ءدال وسى ساتتەن باستاپ جاڭا دەربەس وتاندىق ارنايى قىزمەتتىڭ تاريحى باستاۋ الىپ, ءارتۇرلى كەزەڭدەردى باستان وتكەردى. ەگەمەن ەل بولعان جاس مەملەكەتىمىزدىڭ تولىقتاي قالىپتاسىپ, ودان ءارى قارىشتاي دامۋىنىڭ ماڭىزدى دا باستى العىشارتى – تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىك ەدى. ەلباسىنىڭ: «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ مىندەتى – ەلدىڭ نەگىزگى, ومىرلىك اسا ماڭىزدى مۇددەلەرى – ۇلتتىق دەربەستىكتى, اۋماقتىق تۇتاستىقتى, حالىقتىڭ ءومىرىن قورعاۋدى كەپىلدى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك مەملەكەتتىڭ ءومىر ءسۇرۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيە تۇرىندە تانىلادى: ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك بولماعان جەردە مەملەكەتتىڭ ءوزى دە جوق» دەگەن ۇستانىمى دا وسىنى اڭعارتقانداي.
الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ورىن الىپ جاتقان تەرىس قۇبىلىستار حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە ءبىزدىڭ ەلىمىزگە دە ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. سوندىقتان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ قالىپتاسۋ, ودان ءارى دامۋ جولى ءاردايىم قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايرىقشا نازارىندا, جان-جاقتى قولداۋىندا بولدى. ول ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جىل سايىنعى جولداۋلارىندا ايتىلىپ كەلەدى.
قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ تاريحى تەرەڭدە جاتىر. كەشەگى ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى, ودان كەيىنگى جىلدارداعى بارلاۋ جانە قارسى بارلاۋ وپەراتسيالارىنداعى ارداگەرلەرىمىزدىڭ ەرەن ەرلىگى مەن كاسىبي شەبەرلىگى وسىنىڭ كۋاسى.
ۋاقىت وتكەن سايىن كوپ نارسەنىڭ وزگەرەتىنى زاڭدىلىق, الايدا وسى كۇنگە دەيىن وزگەرىسسىز كەلە جاتقان ءبىر عانا نارسە بار, ول – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ورگاندارى قىزمەتىنىڭ باستى مىندەتى ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن سەنىمدى قامتاماسىز ەتۋ, ەگەمەن مەملەكەتىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىن شەتەل ارنايى قىزمەتتەرىنىڭ, سان ءتۇرلى تەرروريستىك, ەكسترەميستىك جانە وزگە دە زاڭسىز ۇيىمدار مەن توپتاردىڭ تەرىس پيعىلىنان قورعاۋ. وسىنداي قۇقىقتىق نەگىزى, وزىندىك باي تاريحى بار قۇرىلىم ءوز مىندەتتەرىن مۇلتىكسىز ورىنداۋدان جاڭىلماي كەلە جاتىر. جىلدار وتكەن سايىن ول ءار ۋاقىتتىڭ ءارتۇرلى قاۋىپ-قاتەرلەرىنە ۋاقتىلى دەن قويۋ ءۇشىن جەتىلىپ, قۇرىلىمىن ۇتىمدى تۇردە وڭتايلاندىرىپ كەلەدى.
اتالعان جەتىلدىرۋ جۇمىستارىنىڭ قاتارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى جانە ىشكى قاۋىپ-قاتەرلەردى ەلەپ-ەكشەۋىنىڭ ناتيجەسىندە ۇقك جۇيەسىندە ۋاقىت تالابىنا ساي ءوز الدىنا جەكە قىزمەتتەر قۇرىلعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ قاجەت. ونى پرەزيدەنت جارلىعىمەن 1993 جىلى ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك, سىبايلاس جەمقورلىققا جانە كونترابانداعا قارسى كۇرەس باس باسقارماسىنىڭ قۇرىلۋىنان, 2016 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ شەشىمىمەن ۇقك-دە ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ قۇرىلعانىنان كورۋگە بولادى. بۇگىنگى كۇنى اتالعان قىزمەت قۇرىلىمنىڭ ماڭىزدى قارسى بارلاۋ بولىمشەلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ونىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن قورعاۋ.
مەملەكەت تاراپىنان ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا قابىلدانىپ جاتقان باعدارلامالار مەن جوبالاردىڭ كەدەرگىسىز ىسكە اسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, ولارعا قانداي دا ءبىر قىلمىستىق ارالاسۋدى بولدىرماۋ, سونداي-اق ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتارعا قارسى كۇرەس جولىندا قىرۋار شارالار ىسكە اسىرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەت قازىناسىنا ەلەۋلى قارجى قايتارىلدى.
اتاپ ايتار بولساق, سوڭعى جىلدىڭ وزىندە مەملەكەتكە 120,4 ملرد تەڭگە سوماسىندا ەكونوميكالىق زيان كەلتىرۋدىڭ جولى كەسىلىپ, انىقتالعان فاكتىلەر بويىنشا بيۋدجەتكە 117,5 ملن تەڭگە قايتارىلدى. وعان شەتەل جانە وتاندىق سۋبەكتىلەردىڭ زياندى ارەكەتىنىڭ الدىن الۋ جانە جولىن كەسۋ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىلدى.
سونىمەن قاتار وسى تۇستا تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا وڭتۇستىك-باتىس ازيا ەلدەرىنەن ەسىرتكى لەگى لاپ قويىپ, ەلىمىزدە ناشاقورلىق پەن ەسىرتكى بيزنەسىنىڭ كەڭ ەتەك الۋ قاۋپى تۋىنداعان كەزەڭدى اتاپ وتۋگە بولادى. تمد عانا ەمەس, وزگە دە الىس شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ ارنايى قىزمەتتەرىمەن بىرلەسكەن ءىس-قيمىل ناتيجەسىندە العاشقى ءىرى ەسىرتكى پارتيالارى زاڭسىز اينالىمنان الىنا باستاعان ەدى. وسىنداي وپەراتسيالاردىڭ العاشقىلارى رەتىندە «سافاري», «نايزا», «قاقپان» جانە تاعى باسقالارىن اتاۋعا بولادى.
وسى باعىتتاعى جۇمىستار بۇگىنگى كۇنى دە ءوز جالعاسىن تاۋىپ وتىر. سوڭعى جىلدىڭ ولشەمىمەن الىپ قارايتىن بولساق, حالىقارالىق ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەس باعىتىندا 5 حالىقارالىق وپەراتسيا جۇرگىزىلگەنىن, 14 حالىقارالىق جانە 9 وڭىرلىك ەسىرتكى تاسىمالداۋ ارناسىنىڭ جويىلعانىن كورۋگە بولادى. العاش رەت قازاقستاندا جاسىرىن سينتەتيكالىق ەسىرتكى ءوندىرۋ زەرتحاناسى جويىلدى.
جالپى, زاڭسىز اينالىمنان 389 كگ ەسىرتكى زاتى, ونىڭ ىشىندە 14,4 كگ گەروين, 3,7 كگ اپيىن, 12,8 كگ گاشيش جانە 358,2 كگ ماريحۋانا الىندى. ودان باسقا, حالىقارالىق پوشتا جونەلتىلىمدەرى ارناسىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كولەڭكەلى ينتەرنەت سەگمەنتتەرى ارقىلى تاراتىلاتىن سينتەتيكالىق ەسىرتكى مەن پسيحواكتيۆتى زاتتار شىعارىلدى.
قارسى بارلاۋدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – شەتەلدىڭ ارناۋلى قىزمەتتەرى مەن ۇيىمدارىنىڭ بارلاۋ-ءبۇلدىرۋ شارالارىنا قارسى تۇرۋ. بۇگىنگىدەي وزگە ەلدەرمەن ساياسي, الەۋمەتتىك, مادەني, ساۋدا-ساتتىق جانە باسقا دا سالالار بويىنشا اشىق قارىم-قاتىناس ورناپ, ءوزارا ەلشىلىكتەر مەن وكىلدىكتەردىڭ اشىلۋى, ەلىمىزدە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جۇمىس ىستەۋى – وسىنىڭ بارشاسى قارسى بارلاۋ قىزمەتىنەن زامانعا ساي جاڭا تۇرعىدا ارەكەت ەتۋدى تالاپ ەتۋدە.
وسىنداي جاعدايدا تىنىمسىز ءىس-قيمىل ناتيجەسىندە قارسى بارلاۋ شەتەل مەملەكەتتەرى ارنايى قىزمەتتەرىنىڭ بارلاۋ جانە وزگە دە ءبۇلدىرۋ ارەكەتىنە قارسى تۇرۋ, رەسپۋبليكامىزدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزدى وبەكتىلەرىندە قارسى بارلاۋ ىزدەۋىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ءبىرشاما تاجىريبە جيناقتاپ, مەملەكەتتىك قۇپيالاردى قورعاۋ جونىندە شارالار جۇيەسىن جەتىلدىرۋدە.
قازىرگى كۇنى ادامزات بالاسىنا تونگەن نەگىزگى قاۋىپتىڭ ءبىرى – حالىقارالىق تەرروريزم مەن ونىمەن تىعىز بايلانىستى ءدىني ەكسترەميزم بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. تەرروريستىك اكتىلەردى جانە ەكسترەميزم وشاعىنىڭ تۋىنداۋىن بولدىرماۋعا تەك ولاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا ۇدايى جۇمىس جۇرگىزۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزۋگە بولاتىنىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر.
«تەرروريزمنىڭ ۋشىعىپ تۇرعان كەزەڭىندە ءوڭىردىڭ بارلىق مەملەكەتتەرى مەن مۇددەلى ەلدەرىنىڭ ءىس-قيمىلى مەن بەلسەندىلىگىن ۇيلەستىرۋدى جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋگە ءبىز دايىنبىز», دەپ ەلباسى ايتقانداي, جوعارىدا ايتىلعان تەرىس قۇبىلىستاردىڭ ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە ەنۋىنە جول بەرمەۋ باعىتىنداعى جۇمىستار ۇزدىكسىز جۇرگىزىلۋدە. «ورتالىق ازيا مودجاحەتتەرىنىڭ جامااتى», «دجۋند-ءال-حاليفات», «حيزب-ۋت-تاحرير» جانە باسقا دا قۇرىلىمداردىڭ جويىلىپ جىبەرىلۋى وسىعان دالەل.
وسى سوڭعى جىلدىڭ وزىندە راديكالدى ءدىني يدەولوگيانى ۇستانۋشىلار تاراپىنان تەرروريستىك اكت جاساۋ نيەتىندەگى 3 ارەكەت باستاپقى كەزەڭىندە-اق توقتاتىلدى. 4 راديكالدى توپتىڭ جانە 18 جەكەلەگەن ادامنىڭ تەرىس ءىس-قيمىلىنىڭ جولى كەسىلىپ, 77 راديكال سوتتالدى, سونداي-اق 30-ىنا قاتىستى قىلمىستىق ءىس تەرگەلىپ جاتىر.
وسى كەزەڭدە قازاقستان اۋماعىندا تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قاتىسى بار 24 شەتەل ازاماتى ۇستالىپ, ءتيىستى مەملەكەتتەردىڭ ارنايى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا بەرىلدى. الدىن الۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە ءدىني ۇيىمداردىڭ 40 بەلسەندىسى دەسترۋكتيۆتى يدەولوگيانى ناسيحاتتاۋىن توقتاتتى, سونداي-اق ىشكى ىستەر ورگاندارىمەن بىرلەسىپ, 22-ءسى ەكسترەميزم ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتىلدى.
جوعارىدا ايتىلعاندارمەن بىرگە, تىيىم سالىنعان «ات-تاكفير ۋال-حيدجرا» ءدىني-ەكسترەميستىك ۇيىمى بولىكتەرىنىڭ 9 جەتەكشىسى جانە «تابليعي جاماعاتتىڭ» 28 بەلسەندىسى سوتتالدى. قازاقستانعا ەكسترەميستىك سيپاتتاعى ادەبيەتتى اكەلۋدىڭ 40 ارەكەتىنىڭ جولى كەسىلدى. ينتەرنەت جەلىسىندە 150-دەن ارتىق ەكسترەميستىك ماتەريالدارعا سىلتەمە بەيتاراپتاندىرىلدى.
اتالعان قىزمەتتەر قاتارىندا «ا» قىزمەتىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە ورتاق ىسكە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ولار ەرەن ەرلىكتىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. حالقىمىزدىڭ بەيبىت ءومىرىن ساقتاپ قالۋ, ەل تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن قورعاۋ جولىندا ولاردىڭ قازا تاپقاندارى دا از ەمەس.
وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ وزىندە, وسى قىزمەت 20-دان اسا ءىس-شاراعا, ونىڭ ىشىندە زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدار قاتارىندا جاۋىنگەرلىك ءىس-قيمىلدارعا قاتىسپاقشى بولعان قازاقستاننىڭ 3 ازاماتىن ىستانبۇل قالاسىنان استاناعا جەدەل ەكستراديتسيالاۋعا قاتىستى. اتالعان ءىس-شارا شەڭبەرىندە جانە باسقا دا مىندەتتەر بويىنشا 100-گە جۋىق وبەكت پىسىقتالدى.
قازىر ارنايى ماقساتتاعى «ا» قىزمەتى ەڭ زاماناۋي قارۋ-جاراقپەن, قاجەتتى قۇرال-جابدىقپەن جانە قازىرگى زامانعى تەحنيكا ۇلگىلەرىمەن جاراقتالعان كاسىبي شەبەرلىگى جوعارى بولىمشە بولىپ وتىر. ونىڭ قۇرامىندا ارنايى قىزمەتتىڭ ەلەگىنەن وتكەن, انتىنا ادال, ەلى ءۇشىن جان قيۋعا دايار جاۋىنگەرلەر قىزمەت ەتىپ ءجۇر. ولار كەز كەلگەن ۋاقىتتا ءوز مىندەتتەرىن ورىنداۋعا دايىن.
ەلباسىنىڭ: «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ «ا» ارناۋلى ماقساتتاعى قىزمەتى بەيبىت جانە اسكەري ۋاقىتتا دا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جەكە جانە باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ارناۋلى ماقساتتاعى بولىمشەلەرىمەن بىرگە ورىنداۋعا قابىلەتتى», – دەپ باعالاۋى وسىنىڭ ايعاعى.
جاس مەملەكەتىمىزدىڭ باسىنا ءتونۋى مۇمكىن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ قاتارىندا كيبەرقىلمىس ءتۇرى دە بار. ول كۇن وتكەن سايىن وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ بارادى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەت پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە «قازاقستاننىڭ كيبەرقالقانى» جۇيەسىن قۇرۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىدان دا ەلباسىمىزدىڭ ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا ناقتى باعدار بەرەر كەلەشەكتى ءدال بولجايتىن ساياسي كورەگەندىگىن بايقاۋ قيىن ەمەس.
تاۋەلسىزدىكتىڭ دامۋ كەزەڭىندە ەلىمىزدەگى ۇكىمەتتىك بايلانىس تەحنيكالىق تۇرعىدان اسا زور ورلەۋ جولىنان ءوتتى. ستانسالار مەن توراپتاردىڭ جاڭعىرتىلۋى رەسپۋبليكامىزداعى ۇكىمەتتىك جانە باسقا دا قورعالعان تۇرلەرىن زامان تالابىنا ساي قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋدىرۋدا.
الەمدە ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى كوپتەگەن قاقتىعىستاردىڭ باسىم بولىگى شەكارا ماسەلەسىنە قاتىستى تۋىندايتىنىن تاريح كورسەتىپ وتىر. سوندىقتان ن.نازارباەۆتىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي جاعدايلارعا جول بەرمەۋ ءۇشىن بارلىق كورشىلەرىمىزبەن شەكارامىزدى شەگەندەپ الدىق. ول تۋرالى مەملەكەت باسشىسى: «الەم مەملەكەتتەرى اراسىندا اۋماعى بويىنشا توعىزىنشى ورىن الاتىن قازاقستان شەكاراسى, قيىندىقتارعا قاراماستان, سەنىمدى قورعالاتىن بولادى», دەگەن بولاتىن. ەلباسى ايتقانداي, بۇگىندە شەكارامىز سەنىمدى قورعالۋدا.
قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تۇراقتى كوڭىل ءبولۋى جانە تىكەلەي باسشىلىعى ارقاسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تىنىشتىعى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا سان ءتۇرلى باعىتتا قىزمەت اتقاراتىن ۇتقىر دا قازىرگى زامانعا ساي تەحنيكامەن جاراقتالعان ءىرى قۇرىلىمعا اينالىپ, ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋعا دايىن.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
