وسى تۇرعىدان العاندا, جەكە شارۋالاردىڭ قالالارداعى ساۋدا ورىندارىمەن, سۋپەرماركەتتەرمەن الدىن الا مامىلەگە كەلۋ فەرمەرلەرگە عانا ەمەس, ءۇشىنشى تاراپ ساپالى, تابيعي وتاندىق تاۋاردى تۇتىنعىسى كەلەتىن حالىققا دا ءتيىمدى. وسى ورايدا بىرقاتار جۇمىستار شەشىلۋى ءتيىس. بىرىنشىدەن, لوگيستيكا, ونىمدەر قاپتاماسى جولعا قويىلماعان. ەكىنشىدەن, شارۋالار ەگىستىكتىڭ, باۋ-باقشانىڭ باسىنان شىعا المايتىندىقتان ونىمنەن تاباتىن تابىسىن دا الدىن الا بولجاي المايدى. قايدا وتكىزەتىندىگىن دە جوسپارلاي المايدى.
سوندىقتان بيىلدان باستاپ الماتى وبلىسىنداعى ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ ديقاندارى رەسپۋبليكالىق سۋپەرماركەتتەر جەلىلەرىنە كوكونىستەرىن وتكىزۋگە قول جەتكىزۋىن جاقسى جاڭالىقتار قاتارىنا جاتقىزۋعا بولادى. بۇل جەردە ديقاندار مەن سۋپەرماركەتتەر اراسىندا دەلدالدار جوق. سوندىقتان فەرمەرلەر ءوز ونىمدەرىن ءتيىمدى باعاعا وتكىزە الادى جانە كوكونىستەردىڭ دە بارلىق كەزدە بالعىن بولۋىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بار. ەندىگى جەردە «شەلەك فەرمەرلەرى» اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستىك كووپەراتيۆى ونىمدەرىنىڭ الماتىداعى «ارزان» سۋپەرماركەتتەر جەلىسىندە عانا ەمەس, سونداي-اق الماتى, استانا, پاۆلودار جانە وسكەمەن قالالارىنداعى METRO-عا قولجەتىمدىلىگى قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل بولشەك جانە ءىرى كولەمدە تاۋار ساتاتىن ءىرى حالىقارالىق وپەراتور. وسى ماۋسىمدا «شەلەك فەرمەرلەرى» 212 توننا كوكونىس جەتكىزۋدى, سونىڭ ىشىندە MetroCash&Carry ساۋدا جەلىسىنە 52 توننا قىزاناقتىڭ قىزعىلت جاڭا, قىزىل جاڭا جانە چەرري سۇرىبىن, 50 توننا قارلىعاش, مازۋركا, رەد دجەت, باعدارشام, بولگار بۇرىشتارىن, جارتىلاي اششى, اششى چيلي, 44 توننا قيار, سونىڭ ىشىندە كورنيشون, 36 توننا ەكى سۇرىپتى بايالدى, 30 توننا كارتوپ پەن الما, قاربىز بەن قۇلپىناي سەكىلدى باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ەڭ باستىسى, جوعارىداعى سۋپەرماركەتتەردىڭ ارناۋلى قىزمەتكەرلەرى باۋ-باقشا القاپتارىنا كەلىپ, كوكونىستەردىڭ قاپتالۋىن, سۇرىپتالۋىن, تاسىمالىن قامتاماسىز ەتەدى. ال شارۋالار بۇرىنعىداي كۇز بولسا شالا جينالعان ونىمدەرىن قالاعا تاسىپ, قايدا وتكىزەرىن بىلمەي ساندالىپ جۇرمەيدى. ءوز كەزەگىندە ساپالى ءونىم ساتۋدى كوزدەيتىن سۋپەرماركەتتەر ءۇشىن دە كوكونىستەردى الىس ەلدەردەن اربالاعاننان گورى, جاقىن اۋدانداردان دوربالاپ بولسا دا تاسىعان وتە ءتيىمدى. ەندىگى ماسەلە, فەرمەرلەر جاز ايلارىندا عانا ەمەس, جىلدىڭ ءتورت مەزگىلىندە ساۋدا جەلىلەرىن تۇراقتى قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋى ءتيىس.
– ءبىز ءۇشىن METRO قىزمەت ەتەتىن بارلىق 25 ەلدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىنە, اتاپ ايتقاندا, ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلاتىن جەرگىلىكتى تاۋار وندىرۋشىلەرگە قولداۋ كورسەتۋ – بيزنەستە ۇزدىك ارىپتەس بولۋدىڭ باستى شارتى. فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتارمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەۋ ساۋدا جەلىلەرى سورەلەرىندەگى قازاقستاندىق ءونىمنىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ قويماي, ەلىمىزدە پايدالى تاعامدارمەن تاماقتانۋ مادەنيەتىن ىلگەرى جىلجىتۋعا كومەكتەسەدى, – دەدى وپەراتسيالىق قىزمەت ءبولىمىنىڭ باستىعى ارتۋر يانۋشەۆسكي.
بۇل جەردە اتتاپ كەتە المايتىن تاعى ءبىر جايت بار. اۋداندا وتىرعان شارۋالاردىڭ ءوز بەتىنشە ۇلكەن حالىقارالىق سۋپەرماركەتتەرگە شىعۋى نەعايبىل. ونىڭ تولىپ جاتقان تارتىپتەرى مەن تالاپتارى بار. اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى مەن بيزنەس اراسىنداعى كووپەراتسيا ءىرى بيزنەستىڭ شاعىن بيزنەسكە كومەك كورسەتۋىنىڭ ءبىر مىسالى. بۇل جۇمىس «ەڭبەكشىقازاق اۋدانىنىڭ جەرگىلىكتى قاۋىمداستىعى» قورى مەن «فيليپپ مورريس قازاقستان» كومپانياسىنىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اسىپ وتىر. ياعني بيىلدان باستاپ فەرمەرلىك ونىمدەردى ساتۋ ءۇشىن جوعارىدا اتالعان ءىرى ساۋدا جەلىسى ءوز ساۋدا الاڭدارىن تەگىن ۇسىنۋدا. ريتەيلگە ىرىلەۋ ءارى تۇراقتى جەتكىزىلىمدەر كولەمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وندىرىستىك كووپەراتيۆكە بىرىككەن فەرمەرلەر ونىمدەرىن استانا, سەمەي, پاۆلودار جانە وسكەمەن قالالارىن قوسا العاندا, قازاقستاننىڭ بارلىق اۋماعىندا ساتۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
فمق كومپانياسىنىڭ كورپوراتيۆتىك بايلانىس قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى رينات زايتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2014 جىلى جوبا رەتىندە باستالعان ءىس بۇگىندە ناعىز بيزنەسكە اينالعان. فەرمەرلەر ەندى كووپەراتيۆكە بىرىگىپ, بيزنەستى كەڭەيتۋدى جالعاستىرۋدا.
بۇل جەردەگى تاعى ءبىر ماسەلە باۋ-باقشا پىسكەندە سۋپەرماركەتتەردەگى جەرگىلىكتى كوكونىستەر كولەمى 80 پروتسەنتكە دەيىن كوبەيەدى دە, كۇن سۋىعاندا كۇرت ازايادى. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن فمق فەرمەرلەرگە جىلىجاي سالۋعا قارجىلاي كومەك بەرىپ, ونىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ وتىر.
اتاپ ايتقاندا الماتى وبلىسىنىڭ ەڭبەكشىقازاق اۋدانىندا اگروبيزنەس ورتالىعى ۇيىمداستىرىلىپ, جەرگىلىكتى فەرمەرلەر قازىرگى زامانعى اگروتەحنولوگيالاردى, اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى مەنەدجمەنت پەن ماركەتينگتى وقىپ ۇيرەنۋدە. ديقاندار تامشىلاتىپ سۋارۋ, قىزاناقتى اسپالاردا ءوسىرۋ ءادىسىن, مۋلچا تاسپاسىن پايدالانۋدى جانە وزگە دە الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردى يگەرۋدە.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
