«بيىلعى جىلعى تامىزدان باستاپ قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ كوميتەتىنىڭ اۋماقتىق بولىمشەلەرى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ وقۋ جىلىنىڭ باستالۋىنا دايىندىعىن باعالاۋ بويىنشا جۇمىستى باستايدى. بۇل جۇمىستىڭ اياسىندا ورنالاستىرۋ جاعدايلارىنا قويىلاتىن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتارعا سايكەس مەكتەپتەر عيماراتتارى مەن ءۇي-جايلارىنىڭ جاعدايى مەن كۇتىپ-ۇستالۋى, اس بلوكتارى, مەديتسينالىق كابينەتتەردە قاجەتتى جابدىقتاردىڭ بولۋى, وقۋ كابينەتتەرىنىڭ, دەنەشىنىقتىرۋ زالىنىڭ, سپورت الاڭدارىنىڭ بولۋى, وقۋ ءۇي-جايلارىنىڭ قاجەتتى جيھازبەن جابدىقتالۋى, فيزيولوگيالىق تولىققاندى تاماقتانۋدىڭ ۇيىمداستىرىلۋى تەكسەرىلەدى. سانيتارلىق نورمالاردىڭ ساقتالۋىنا جانە مەكتەپتە ءتيىمدى گيگيەنالىق جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋگە ەرەكشە نازار اۋدارىلادى.
مەكتەپ سومكەسىن نەمەسە ريۋكزاكتى بالانىڭ بويىنا جانە سالماعىنا سايكەس دۇرىس تاڭداۋ ارقانىڭ ساۋ بولۋى ءۇشىن ماڭىزدى. مەكتەپ سومكەسىن نەمەسە ريۋكزاكتى ساتىپ العاندا بىرنەشە نەگىزگى جايتتاردى ەسكەرۋ قاجەت. مىسالى, ولشەمى, سالماعى, اناتوميالىق ءتۇرى, كونسترۋكتسياسى, بەرىكتىگى, قولايلىلىعى, پايدالانىلاتىن ماتەريالداردىڭ ساپاسى جانە ولاردىڭ قاۋىپسىزدىگى. جۇكتەمەسى ەكى يىققا بىركەلكى تۇسەتىن نۇسقالاردى تاڭداۋ كەرەك. بۇل بالا دەنەسىنىڭ سيممەتريالىق قالپىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. وسى ەرەجەلەردى ساقتاۋ سكوليوز, وستەوحوندروز سياقتى اۋرۋلاردىڭ جانە جارىق اۋرۋىنىڭ پايدا بولۋىنىڭ الدىن الۋ شاراسى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ سالماعى: 1-4-سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن 300 گرامنان, 5-6-سىنىپ ءۇشىن 400 گرامنان, 7-9-سىنىپ ءۇشىن 500 گرامنان جانە 10-12-سىنىپ ءۇشىن 600 گرامنان اسپاۋى ءتيىس», دەدى ج.بەكشين.
سونىمەن قاتار ول جىل سايىن مەكتەپ وقۋلىقتارىنا سانيتارلىق ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزىلەتىنىن جەتكىزدى.
«مىسالى, 2017 جىلى 86 زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا ەكى ۇلگىنىڭ سالماعى («الماتىكىتاپ باسپاسى» جشس الماتى ق.) گيگيەنالىق نورماتيۆتەرگە سايكەس كەلمەدى. ولار قازاق تىلىندە وقىتاتىن 1-سىنىپقا ارنالعان «رۋسسكي يازىك» وقۋلىعى – سالماعى 402 گر, نورما بويىنشا 300 گ, ەكىنشىسى, ورىس تىلىندە وقىتاتىن 1-سىنىپقا ارنالعان «قازاق ءتىلى» وقۋلىعى – سالماعى 424 گر, نورما بويىنشا 300 گر. سونىمەن بىرگە «الماتى-كىتاپ باسپاسى» جشس-نى تەكسەرۋ كەزىندە جوعارىدا كورسەتىلگەن ۇلگىلەرگە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما جۇرگىزىلمەگەنى انىقتالدى. انىقتالعان بۇزۋشىلىقتار ناتيجەسىندە «الماتىكiتاپ باسپاسى» جشس-عا اتالعان كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋ تۋرالى نۇسقاما بەرىلدى, اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, ماتەريالدارى اكىمشىلىك سوتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلدى. سوتتىڭ قاۋلىسى بويىنشا «الماتىكiتاپ باسپاسى» جشس كوميسسيالىق ساۋدا بويىنشا قىزمەتى 1 اي مەرزىمگە توقتاتىلا وتىرىپ, ايىپپۇل تۇرىندە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى», دەدى جانداربەك بەكشين.
سونىمەن قاتار ج.بەكشين وقۋشىلاردىڭ كيەتىن مەكتەپ فورماسىنا توقتالدى. ول تىگىلەتىن ماتا بالانىڭ دەنەسى دەمالاتىنداي جانە اللەرگيانىڭ الدىن الۋ ءۇشىن گيگيەنالىق قاسيەتكە يە تابيعي ماتەريالداردان, ونىڭ ىشىندە توقىما, ماقتا, جىبەك بولعانى دۇرىس ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«ماتانىڭ قۇرامى مىنانى قامتۋى ءتيىس, كيىمنىڭ سىرتقى قاباتىندا تابيعي تالشىق كەمىندە 35 پايىز, استارىندا تابيعي تالشىق كەمىندە 100 پايىز, كوفتالار مەن ەر بالا كويلەكتەرىندە تابيعي تالشىق كەمىندە 65 پايىز بولۋى ءتيىس. اتا-انالار كيىمدى ساتىپ الۋ كەزىندە بالا وسى كيىمدى 5-6 ساعات جانە ودان دا استام ۋاقىت بويى كيەتىنىنە جانە ءبىرىنشى كەزەكتە فورمانىڭ تىگىلگەن ماتەريالىنىڭ ساپاسىنا نازار اۋدارۋى كەرەك. قۇرامىندا سينتەتيكاسى از ماتانى تاڭداعان دۇرىس. كۇندەلىكتى كيۋ ءۇشىن سينتەتيكالىق ماتەريالدان تىگىلگەن فورما سايكەس كەلمەيدى, سەبەبى سينتەتيكالىق تالشىقتاردان اۋا وتپەيدى. سينتەتيكالىق تالشىق اللەرگيا تۋدىرۋى مۇمكىن. سونداي-اق اياق كيىمدى تاڭداۋ كەزىندە ونىڭ ولشەمىن دۇرىس تاڭداۋ ماڭىزدى. مەكتەپ فورماسىن تاڭداي وتىرىپ, اتا-انالار كيىمنىڭ ىڭعايلىلىعىنا جانە بالانىڭ دەنساۋلىعىن, ونىڭ بەلسەندى دەنە قوزعالىسىن ساقتاۋعا نازار اۋدارۋى ءتيىس», دەدى ول.
جيىن بارىسىندا جانداربەك مۇحتار ۇلى وقۋشىنىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلعان كۇن رەجىمى اعزا مەن ورتانىڭ فيزيولوگيالىق تەپە-تەڭدىگىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن, سونىڭ نەگىزىندە وقىتۋ جانە تاربيەلەۋ جۇزەگە اسىرىلاتىنىن, سەبەبى ول بالانىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايىن, ءوسۋ, دامۋ ەرەكشەلىكتەرىن جان-جاقتى ەسەپكە الۋعا نەگىزدەلگەنىن العا تارتتى.
«وقۋشىلار ءۇشىن تۇنگى ۇيقىنىڭ شامالانعان نورماسى بىلاي: 1-4-سىنىپتاردا – 10-10,5 ساعات. ال 4-7-سىنىپتاردا – 9,5-10 ساعات بولسا, 8-9-سىنىپتاردا – 9-9,5 ساعات جانە 10-11-سىنىپتاردا – 8-9-ساعات. بالانىڭ دۇرىس ءوسۋى مەن دامۋىندا دۇرىس تاماقتانۋ دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. دۇرىس تاماقتانۋ بالانىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىنىڭ اجىراماس بولىگى بولۋعا ءتيىس. ساپالى تاماقتاناتىن بالالاردىڭ ۇلگەرىمى جاقسى بولادى, ال اعزاداعى قورەكتىك زاتتاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بالانىڭ ساباققا ىنتاسىن تومەندەتەدى. سوندىقتان مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ تاماق راتسيونى بالا اعزاسىنىڭ ەنەرگەتيكالىق قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋى ءتيىس. سەبەبى ءاربىر بالانىڭ دۇرىس ءوسۋى مەن دامۋى ءۇشىن بالانىڭ اعزاسى بەلگىلى ءبىر تاۋلىكتىك ءونىم جيىنىن الۋى ءتيىس, تاۋلىكتىك ءونىم جيىنىنا مىنالار ەنگىزىلۋى كەرەك. ءسۇت جانە ءسۇت قىشقىلى ءونىمى, سۇزبە, ىرىمشىك, ەت, بالىق, جۇمىرتقا, جارما جانە ماكارون ءونىمى, كوكونىستەر, جاڭا پىسكەن جەمىستەر, تابيعي شىرىن, نان جانە نان-بولكە ءونىمى, جاڭعاق, قۇرعاق جەمىستەر, بال, وسىمدىك مايى», دەدى ول.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
