شىلدەنىڭ 1-ءى كۇنى باستاۋ العان ونەر مەرەكەسىنىڭ شىمىلدىعى الماتىلىق قۋىرشاق تەاترى ساحنالاعان «قاڭباق شال» قويىلىمىمەن اشىلدى. قاتارىنان ءتورت كۇن بالعىندارعا بازارلىق ازىرلەگەن فەستيۆالدە 15 تەاتر ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. وسىعان وراي ءبىز الماتى قۋىرشاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى, مادەنيەت قايراتكەرى تالعات ەسەناليەۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– تالعات قامقاباي ۇلى, ساحنا ونەرىنىڭ ەرەكشە ءتۇرى سانالاتىن قۋىرشاق تەاترى نەسىمەن تارتىپ, باۋراپ اكەتكەنى قىزىقتىرادى. بۇل ونەردىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– قۋىرشاق تەاترىنىڭ قوعامدا اتقاراتىن قىزمەتى وزگە تەاترلاردان گورى كەمدەۋ دەسەڭىز, قاتتى قاتەلەسەسىز, ارينە. ول بۇلاردان الدەقايدا اۋقىمدى ءارى ماڭىزدى بولىپ سانالادى. جيىرماسىنشى عاسىرمەن قازاق جەرىنە بىرگە كەلگەن اتالمىش ونەردىڭ ءتۇرى بۇگىندە حالىقتىڭ باعا جەتپەس قازىناسىنا اينالدى. وزىندىك سارا جولىن تاپقان بىرەگەي ونەر ورداسى بولىپ سانالاتىن مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى بۇگىنگى كۇنى 83-ءشى ماۋسىمىن وتكەرۋدە.
مۇندا ەڭبەك ەتە كەلىپ, كوزىم ءبىر نارسەگە ايقىن جەتتى. تەاتردى حالىقتىڭ كورۋى, ءسۇيۋى ءبىزدىڭ ەڭبەگىمىزگە تىكەلەي بايلانىستى ەكەن. ياعني قازىردەن باستاپ تەاتر مادەنيەتىنە بالانى بارىنشا باۋلي الساق, ەرتەڭ ەسەيگەندە بۇل ونەردى شىن باعالايتىن ۇرپاق تاربيەلەگەن بولىپ ەسەپتەلەمىز. ادەتتە كەز كەلگەن جاڭالىقتى, جاقسىلىقتى بالالار تەز جاتتاپ, بويىنا جىلدام ءسىڭىرىپ الىپ جاتادى. ءومىر زاڭدىلىعى سولاي. ال بۋىن-ساناسى ابدەن قاتقان كىسىنى كەيىن قانشا جەردەن تۇيەمەن تارتىپ سۇيرەسەڭ دە, مۇنداعى ءاربىر ءسوز, ارەكەت وعان تۇرپىدەي تۇيىلەرى ءسوزسىز.
– قازىر تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانى. ينتەرنەت ءتىپتى جويقىن كۇشكە يە. سوندايدا بالا كوڭىلىن تەاترعا بۇرۋدىڭ ءوزى كوپ تەر توگۋدى قاجەت ەتەتىنى ءسوزسىز. كورەرمەندى قالاي باۋرايسىزدار؟
– رۋحاني كەمەلدىك پەن مادەني وسۋگە ىقپال ەتەتىن بىردەن-ءبىر ورىن – تەاتر. سونىڭ ىشىندە قۋىرشاق تەاترى. مۇندا كاسىبي ارتىستەر ويىنىنىڭ وزىق ۇلگىسى, رەجيسسەردىڭ تۇشىمدى شەشىمى, سۋرەتشىنىڭ جانە اۆتوردىڭ قىزىقتى ءارى ماعىنالى جۇمىسى ۇلكەن ءرول اتقارادى. مىنە, وسى تالاپتار ورىندالعان جاعدايدا بالا كەلەسىدە تەاترعا ءوز ەركىمەن كەلگەنىن اڭعارماي قالادى. ولاي دەيتىنىم, تەاتر سابيلەرگە قاراپايىم حالىق جانە الەم ەرتەگىلەرىنەن باستاپ, تاريحي شىعارمالارعا قۇرىلعان قويىلىمداردى ۇسىنادى. ارينە, بۇل جەردە تەاتردىڭ رەپەرتۋارلىق قورى باي بولۋى شارت. مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى وسى باعىتتا رەپەرتۋارىن كەڭەيتىپ, بالدىرعاندارعا, مەكتەپ, كوللەدج, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە, ءتىپتى ۇلكەندەرگە ارناپ قويىلىمدار ۇسىنۋدا. كاسسادان تىس ونلاين بيلەتتەر, الەۋمەتتىك پاراقشالار ارقىلى تاراتىلىپ جاتقان جارنامالاردىڭ ارقاسىندا كورەرمەندەرىمىز كۇننەن-كۇنگە كوبەيۋدە. ايلىق رەپەرتۋاردان بولەك سۇرانىس بويىنشا كۇنىنە ءتورت-بەس رەت وينايتىن كەزدەرىمىز بولادى.
– ادەتتە, ەلىمىزدەگى تەاتر ۇجىمدارى جاز مەزگىلىنىڭ ورتاسىندا ماۋسىمدارىن جاۋىپ, كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىعادى. قۋىرشاق تەاترى شە؟
– 82-ءشى ماۋسىمنان باستاپ قۋىرشاق تەاترى ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بيىل دا سولاي جوسپارلاپ وتىرمىز. جازعى دەمالىسقا شىققان ءار بالدىرعاننىڭ بوس ۋاقىتىن تەاتردا وتكىزۋىنە جاعداي تۋعىزۋعا مۇددەلىمىز. تەاتر ارتىستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن سپەكتاكل الدىندا سەرگىتۋ ءساتىن ۇيىمداستىرىپ, تەاتردىڭ, قويىلىمداردىڭ تاريحى تۋرالى تولىق ماعلۇمات بەرۋدى داستۇرگە اينالدىردىق. سونداي-اق ماۋسىم ايىنان باستاپ اپتانىڭ سەنبى, جەكسەنبى كۇندەرى تەاتر رەپەرتۋارىنداعى كورەرمەننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنىپ جۇرگەن قويىلىمدار رەتىن الماتى حايۋاناتتار پاركىندە دە ۇسىنىپ جاتقانىمىزدى اتاپ وتكىم كەلەدى.
– سوڭعى جىلدارى تەاتر ۇجىمى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە ارنالعان قويىلىمداردان بولەك ەرەسەكتەردى دە نازاردان تىس قالدىرماي, تىڭ جاڭالىقتار ەنگىزۋدە. بۇل رەجيسسەرلەر مەن باسشىلىق تاراپىنان بولعان ۇسىنىس پا, الدە ۋاقىت تالابى ما؟
– ء يا, بيىلعى ماۋسىمنىڭ باستى جاڭالىعى سول, تەاتر جاڭا فورماتقا كوشىپ, ەرەسەكتەر ءۇشىن سپەكتاكلدەر ازىرلەدى. ازىرگە رەپەرتۋارىمىزدا اقيىق اقىن م.ماقاتاەۆتىڭ پوەزياسى نەگىزىندە ساحنالانعان «مەن دەپ ويلا...» (رەجيسسەرى م.تاۋەكەلوۆا) پوەتيكالىق سپەكتاكلى, ە.ينوۆتىڭ «انا جۇرەگى» (رەجيسسەرى ا.زايتسەۆ) جانە زاڭعار جازۋشى ش.ايتماتوۆتىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «قۇس جولى» پوۆەسى جەلىسىمەن رەجيسسەر د.جۇماباەۆا ساحنالاعان «انا-جەر انا» قويىلىمدارى بار. ءتىپتى حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالدەرىنە, ونىڭ ىشىندە دراما تەاترلارى فەستيۆالىنە شاقىرتۋ الىپ, قانجىعاسىن مايلاپ ۇلگەردى. قانشاما عاسىر وتسە دە قۇندىلىعىن ەش جوعالتپاعان «انا جۇرەگى» قويىلىمى اقپان ايىنىڭ 1-15 كۇندەرى ارالىعىندا الماتى قالاسىندا وتكەن فرانتسيا, ۇلىبريتانيا, رەسەي, گەرمانيا, وزبەكستان جانە قازاقستاننىڭ ۇزدىك ونەر ۇجىمدارى قاتىسقان «وتكروۆەنيە» V حالىقارالىق ورىنداۋشىلىق ونەر فەستيۆالىنە, «انا-جەر انا» قويىلىمى ت.احتانوۆتىڭ 95 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق «بالاۋسا» ەكسپەريمەنتالدى قويىلىمدار فەستيۆالىنە قاتىسىپ, دوداعا ءتۇستى. وسى تۇستا دراما تەاترى رەجيسسەرلەرىنىڭ قۋىرشاقتارمەن جۇرەكسىنبەي جۇمىس ىستەۋلەرى قۋانتادى. ال قازىر تەاتر ۇجىمى جاقىندا پرەمەراسى وتەتىن ەۆريپيدتىڭ «مەدەيا» شىعارماسىنىڭ دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. اتالمىش شىعارمانىڭ كەيىپكەرلەرى ەلىمىزدە العاش رەت قۋىرشاقتار بەينەسىندە كورەرمەنگە جول تارتپاق. سپەكتاكلگە شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى «جاستار» تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ايدىن سالبان رەجيسسەرلىك ەتۋدە.
– الداعى ۋاقىتتا كورەرمەنگە تاعى قانداي تىڭ قويىلىمدار ۇسىنۋ جوسپارلارىڭىزدا بار؟
– ماۋسىم ايىنىڭ 23-24 كۇندەرى ارۋ قالا الماتىنىڭ استانا قالاسىنداعى مادەني كۇندەرى اياسىندا مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترى كەزەكتى گاسترولدىك ساپارىن وتكىزدى. ەلوردالىقتار ءار سپەكتاكلدى ەرەكشە ىقىلاسپەن تاماشالاپ, اق تىلەكتەرىن جاۋدىرعانى كوڭىلىمىزگە قۋانىش سىيلادى. سونىمەن قاتار قۋىرشاق تەاترى جاقىندا استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «باۋىرساق» ەرتەگىسىنىڭ جەلىسىندە «ارمان الەمى» سپەكتاكلىنىڭ پرەمەراسىن كورەرمەن نازارىنا ۇسىندى. اتالمىش ماۋسىمدا تەاتر ۇجىمى قاتارىنان بىرنەشە فەستيۆالگە شاقىرتۋ الدى. اتاپ ايتار بولساق, IX حالىقارالىق «پەترۋشكا ۆەليكي» (رەسەي, ەكاتەرينبۋرگ ق.) تەاتر فەستيۆالى, ۇلكەندەرگە ارنالعان VI حالىقارالىق «سولومەننىي جاۆورونوك» قۋىرشاق تەاترى فەستيۆالى (رەسەي, چەليابى ق.), VI حالىقارالىق «چوداري حاەل» قۋىرشاق تەاترى فەستيۆالى (تاجىكستان, دۋشانبە ق.), ت.ب. ارينە الداعى ۋاقىتتا جاڭا تۋىندىلاردى ساحنالاپ, قۋىرشاق تەاترىن كاسىبي تۇرعىدان ءالى دە جان-جاقتى جەتىلدىرە تۇسۋگە كۇش-جىگەرىمىزدى بارىنشا جۇمىلدىرا بەرەتىن بولامىز.
اڭگىمەلەسكەن
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
