ءباسپاسوز تۋردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى قر قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى اەروعارىش كوميتەتى (قازعارىش) جانە «عارىش – ەكولوگيا» عزو» رمك. اتالمىش شارا قازعارىشتىڭ 25-جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ شەڭبەرىندە ۇيىمداستىرىلعان بولاتىن.
ءىس-شارا اياسىندا باق وكىلدەرى قر قاوم اك «عارىش-ەكولوگيا» عزو» رمك-نىڭ اناليتيكالىق زەرتحاناسىمەن تانىستى. كاسىپورىن زەرتحاناسى گاز جانە سۇيىقتىق حروماتوگرافتار, حروماتوماسس-سپەكترومەترلەر, اتومدىق-ابسوربتسيالىق سپەكتروفوتومەتر جانە ت.ب. زاماناۋي ولشەۋ قۇرالدارىمەن قامتىلعان.
باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بيماعانبەتوۆا الما زەرتحانا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى جايلى ايتىپ ءوتتى. عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە جاڭا نورماتيۆتەر ازىرلەنىپ جانە قولدانىستاعى نورماتيۆتەر جەتىلدىرىلۋدە.زىمىران وتىنىنىڭ كومپونەنتتەرىن ولشەۋدى ورىنداۋدىڭ 8 ادىستەمەسى ازىرلەندى; گەپتيل مەن ت-1 زىمىران كەروسينىنىڭ تۇرلەنۋ ونىمدەرىنىڭ 9 گيگيەنالىق ءنورماتيۆى; گەپتيل مەن ت-1 زىمىران كەروسينىمەن لاستانعان توپىراقتاردى ۋىتسىزداندىرۋدىڭ تەحنولوگيالىق رەگلامەنتتەرى ازىرلەندى. گەپتيلدى ۋىتسىزداندىرۋ تەحنولوگياسى 2013 ج. «پروتون-م» زىمىران تاسىعىش (زت) اپاتتىق ۇشىرىلىمىنىڭ سالدارىن جويۋ كەزىندە روسكوسموس-پەن ءساتتى تۇردە قولدانىلدى.
ءباسپاسوز تۋر بارىسىندا كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى, تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جايلاۋباي جۇباتوۆ «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىنىڭ نىساندارى ورنالاسقان ايماقتارعا ەكولوگيالىق مونيتورينگ جۇرگىزۋ» تاقىرىبىندا تانىستىرىلىم وتكىزدى, مۇندا زىمىران-تاسىعىشتاردىڭ اجىرايتىن بولىكتەرىنىڭ قۇلاۋ اۋداندارىنىڭ تىرشىلىك ورتاسىنا باعا بەرۋمەن ولارعا جانە زىمىران-تاسىعىشتاردىڭ اپاتتىق قۇلاۋ اۋداندارىنىڭ ايماقتارىنا ەكولوگيالىق مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى, سونداي-اق زىمىران-تاسىعىشتاردىڭ ۇشىرىلىمدارىن ەكولوگيالىق سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارى تۋرالى ايتىلدى.
2002 جىلدان باستاپ وسى ۋاقىتقا دەيىنگى كەزەڭدە كاسىپورىن زت-لاردىڭ 158 ۇشىرىلىمىن ەكولوگيالىق سۇيەمەلدەۋ جۇمىستارىنا قاتىستى, ولار: «پروتون» زت-نىڭ 96 ۇشىرىلىمى, «سويۋز» زت-نىڭ 33 ۇشىرىلىمى, «زەنيت» زت-نىڭ 11 ۇشىرىلىمى جانە قبز-نىڭ 18 ۇشىرىلىمى», - دەپ اتاپ ءوتتى ج.جۇباتوۆ.
18 قۇلاۋ اۋدانىنا ىرگەلەس ايماقتارداعى تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسى مەن دەنساۋلىق ساپاسىن ەسكەرۋمەن, ولاردىڭ عارىشتىق-زىمىران قىزمەتىنىڭ اسەرىنە قارسى ەكولوگيالىق تۇراقتىلىعىنا باعا بەرىلدى.
زىمىران-تاسىعىشتاردىڭ اپاتتىق قۇلاۋ ورىندارىنا ەكولوگيالىق مونيتورينگتىڭ جۇرگىزىلۋىنە ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. جىل سايىن قورشاعان ورتا نىساندارىنىڭ زىمىران وتىنىنىڭ كومپونەنتتەرىمەن قالدىقتىق لاستانۋ دەڭگەيى باقىلانىپ, ولاردىڭ قالپىنا كەلۋ پروتسەستەرى باعالانىپ وتىرادى. ىرگەلەس ايماقتاردا ورنالاسقان ەلدىمەكەندەردەگى تىرشىلىك ورتاسىنىڭ كۇيى جانە تۇرعىن حالىقتىڭ دەنساۋلىق كۇيى باقىلانىپ وتىرادى.
ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك-گيگيەنالىق مونيتورينگ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى تولىقتاي كاسىپورىننىڭ گەواقپاراتتىق دەرەكتەر قورىندا جيناقتالىپ ساقتالىپ وتىرادى, اتالمىش دەرەكتەر قورى بۇگىندە شامامەن 200 000 جازبانى قامتىعان. دەرەكتەر قورى جىل سايىن تولىقتىرىلىپ وتىرادى. ونداعى اقپارات عارىشتىق-زىمىران قىزمەتىنىڭ جاعىمسىز اسەرىن ازايتۋ بويىنشا شەشىم قابىلداۋ ءۇشىن وزەكتى.
