مىنە, بۇگىندە كومىردىڭ باعاسى كەي وڭىرلەردە 17 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلىپ وتىر. ايتالىق, شىعىس قازاقستان وڭىرىندە شىلدە ايىنىڭ سوڭىندا وبلىس اكىمدىگىنىڭ قاتىسۋىمەن بەكىتىلگەن مەموراندۋم بويىنشا كومىردىڭ الەۋمەتتىك باعاسى – 8 350 تەڭگە, بولشەك ساۋدادا – 8 800 تەڭگە بولۋى كەرەك ەدى. الايدا «ۇيدەگى كوڭىلدى بازارداعى نارىق بۇزادى» دەگەندەي, الىپساتارلاردىڭ ارانى اشىلىپ كەتكەنىن بايقاماۋ قيىن ەمەس. ءتىپتى اتالعان وبلىستىڭ ەكى ءىرى ورتالىعى سانالاتىن وسكەمەندە تۇرعىندار كومىردى 8 800 تەڭگەدەن السا, سەمەيدە تونناسى 7 400 تەڭگەگە ساتىلۋدا. ال شالعايداعى اۋدانداردا 17 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتكەن.
بۇل جاعداي كومىر ساتۋشىلاردىڭ شىعىندارىنا بايلانىستى ەسەپتەلگەن باعا كورىنەدى. وڭىردەگى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدى شارۋاشىلىق باسقارماسى ەنەرگەتيكا ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرلان رامازانوۆ الىپساتارلار كومىردى تومەن باعاعا العانىمەن, اۋدانداردا وزدەرىنىڭ ۇستەمەسىمەن ساتاتىنىن, باسقارما ماماندارى بارلىق اۋدانداعى باعانى باقىلاۋىنىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن ايتادى. ياعني جەكە كاسىپكەرلەر باعانى وزدەرى قويادى. ال كومىر تاپشىلىعى كۇزگە قاراي بولۋى مۇمكىن, دەيدى ول. قازىر اتالعان وڭىردەگى باعا ساياساتىنا «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ جەرگىلىكتى فيليالى ارالاسپاق نيەتتە. ال بۇگىنگە دەيىن شىعىس قازاقستانعا 244 مىڭ توننا كومىر جىبەرىلگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 124 مىڭ تونناعا ارتىق.
جالپى, كومىر تاسىمالداۋدىڭ نەگىزگى وپەراتورى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ «جۇك تاسىمالى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى مامىر-شىلدە ايلارىندا كومىر تاسىمالداۋ 2 ميلليون تونناعا جەتكىزىلىپ, وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا
35 %-كە ارتتى.
وسى ماۋسىمدا 850 مىڭ توننا كومىر تاسىمالدانىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 74% جوعارى كورسەتكىشتى قۇرادى. سوڭعى ءۇش ايدا اقمولا تۇرعىندارىنا جانە كوممۋنالدىق مەكەمەلەرىنە 300 مىڭ توننا قاتتى وتىن جەتكىزىلدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 126 مىڭ تونناعا جوعارى كورسەتكىش. الماتى وبلىسىنا 456 مىڭ توننا جىبەرىلگەن. ياعني 194 مىڭ تونناعا ارتىق. قاراعاندى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنا دا كومىر تاسىمالداۋ ءىسى قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر.
ياعني كومىر جەتىسپەۋشىلىگى جوق. ال كومىر باعاسىنىڭ قىمباتتاۋىنا نە سەبەپ؟
ونىڭ ۇستىنە جازعى ماۋسىمداعى تەمىر جولمەن تاسىمالداۋ ءتاريفى كوتەرىلگەن ەمەس. ماسەلەن «قىزىلجار – استانا» باعدارىمەن ءبىر توننا كومىر تاسىمالداۋ قۇنى 1719,9 تەڭگە بولسا, «دەگەلەڭ – جاڭا وسكەمەن» باعىتىنا 1500,7 تەڭگە تۇرادى. «دەگەلەڭ – سەمەي» باعىتىنا 824,5 تەڭگە بولىپ بەكىتىلگەن. سونداي-اق بيىل 1 تامىزداعى مالىمەتكە قاراعاندا, ەلىمىزدەگى جىلۋ ورتالىقتارىنداعى تاۋلىكتىك كومىر قورى نورمادان جوعارى. ايتالىق, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىتكەن نورماتيۆكە قاراعاندا تاۋلىكتىك قور 20 كۇنگە مەجەلەنسە, مۇندا 39 كۇندىك قور جاساقتالعان.
قازىرگى تاڭدا كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ جىلۋ ورتالىعىنا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋىنە بايلانىستى كومىر جەتكىزۋ توقتاتىلدى. 1 قىركۇيەكتەن باستاپ ايىنا 36 مىڭ توننا كومىر جەتكىزىلمەك. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق باستاماشىلىعىمەن جىل باسىنان بەرى بارلىق وڭىردەگى تەمىر جول بولىمشەلەرىنىڭ وكىلدەرى جۇك جونەلتۋشىلەرمەن, جۇك قابىلداۋشىلارمەن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرىمەن, ءىرى كومىر كەن ورىندارىنىڭ باسشىلىعىمەن, جىلجىمالى قۇرامنىڭ مەنشىك يەلەرىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزۋدە. بۇل كەزدەسۋلەردە اكىمشىلىك جانە جۇك جونەلتۋشىلەرگە الەۋمەتتىك ماڭىزدى جۇكتەردى تۇتىنۋشىلارعا ەرتە جەتكىزۋ جايى تالقىلاندى. تۇتىنۋشىلارعا كومىر وتىنىن دەر كەزىندە جەتكىزۋ ءۇشىن وڭىرلەر جۇك جونەلتۋشىلەرگە ۋاقىتىندا كومىر جەتكىزۋ تۋرالى جوسپارىن بەرۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە تاسىمالداۋدىڭ جىل بويى رەتىمەن جۇرگىزىلۋىنە ىقپال ەتپەك. ياعني كۇز تۇسكەندە كومىرگە قاتىستى داۋ-دامايدىڭ الدىن الۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا بەكەتتەردە جانە كومىر قويمالارىندا قاتتى وتىننىڭ جەتكىزىلۋىنە مونيتورينگتىك باقىلاۋ ورناتىلعان. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە كومىر جەتكىزۋگە قاتىستى ۆاگوندار سانى جەتكىلىكتى ەكەندىگىن حابارلادى.
ال ەلىمىزدەگى كومىردىڭ باسىم بولىگىن وندىرەتىن ءوڭىر – قاراعاندى وبلىسىندا بىلتىر 32 ميلليون توننا كومىر وندىرىلسە, بيىل بۇل مەجە 38 ميلليونعا دەيىن ۇلعايتىلادى. وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماس ايداروۆتىڭ ايتۋىنشا, سونىڭ ىشىندە تۇرمىستىق قاجەتتىلىك ءۇشىن وندىرىلەتىن كومىردىڭ كولەمى – 4,8 ميلليون توننا بولماق. ارينە ەلىمىزدە كومىر پاۆلودار مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا دا وندىرىلەدى. سوندىقتان قاتتى وتىنعا دەگەن قاجەتتىلىكتى كەن ورىندارى دا, تاسىمال قىزمەتى دە ورىنداپ وتىر دەۋگە بولادى. بۇلاي بولعاندا, كومىر باعاسى نەگىزسىز قىمباتتاماۋى ءتيىس ەدى. الايدا كومىر باعاسىن اسپانداتىپ جىبەرەتىن الىپساتارلاردىڭ قۋلىعىنا قۇرىق بويلاماي تۇر. بۇل سالادا دا باعا ساياساتىنا قاتاڭ قاداعالاۋ بولماسا, قالتاسىنان قاعىلاتىن قاراپايىم حالىق بولىپ قالا بەرمەك.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
