ءۇش كۇنگە سوزىلعان ايتۋلى مۋزىكالىق وقيعا «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرى» جوباسى جانە «تۋعان جەر» ارنايى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا وتكىزىلدى. سونداي-اق فەستيۆالدىڭ قازاقستاننىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىن ساقتاۋ, قازاق فولكلورىن دامىتۋ جانە كلاسسيكالىق مۋزىكانى ناسيحاتتاۋ, تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋ, حالىق مادەنيەتىن جان-جاقتى تانىمال ەتۋ ماقساتىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىرعاندىعىن دا ايتا كەتكەنىمىز ءجون.
اشىقاسپان اياسىندا شىمىلدىعىن تۇرگەن فەستيۆالدىڭ ءبىرىنشى كۇنى, ياعني 12 شىلدەدە تۋروپەراتورلار فورۋمى ۇيىمداستىرىلدى. ول ۇلىتاۋ اۋىلىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان ەتنواۋىل اۋماعىندا ءوتتى. وعان تۋريستىك بيزنەس, قاۋىمداستىقتار, مەملەكەتتىك ورگاندار, «Kazakh Tourizm» ۇلتتىق كومپانياسى, قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرى قاتىستى. اقپاراتتىق تۋرعا رەسەي, قىتاي, وزبەكستان جانە قىرعىزستان ەلدەرىنىڭ شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن سەرىكتەس استانا, الماتى قالالارى, اقمولا, جامبىل جانە قاراعاندى وبلىستارىنان 60-قا جۋىق تۋريستىك وپەراتورلار مەن تۋريزم قاۋىمداستىقتارى قاتىستى. اقپاراتتىق تۋردىڭ باعدارلاماسى تاريحي-مادەني, كيەلى جانە تۋريستىك نىساندارعا بارۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار فەستيۆالدىڭ بەتاشار شاراسى رەتىندە مارتەبەلى مەيماندار باق وكىلدەرىمەن جۇزدەسىپ, ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى.
ال, 14 شىلدە كۇنى «جەزكيىك» شەڭبەرىندە ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ بولاتساي مەكەنىندە فولكلورلىق مۋزىكا فەستيۆالى ءوتتى. فەستيۆالعا مەكسيكا, پەرۋ, پولشا, رەسەي, تۇركيا, تاجىكستان, فرانتسيا, شوتلانديا, جاپونيا جانە قازاقستاننان جينالعان 11 كاسىبي ۇجىم قاتىستى. تۋرا سول كۇنى جەزقازعاندا كەڭگىر سۋ قويماسى جاعالاۋىنىڭ بويىمەن ەتنومۋزىكا فەستيۆالى قاتىسۋشىلارىنىڭ شەرۋى, قاتىسۋشىلار گالا-كونتسەرتى مەن ماراپاتتاۋ ءراسىمى, سوليستەردىڭ قىزىل كىلەم ۇستىمەن وتكەن دەفيلەسى بولدى. سونان سوڭ وتاندىق جانە شەتەلدىك ارتىستەردىڭ قاتىسۋىمەن كلاسسيكالىق مۋزىكا كونتسەرتى ءوتتى. وندا 10 ەلدەن (قازاقستان, تۇركيا, رەسەي, ازەربايجان, اۋستريا, ارمەنيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, مولدوۆا, يتاليا) كەلگەن 17 سوليست ونەر كورسەتتى.
ءۇش قۇرلىقتىڭ وكىلدەرىن جيناعان فەستيۆالدا زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن ەل اعالارى ءسوز الدى. «جەزكيىك» فەستيۆالىنىڭ قاتىسۋشىلارىن قۇتتىقتاۋ ءۇشىن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى مۇحتار التىنباەۆ, حالىق قاھارمانى توقتار اۋباكىروۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ارتىستەرى بيبىگۇل تولەگەنوۆا مەن نۇرجامال ۇسەنباەۆا جانە تاعى دا باسقا تانىمال تۇلعالار كەلدى.
ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى.
«قۇرمەتتى, حانىمدار مەن مىرزالار! سىزدەردى «جەزكيىك» ءى حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالىنىڭ اشىلۋىمەن قۇتتىقتايمىن. مەملەكەتتىك «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ءوتىپ جاتقان اتالمىش شارا ەلىمىزدىڭ مادەني ومىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى وقيعا بولىپ قالاتىنىنا سەنىمدىمىن. سونداي-اق بۇل فەستيۆال قازاق ۇلتتىق ونەرىن كۇللى الەمدە ناسيحاتتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىن», دەلىنگەن حاتتا.
وبلىس اكىمى ەرلان قوشانوۆ تا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا ونەردى قۇرمەتتەپ, فەستيۆالعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن العىس بىلدىرەتىندىگىن جەتكىزە كەلە, جۇزدەگەن جىلدار بۇرىن وسى قاسيەتتى جەردە جوشى حان اسكەرى اتتارىنىڭ دابىسى, كەتبۇعا دومبىراسىنىڭ اۋەنى ەستىلگەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. «ال بۇگىن ءبىز بۇل جەردەن الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن كەلگەن فولكلورلىق ۇجىمدار مۋزىكاسىن ەستىپ وتىرمىز. بۇگىن عاسىرلار بويى قازاقتىڭ ۇلتتىق اۋەندەرىن ەستىگەن قاسيەتتى ۇلىتاۋ جەرىندە ءتۇرلى ەل تاريحىنان سىر شەرتەتىن ەتنومۋزىكا وينالۋدا. جانە دە قاسيەتتى جەزكيىك – دالا كيىگى تۋرالى اڭىز. بۇل جەردە بۇرىن ءۇش ءجۇزدىڭ بيلەرى جينالعان, ال بۇگىن ۇلىتاۋعا ءۇش قۇرلىقتىڭ وكىلدەرى جينالىپ وتىر», دەدى ايماق باسشىسى.
سونىمەن قاتار حالىقارالىق فەستيۆالعا قاتىسۋشىلاردى «نۇر وتان» پارتياسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ماۋلەن اشىمباەۆ قۇتتىقتادى.
– بۇل فەستيۆال «رۋحاني جاڭعىرۋ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءوتىپ جاتىر. ونىڭ باستى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ مادەني جانە رۋحاني قۇندىلىقتارىن قايتا جاڭعىرتۋ, دامىتۋ جانە ناسيحاتتاۋ. سوندىقتان وسىنداي شارالار ۇيىمداستىرىلۋدا. ءبىز «جەزكيىك» حالىقارالىق فەستيۆالى وزگە ۇلت وكىلدەرىن قازاق ۇلتىنىڭ مادەنيەتى جانە ونەرىمەن تانىستىرادى دەپ سەنەمىز, – دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
فەستيۆال اياسىندا جەزكيىك فەنومەنى جايلى دا قاداۋ-قاداۋ ويلار ايتىلدى. «ەجەلگى عاسىرلاردان بەرى قازاق دالاسىندا ەرەكشە جانۋار – كيىك مەكەن ەتەدى. قازاقتار ونى بوكەن دەپ تە اتايدى. بۇرىنعى اڭىزدارعا ساي ونىڭ قورعاۋشىسى – جەزكيىك. بۇل ەرەكشە كيىك, ونىڭ ءجۇنى قىزعىلت ءتۇستى جانە كۇنگە شاعىلىسقاندا جىلتىرايدى, ونىڭ بۇيىرلەرى قانات ىسپەتتى. جەزكيىك كيىكتەر ءۇيىرىن قورعايدى, ولاردى اشتىقتان, جانۋارلار مەن اڭشىلاردان قورعاعان. جەزكيىك ۇلى دالا ادامدارىن دا قورعاشتاعان», دەدى ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ اكىمى ءا.ومار.
قاسيەتتى ۇلىتاۋ جەرىنىڭ رۋحىن سەزىنۋ ءۇشىن فەستيۆالعا قاتىسۋشىلار جوشى حان مەن الاشا حان مازارلارىن, تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى ارالاپ, «حان ورداسى» تاريحي كەشەنىندە بولدى. فەستيۆال سوڭىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ ءتۇرلى حورەوگرافيالىق ۇجىمدارىنىڭ بيشىلەرى «قارا جورعا» ءبيىن ورىندادى. مۋزىكالىق كەش « ۇلىتاۋ» توبىنىڭ كونتسەرتىمەن اياقتالدى.
ال «جەزكيىك» ءى حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالىنىڭ ءۇشىنشى, قورىتىندى كۇنىندە كلاسسيكالىق مۋزىكا كەشى ءوتتى.
كورەرمەندەر الدىندا ءبىرىنشى بولىپ كسرو حالىق ءارتىسى بيبىگۇل تولەگەنوۆا ونەر كورسەتتى. قازاق كلاسسيكالىق مۋزىكاسىنىڭ بۇلب ۇلى ۇكىلى ىبىرايدىڭ «گاككۋ» ءانىن ورىنداپ بەردى.
– سوڭعى كەزدەرى مەن ساپارلارعا كوپ شىعا قويمايمىن, الايدا سوعان قاراماستان, مەن وسىندا كەلمەي, سىزدەرمەن وسى تاماشا كۇندى بولىسپەي جاتا المادىم, – دەيدى بيبىگۇل تولەگەنوۆا.
سونداي-اق فەستيۆال كورەرمەندەرى قازاقستان جانە تاتارستان حالىق ءارتىسى نۇرجامال ۇسەنباەۆانى قارسى الدى.
– ءبىز بارلىقتارىڭىزدى «جەزكيىك» مۋزىكا فەستيۆالىمەن قۇتتىقتايمىز. بۇل وتە تاماشا شارا, كەشەگى ەتنواۋىلدا وتكەن گالا-كونتسەرت ەرەكشە بولدى. ال بۇگىنگى كونتسەرت ءبىزدى تىڭدارماندارىمىزبەن جاقىنداستىرادى. وپەرا مەن كلاسسيكالىق مۋزىكانى سۇيەتىن قاۋىم بارلىق جەردە بار, – دەدى نۇرجامال ۇسەنباەۆا.
كورەرمەندەر ءۇشىن جەزقازعان قالاسىندا فەستيۆالعا ارنايى سالىنعان امفيتەاتردا دۇنيە ءجۇزىنىڭ 10 مەملەكەتىنەن (قازاقستان, تۇركيا, رەسەي, ازەربايجان, اۋستريا, ارمەنيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, مولدوۆا, يتاليا) 17 سوليست ونەر كورسەتتى. بيبىگۇل تولەگەنوۆا (الماتى, قازاقستان), شەنول ي گيۋلچوحرا تالىنلى (تۇركيا), نۇرجامال ۇسەنباەۆا (استانا, قازاقستان), ۆلاديمير موروز (رەسەي), يلحام نازاروۆ (ازەربايجان), امانتاي ىبىراەۆ (قاراعاندى, قازاقستان), تالعات مۇساباەۆ (استانا, قازاقستان), وكسانا داۆىدەنكو (الماتى, قازاقستان), تالعات ىدىرىسوۆ (قاراعاندى, قازاقستان), جان تاپين (استانا, قازاقستان), اننا ريان (اۋستريا), اسميك لەوليان (ارمەنيا), ەلنۋرا جانابەرگەنوۆا (قىرعىزستان), جەڭىسبەك پيازوۆ (وزبەكستان), يگور پودگوريانۋ (مولدوۆا), ماركو بوەني (يتاليا).
كلاسسيكالىق مۋزىكا كەشىندە ء«بىرجان-سارا» وپەراسى, «اباي» وپەراسىنان اريا, لاتيف ءحاميديدىڭ «قازاق ءۆالسى» سەكىلدى قازاق كلاسسيكالىق مۋزىكاسىمەن قاتار, دۇنيە جۇزىنە ايگىلى دجۋزەپپە ۆەردي, جورج بيزە, دجاكومو پۋچچيني, دجەيمس لاست, يوگانن شتراۋستىڭ جانە تاعى دا كوپتەگەن كومپوزيتورلاردىڭ تۋىندىلارى ورىندالدى. قاراعاندى اكادەميالىق مۋزىكالىق كومەديا تەاترىنىڭ ديرەكتورى امانتاي ىبىراەۆ اتاپ وتكەندەي, «جەزكيىك» فەستيۆالىنە جەرگىلىكتى تەاتردىڭ ەڭ ۇزدىك وكىلدەرى – الدىڭعى قاتارلى سوليستەرى, ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى, xالىقارالىق بايقاۋلاردىڭ لاۋرەاتتارى قاتىسقان. ول اتالمىش فەستيۆالعا قاتىسۋ كوپكە دەيىن ەستە قالىپ, الداعى ۋاقىتتا شىعارماشىلىق تۇرعىدا جەتىلۋگە تۇرتكى بولاتىندىعىن جەتكىزدى.
كلاسسيكالىق مۋزىكا كەشىنىڭ سوليستەرى وسىنداي وراسان زور شارانىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا قاتىستى ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. كوبى وسىنداي مەرەكە ۇيىمداستىرىلعانى ءۇشىن سەزىمگە تولى جۇرەكجاردى العىستارىن ايتىپ جاتتى.
ء«بىرىنشى كەزەكتە سىزدەردى وسىنداي تاماشا فەستيۆالمەن قۇتتىقتايمىن. مەن جەزقازعانعا العاش رەت كەلىپ وتىرمىن, بىراق قازاقستاندا, استانادا وسىعان دەيىن بولعانمىن. مەن وسى كلاسسيكالىق مۋزىكا فەستيۆالىنە قاتىسىپ وتىرعانىما وتە قۋانىشتىمىن. قازاقستاندا مەنىڭ دوستارىم كوپ. جەزقازعان تۇرعىندارىن وسى تاماشا جانە اسەم مەرەكەمەن قۇتتىقتايمىن!», دەيدى مولدوۆالىق يگور پودگوريانۋ.
ال سانكت-پەتەربۋرگتەگى ماريا تەاترىنان كەلگەن ۆلاديمير فەلياۋەر بولسا, كەڭەس وكىمەتىنەن كەيىنگى اۋماقتا جىلدار بويى يىق تىرەسە ونەر كورسەتىپ, تانىس بولعان وسىنشاما دوستارىن ءجيى كەزدەستىرە بەرمەگەندىگىن ايتادى. «ولاردىڭ بارلىعىمەن وسىندا باس قوسىپ وتىرعانىمىزعا قۋانىشتىمىن», دەيدى ول.
جەزقازعان قالاسىنىڭ تۇرعىندارى دا فولكلورلىق مۋزىكادان العان ەرەكشە اسەرلەرىن جاسىرا المادى. بىزگە, جەزقازعان مەن ۇلىتاۋعا العاش رەت 11 ەلدىڭ ارتىستەرى كەلىپ وتىر, بۇل ءبىر ۇلكەن جەتىستىك. ەندى كوپتەگەن ەلدەر مەن ادامدار ۇلىتاۋ مەن جەزقازعان تۋرالى بىلەتىن بولادى, دەيدى كوبى.
«جەزكيىك» ءى حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالى اتاۋلى سوليستەردىڭ ونەر كورسەتۋىمەن تۇيىندەلىپ, جارقىن وتشاشۋمەن مارەسىنە جەتتى.
قايرات ءابىلدا,
«ەگەمەن قازاقستان»
