تاريح • 14 تامىز, 2018

قاجىمۇقان كوتەرگەن تاس

2440 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن قازاقتىڭ داڭقتى بالۋانى قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ باياناۋىلداعى دوسى سۇبەك ۇستانىڭ ءۇيىنىڭ ىرگەسىنە تاۋدان الىپ تاستى كوتەرىپ اكەلىپ ورناتىپتى. الىپ تاستى الىپ كەلەردە تارازىعا سالىپ ولشەمەگەن, ارينە. كەيىن عوي تاستىڭ سالماعى 480 كەلى ەكەنى ءمالىم بولعانى.

قاجىمۇقان كوتەرگەن تاس

سۇبەك ۇستا باياناۋىلعا تانى­مال بولعان دەسەدى. دەرەك­تەر­گە قاراعاندا, وتكەن عاسىر­دىڭ جيىر­ماسىنشى جىلدارى قاجى­مۇ­قان بابامىز پاۆلودار ۋەزى اق­كەلىن, دالبا بولىستارىن ارا­لاپ ونەر كورسەتكەن. بورە­نەنىڭ باسىنا زىڭگىتتەي جىگىت­تەر­دى وتىرعىزىپ, ودان قالسا ءالى قۇرىق تيمەگەن اساۋدىڭ ءتورت ايا­­عىن بىرىكتىرىپ تىرپ ەتكىز­بەي يى­عىنا سالىپ كوتەرەدى ەكەن. ال ۇستا ارداقتى بالۋان ويىن كور­سەتكەندە قولداناتىن تەمىر قۇرال­دارىن دايىنداپ وتىر­عان. قاجىمۇقان حالىق الدى­نا شى­عىپ, كەۋدەسىنە كولدە­نەڭ سال­عان تاستى سۇبەككە ۇرعى­زىپ سىندىرتقان. وسى وقيعا­نى كور­گەن ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆ­تىڭ «قاجى­مۇقان» اتتى پوەماسى بار. 

بالۋاننىڭ قارا كۇشىنە ءتانتى بولعان اۋىل ادامدارى الدىنا وتىز جىلقى سالىپ بەرەدى. بايان­اۋىلداعى سۇبەك ۇستانىڭ ۇيىنە تۇسكەن قاجىمۇقان جول جۇ­رەرىندە دوسىنا ولجاسىنان قالاعانىنشا ۇلەس الۋىن وتىنەدى. ۇستا دوسىنىڭ نيە­تىنە ريزالىعىن ءبىلدىرىپ: «قاجەكە, مال سوقسا – جەلدىكى, ايداسا –جاۋدىكى. قازاقتان سىزدەي ۇل بۇ­دان كەيىن تۋار, تۋماس. اناۋ تاۋ­دان كوتەرىپ ءبىر ۇلكەن تاس اكەلىپ, وسىندا ورناتىپ كەتىڭىز, قايرا­تىڭىزدىڭ كۋاسى بولسىن, دوستىعىمىزدىڭ مۇراتى بولسىن», – دەيدى. دوسىنىڭ تىلەگىن قابىل العان بالۋان تاۋدان ۇلكەن تاستى كوتەرىپ اكەلىپ, ءۇيىنىڭ ىرگەسىنە قويىپ بەرىپتى. سول تاس جۋىردا باياناۋىلدان تۇركىستان وبلىسى, ورداباسى اۋدانىنىڭ ورتالىعى تەمىرلانعا اكەلىندى. ق.مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى مۋزەيگە تاپسىرىلدى. 

وسى ءبىر يگى ءىستى ۇيىمداس­تى­رىپ, جۇزەگە اسىرعان – قۋا­نىش­بەك قاسىمبەك مەملەكەتتىك قىز­مەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگى پاۆلودار وبلىسى بو­يىن­شا دەپارتامەنتىنىڭ جاۋاپ­تى قىزمەتكەرى. تەمىرلانعا كورشى تورتكۇل اۋىلىنىڭ تۋماسى. ساۋىردە اۋىلىنا ول  بايان­اۋىلدىق دوسىن ەرتە كەلگەن ەكەن. اۋىل-ايماقتى ارالاتقان. داس­تارقان باسىنداعى ءبىر اڭگى­مەدە اۋىلداس قاريالار دو­سى­نان باياناۋىلداعى قاجىمۇقان كوتەرگەن الىپ تاس جايلى سۇراپتى. قۋانىشبەك تەمىرلانداعى مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنە جولىعىپ, الىپ تاستىڭ تاريحىنا قانىق­قان. مۋزەي قىزمەتكەرلەرى پاۆ­لودارعا 2-3 رەت حات جازىپ تاس­تى الدىرا الماعانىن, ال كوشىر­­مەسىن جاساتۋعا كوپ قارا­جات قاجەت بولعانىن ايتىپتى. «كوپ ۇزاماي پاۆلودارلىق شەجىرەشى رامازان نۇرعاليەۆپەن اڭگىمەلەسىپ, تاستىڭ كوشىرمەسىن جاساتامىز دەپ شەشتىك.

الايدا تاستىڭ كوشىرمەسىن جاساۋشى ۇستا تاستىڭ يكەمگە كەلمەي, قايتا-قايتا سىنا بەرەتىنىن ايتتى. سوندىقتان تاستىڭ تۇپنۇسقاسى تۇرعان قابدىراشيد ءماجيتوۆ دەگەن اقساقالدىڭ شاڭىراعىنا باس سۇعىپ, ءمان-جايدى تۇسىندىر­دىك. اقساقال تاستى تەمىرلانعا اكەتۋىمىزگە رۇقساتىن بەردى. قابدىراشيد قاريانىڭ ايتۋىنشا, بۇل الىپ تاس وعان بالا كەزىنەن تانىس. سۇبەك ۇستانىڭ ەكى قىزى تۇرمىسقا شىعىپ, جادىگەر قاراۋسىز قالعاننان كەيىن قابدى­راشيد قاريا ونى اۋلاسى­نا اكەلىپ قويىپتى, – دەيدى قۋانىش­بەك ابدىعاپپار ۇلى.

وسىلايشا ءوز زامانىندا جاۋىرىنى جەرگە تيمەگەن قاجى­مۇقان بابامىز كوتەرگەن الىپ تاس تەمىرلانداعى مۋزەيگە سالتاناتتى تۇردە تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار باياناۋىلدا كۇش اتاسىنىڭ ونەرىن ءوز كوزىمەن كورىپ, ماڭگىلىك ولمەيتىن جىر جازعان ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ ەڭبەكتەرى دە مۋزەيگە تابىس ەتىلدى. 

عالىمجان ەلشىباي,

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار