فەستيۆالدىڭ ەڭ باستى قوناقتارىنىڭ ءبىرى سەرب رەجيسسەرى, اكتەر جانە مۋزىكانت ەمير كۋستۋريتسانىڭ «ۇزاق قۇس جولىمەن» ءفيلمىنىڭ تۇساۋكەسەرىنە جينالعاندار تانىمال تۇلعانىڭ جەكە ومىرىنەن دە كوپ مالىمەت الدى. اتا-باباسى حريستياندىق سەنىمدى ۇستاعانىمەن, اتا-اناسى مۇسىلماندىقتى قابىلداعان ەمير جاستايىنان ونەرگە بەيىم بولىپ وسەدى. تانىمالدىلىققا قول جەتكىزگەننەن كەيىن توعىز جىل كينودان تىسقارى ءومىر ءسۇرىپ, تەك مۋزىكامەن عانا اينالىسقان. استاناعا العاش رەت كەلىپ تۇرعان ول اۋەجايدان تۇسكەن سوڭ-اق جاس قالانىڭ كەلبەتىنەن كوز الا الماعانىن ايتادى. ەكى كۇننىڭ ىشىندە كوپ نارسەنى كورىپ ۇلگەرگەنىن, جاس قالانىڭ عيماراتتارى, ءستيلى, جالپى ينفراقۇرىلىمىنا قىزىققانىن جەتكىزدى. «تاماشا ادامدار تۇراتىن تاڭعاجايىپ قالاعا ۇقساتتىم. سىزدەردىڭ پرەزيدەنتتەرىڭىز 20 جىلدا ۇلكەن ءارى ادەمى مەگاپوليس سالىپ ۇلگەرىپتى» دەيدى ول.
ەميردىڭ ەندىگى ويى – جازۋشى شىڭعىس ايتماتوۆ شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا قازاقستاندا فيلم ءتۇسىرۋ. ويتكەنى ش.ايتماتوۆ ونىڭ ەڭ سۇيىكتى جازۋشىلارىنىڭ ءبىرى. ونىڭ ويىنشا, بۇگىنگى فيلمدەردىڭ 90 پايىزى ساپاسىز. كەشەگى جانرلاردىڭ ىشىندە جانى سىرىلىگىن تانىتىپ بۇگىنگى كۇنگە امان جەتكەنى – رەاليزم مەن فانتاستيكا عانا. ترەند بولسا دا, كينو ءتۇسىرۋ – وتە قيىن. ەگەر ونىڭ يدەياسى مىقتى بولسا, بۇل ءتىپتى قيىن. مىسالى, «ۇزاق قۇس جولىمەن» ءفيلمىنىڭ يدەياسى ن.ميحالكوۆتىڭ سوعىس تۋرالى ايتقان اڭگىمەسىنەن, ەكىنشى سوڭى قاسىرەتپەن اياقتالعان سەربياداعى ۇيلەنۋ تويىنان, ءۇشىنشى ەركىندىكتىڭ سيمۆولى قىران بۇركىت فەنومەنىنەن, وسى ءۇش مىسال ارقىلى دۇنيەگە كەلگەن. سوعىس, ساياسات تۋعىزعان شيەلەنىستەر تۋرالى وقيعالاردى وزەك ەتە وتىرىپ ءارتۇرلى جانرداعى بىرنەشە كارتينا تۇسىرگەن ە.كۋستۋريتسا قازاقستاندىق كورەرمەندەرگە ۇسىنىپ وتىرعان بۇل فيلمىندە سوعىستى ەرتەگى سياقتى ەتىپ كورسەتەدى. ءيا, اتىشۋلى رەجيسسەرلەردىڭ قالىپتاسقان, قاساڭ ستەرەوتيپتەردىڭ بارىنەن قاشىپ, جاڭالىق اكەلگىسى كەلەتىن ىزدەنىسىنىڭ كۋستۋريتسالىق دالەلى وسى – سوعىس تۋرالى ەرتەگى. تىڭنان تابىلعان ەرەكشە فورمامەن تۇسىرىلگەن ءفيلمنىڭ ەكىنشى نازار اۋدارار تۇسى, ەڭ سۇلۋ, سۇرانىسقا يە يتاليان اكتريساسى مونيكا بەلۋچچيدى باستى رولدە ويناتۋ ارقىلى كۋستۋريتسا تۋىندىسىنىڭ سالماعىن ارتتىرا تۇسكەن. كەزدەسۋ سپيكەرى كۋستۋريتساعا: ء«فيلمدى قالاي وتىرىپ كورۋ كەرەك؟» دەدى, «بارلىق ءفيلمدى ىزگى نيەتپەن, جان-جۇرەگىڭنەن وتكىزىپ, ەلىتىپ وتىرۋ كورۋ كەرەك. باستىسى, پوپكورن جەمەي, كوكا-كولا ىشپەي وتىرىپ كورۋ كەرەك» دەپ جاۋاپ بەردى.
قىتاي ۇلى پوەزيانىڭ, ۇلى تاريحتىڭ, ۇلى ەكونوميكانىڭ عانا وتانى ەمەس, ۇلى كينونىڭ دا ورتالىعىنا اينالىپ كەلە جاتقانىن فەستيۆال قوناعى بولىپ كەلگەن ۆان ءسياوشۋايدىڭ ءبىر عانا ءفيلمى دالەلدەگەندەي بولدى. ۆاننىڭ ءوزى قىتاي كينوسىنىڭ «التىن عاسىرىنداعى» التىنشى بۋىننىڭ بەلدى وكىلىنىڭ ءبىرى. قىتايدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىن ساباقتاستىرا وتىرىپ, ونىڭ قۋاتتى ەل ەكەنىن ونەر تىلىمەن تاعى ءبىر ەسكە سالىپ قويۋ كورشى ەل رەجيسسەرلەرىنىڭ اسىل مۇراتىنا اينالعانىن تانىدىق.
ءبىر تاڭعالارلىعى, قىتايدىڭ بۇگىنگى زاماناۋي كينوسىنىڭ ەڭ تانىمال تۇلعاسى, «ەۋرازيا» كينوفەستيۆالىندەگى قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى ۆان سياوشۋاي ۇسىنىپ وتىرعان «شانحاي ارمانى» ءفيلمىنىڭ دە ساياسي بوياۋى قالىڭ, كوممۋنيستىك يدەولوگيا بيلىگىندەگى قىتاي ەلىنىڭ 1960 جىلدارداعى قاتال شىندىعىن رەجيسسەر 19 جاستاعى بويجەتكەن قىزدىڭ ءومىرى ارقىلى بۇكپەسىز كورسەتەدى. ۇزاق دايىندىقپەن دۇنيەگە كەلگەن تۋىندى ەكەنىن ءتۇسىنۋ قيىن ەمەس. جۇرگىزۋشى بۇل ءفيلمدى «بۇگىنگى قىتاي كينوسى قايماعىنىڭ قايماعى» دەپ باعالادى. فيلم نوستالگياعا تولى, ەكراننان تاراعان جىلىلىق ءار ادامنىڭ جاستىق شاعىنا, بالالىق كەزەڭىنە جەتەلەيدى. قىتاي رەجيسسەرى جەكە ادام مەن قوعام اراسىنداعى قاراما-قارسىلىقتى, دالىرەك ايتقاندا, ادامنىڭ قوعامعا قارسىلىعىن الەۋمەتتىك قايشىلىقتار ارقىلى اشادى. ءتىپتى قاراپايىم قىتاي تۇرعىنىنىڭ باسقا قالاعا قونىس اۋدارماق تۇگىلى وزدىگىنەن باسقا ۇيگە دە كوشە المايتىن ەرىكسىزدىگىن, شامىرقانعانىن, مۇڭ-نالاسىن سىرتقا بىلدىرۋگە قۇقىعى جوق جانداردىڭ ىشكى قايشىلىعىن كورسەتە وتىرىپ, «وسىنداي قارسىلىق قايتسە شەشىلەدى؟» دەگەن ويدى بىلدىرگىسى كەلەتىنىن بايقاۋ قيىنعا سوقپايدى. رەجيسسەردىڭ جەكە تۇلعانى قۇرمەتتەۋگە شاقىرىپ تۇرعان ازاماتتىق ۇستانىمىن بايقاماۋ, باعالاماۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان بولار, الەۋمەتتىك قيىندىقتىڭ قاتپارىن تەرەڭىنەن كورسەتۋدى رەجيسسەرلىك مۇراتىنا اينالدىرعان سياۋوشايدىڭ تالانتىن كينو سالاسىنداعى ماماندار عانا ەمەس, الەمدىك ساياساتكەرلەر دە جوعارى باعالايدى ەكەن.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
