وسى ورايدا, جوعارىداعى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى ىسپەتتەس ەلوردا ىرگەسىنەن تاعى ءبىر كونە مادەنيەتتىڭ ۇشىعى شىقتى. ناقتىراق ايتساق, استانادان كومىرلى قالا قاراعاندىعا قاراي شىعا بەرىس كۇرەجولدىڭ بويىندا ورنالاسقان كۇيگەنجار كەنتىنىڭ ءدال ىرگەسىنەن ساقتار قورعانى تابىلدى. بۇرىندارى ۇيگەن توپىراق سياقتى وبالانىپ جاتاتىن قويانجون قورىمدارعا اسا ءمان بەرىلە قويماعان-تىن. سوڭعى جىلدارى ەلوردا ەندىگى ۇلى دالاعا تەرەڭدەگەن سايىن ساحارانىڭ نەبىر سىرى اشىلىپ جاتىر.
وسىنىڭ ناتيجەسى بولار, 2005 جىلى جوعارىداعى قورىمعا العاش رەت ەكسپەديتسيالىق قازبا جۇمىسى جۇرگىزىلىپ, بارلاۋ بارىسىندا ارحەولوگتار ەرتە كەزدە قورعاننىڭ تونالعانىن انىقتادى. بىراق ەشقانداي زاتتىق نەمەسە دەرەكتىك دۇنيە تابىلماعان سوڭ قازبا جۇمىسى ۋاقىتشا توقتاتىلعان بولاتىن. بىراق وسى ءىس بارىسىندا تاسپەن جابىلعان قورعاننىڭ بيىكتىگى – 4, كولدەنەڭى – 60 مەتر ەكەنى ناقتىلانىپ, جابىنعا پايدالانعان تاستار نۇرا وزەنى بويىنان الىنعانى انىقتالعان ەدى.
جوعارىداعى ۋاقىتشا بايىرقالاعان جۇمىس «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ەكى اپتا بۇرىن قايتادان قولعا الىندى. اتالمىش قورعانعا قازبا جۇمىسىن جۇرگىزۋشى كەمەل اقىشەۆ اتىنداعى «ەسىل» ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسىنىڭ جەتەكشىسى مارال حابدۋلينانىڭ ايتۋىنشا, قورىمدى زەرتتەۋ-بارلاۋ جۇمىستارىن استانا قالاسى مادەنيەت جانە سپورت باسقارماسى ۇيلەستىرىپ وتىر. سونىمەن قاتار بۇل ءىستى اتقارىپ شىعۋعا ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى, دوكتورانت, ماگيسترانت, ستۋدەنتى بار بارلىعى 17 ادام قاتىسۋدا. بۇلار ەكى اپتادان بەرى تىنىمسىز ەڭبەك ەتىپ, ناتيجەسىندە قورعاننىڭ جوعارعى قاباتىنداعى قابىرلەردى اشقان.
ءبىرىنشى قابىردەن وڭ قولىندا نەكە جۇزىگى بار ايەل ادامنىڭ قاڭقا سۇيەگى تابىلسا, باسقالارىنان سۇيەكتەن جاسالعان بەلگىسىز زات جانە اشەكەي بۇيىمدار قاتارىنا جاتاتىن قولا سىرعا, كۇمىس ءجىپ, اينا جانە بەلدىكتىڭ توعاسى سەكىلدى دۇنيەلەر شىعىپتى.
تاڭدانارلىق جاعداي, قورعاننان تابىلعان جەتى ادامنىڭ قاڭقا-سۇيەگىنىڭ باستارى قۇبىلاعا قاراتىلىپ, مۇسىلمان داستۇرىمەن جەرلەنگەن. قورىمنان تابىلعان سۇيەكتەر ساراپتاما جاساتۋ ءۇشىن يتالياعا جىبەرىلىپتى. ونداعى ماماندار قاڭقالاردىڭ قاي كەزەڭگە جاتاتىنىن زەرتتەپ, جاقىن ارادا ناقتى جاۋاپ بەرۋى ءتيىس.
«مۇنداعى قورعاننىڭ حرونولوگياسى شامامەن 2 مىڭ جىلدى قامتيدى. بۇل – ساق مادەنيەتىنىڭ كەزەڭى جانە ول ەرتە تەمىر داۋىرىنە جاتادى» دەيدى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاريح فاكۋلتەتىنىڭ وقىتۋشىسى دانيار تىلەۋقابىلوۆ.
بەكەن قايرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
