قحر توراعاسى حۋ تسزينتاو: ءبىز كەڭ اۋقىمدى قىتاي-قازاقستان ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىن جاڭا بەلەستەرگە شىعارۋعا دايىنبىز

2008 جىلعى جازدا قىتايدا وليمپيالىق ويىندار وتكىزىلدى. ونداي ۇلى جارىستار كەزىندە وليمپيادا اس­تا­ناسىنا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنىڭ باسشىلارى جي­نالا­تىنى بەلگىلى. سول كۇندەردە قىتاي حالىق رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ توراعاسى حۋ تسزينتاو ءۇش  باسشىمەن –   دجوردج بۋشپەن, ۆلاديمير پۋتينمەن, نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن عانا جەكە كەزدەسۋگە ۋاقىت تابا الدى. وسى فاكتىنىڭ ءوزى بۇل كۇندەرى 20 جىلدىق تورقالى تويىن ابىرويمەن اتاپ ءوتىپ جاتقان قازاقستاننىڭ, ەلباسىمىزدىڭ الەمدىك ساياساتتاعى الار ورنىن ايشىقتى اشادى. ەل مەرەكەسىنىڭ الدىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بەتىندە جاريا­لانىپ وتىرعان قىتاي باسشىسى حۋ تسزينتاونىڭ بۇگىنگى سۇحباتىندا كورشى مەملەكەتتەردىڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ قازىرگى بيىك دەڭگەيى جانە جارقىن بولاشاعى جايىندا اڭگىمە قوزعالعان. – ۇلى جىبەك جولىمەن باي­لانىسىپ جاتقان ءبىزدىڭ حالىق­تارى­مىزدىڭ ءوزارا قارىم-قا­تىناستارىنىڭ سان عاسىرلىق تاريحى بار. ايتسە دە, ءبىزدىڭ ۇلى كورشىمىز – قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن قاتىنا­سى­مىز قازاقستاننىڭ 1991 جىلى تاۋەلسىزدىك الۋىمەن عانا جاڭا كەزەڭگە اۋىستى. جاقىندا كور­شى­لەس ەكى مەملەكەتتىڭ ديپلو­ما­تيالىق قاتىناستار ورنات­قانىنىڭ 20 جىلدىعى اتالىپ وتەدى. بۇگىندە استانا مەن پەكين ءوزارا قارىم-قاتى­ناس­تار­دىڭ جاڭا كەزەڭى جايىندا با­تىل ايتا الادى. ولار كەڭ اۋ­قىمدى ستراتەگيالىق ءارىپ­تەس­تىك دەڭگەيىنە شىعارىلدى. وسى جىلدار ىشىندە ءبىزدىڭ مەم­لە­كەتارالىق قاتىناستارى­مىز­دى جولعا سالۋ ىسىندە قول جەت­كەننىڭ ىشىنەن نەنى ەڭ ماڭىزدى دەپ سانار ەدىڭىز؟ ەكى جاققا دا ءتيىمدى قازاقستان-قىتاي ىن­تى­ماقتاستىعىنىڭ پەرسپەكتي­ۆا­لارىن ءسىز قالاي بولجايسىز؟ –   ەڭ الدىمەن قىتاي ۇكى­مە­تى مەن قىتاي حالقىنىڭ اتىنان قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىن تاۋەل­سىز­دىكتىڭ جاريا ەتىلۋىنىڭ 20 جىل­دىعىمەن  ىستىق ىقىلاسپەن قۇت­تىق­تايمىن. قىتاي-قازاقستان تاۋەل­­سىزدىگىن تانىپ, ونىمەن ديپ­لو­ما­تيالىق قاتىناستار ورناتقان مەملەكەتتەردىڭ العاشقىلارى­نىڭ ءبىرى. 20 جىل ىشىندە قىتاي-قازاق­ستان قاتىناستارى ەداۋىر دا­مىدى, كورنەكتى ناتيجەلەرگە قول جەتتى. بىرىنشىدەن. ەكىجاقتى قاتى­ناس­تاردى دامىتۋدىڭ قاعيدات­تا­رى مەن قۇقىقتىق ارقاۋى قالىپ­تاستىرىلدى. ەكىجاقتى ىنتى­ماق­تاستىق بويىنشا 200-گە جۋىق قۇجاتتارعا, سونىڭ ىشىندە «قى­تاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەن قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارا­سىن­دا تاتۋ كورشىلىك, دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارت­­قا», «قىتاي حالىق رەس­پۋب­ليكاسى مەن  قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىنىڭ 21-ءشى عاسىرداعى ىن­تى­ماقتاستىعىنىڭ ستراتەگياسىنا» قول قويىلدى, ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتەتىن ىنتىماقتاستىق, ماڭگى بەيبىتشىلىك پەن دوستىق يدەياسى ايقىندالدى. ىنتىماقتاس­تىق­تىڭ تەڭدىك, ءوزارا قۇرمەت پەن  سەنىم, ەكىجاقتى تيىمدىلىك پەن بىرلەسكەن تابىس سەكىلدى قاعيداتتارى بەلگىلەندى. ءبىز 2002 جىلى «قى­تاي حالىق رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارا­سىندا تاتۋ كورشىلىك, دوستىق جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا» قول قويىلۋىنىڭ, 2005 جىلى سترا­تەگيالىق ارىپتەستىك ورناۋى­نىڭ كۋاگەرى بولدىق. بيىلعى ماۋ­سىمدا كەڭ اۋقىمدى ستراتە­گيا­لىق ارىپتەستىك  قاتىناستارىن دا­مى­تۋ جونىندە جاريا ەتىلدى. ءسوي­تىپ, قىتاي-قازاقستان قاتىناس­تا­رى بارلىق ولشەمدەر بويىنشا كوتەرىلىپ كەلەدى. ەكىنشىدەن. جوعارى باسشى­لىق كەز­دە­سۋلەرىنىڭ جانە كووپە­را­تسيانىڭ تەتىكتەرى جاسالدى. ءبىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ۇدايى بايلانىس جاساپ تۇ­را­مىز جانە ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ەكى­جاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدارىنىڭ ماڭىزدى پروب­لە­ماتيكالارى بوي­ىنشا دەر كەزىندە پىكىر الما­سا­مىز. تاراپتار ەكى ەلدىڭ پرەمەر-مينيسترلەرىنىڭ جۇيەلى كەزدەسۋى­نىڭ تەتىكتەرىن جاساۋ جانە ىسكە قوسۋ ءجو­نىندە ۋاعدالاستى, پرە­مەر-مي­نيستر­لەر­دىڭ ورىن­باسار­لارى دەڭگەيىندە ىنتى­ماق­تاس­تىقتىڭ ۇكىمەتارالىق كوميتەتى قۇ­رىلدى. ەكىجاقتى ىن­تىماق­تاستىقتىڭ تەتىكتەرى كۇن وتكەن سايىن جەتىلدىرىلە تۇسۋدە. ۇشىنشىدەن. تاريحتان قالعان شەكارا­لىق ماسەلەلەر تولىق شەشىلدى. ءوزارا سەنىم, دوستىق كەلىسىم, ءوزارا تۇسىنىستىك جاع­دايىندا وتكەن كەلىسسوزدەر ناتيجەسىندە تاراپتار ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ارا­سىن­دا ءبىرىنشى بولىپ تاريحتان قالىپ قويعان شەكارالىق ماسەلەلەردى شەشتى. ۇزىندىعى 1782 شاقىرىمدىق قىتاي-قازاقستان شەكاراسى ەكى ەلدىڭ حالىق­تارىن بايلانىستىرىپ تۇرعان دوستىق جەلىسىنە اينالدى. تورتىنشىدەن. ناقتىلى ىنتى­ماق­تاس­تىق ۇلكەن ناتيجەلەرگە جەتكىزۋدە. 2010 جىلى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 20 ميلليارد دوللاردان اسىپ, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز­دىڭ اراسىندا ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناتىلعان العاشقى جىلدارمەن سالىس­تىرعاندا 50 ەسەدەن استام ءوستى. قىتاي قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەسى بو­لىپ تابىلادى, ال قازاقستان قىتايدىڭ تمد مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ەكىنشى ساۋدا ارىپتەسى جانە قىتاي ينۆەستيتسياسى كوپ سالىنعان ءۇشىنشى ەل. بىرلەسكەن جوبالار ەگىستىگىنەن العاشقى ءونىم  الىندى: ولار – قىتاي-قازاقستان ترانسشەكارا­لىق مۇناي قۇبىرى, قىتاي-قازاقستان ترانس­شەكارالىق گاز قۇبىرى, شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ «قورعاس» قىتاي-قا­زاقستان حالىقارالىق  ورتالىعى, قازاق­ستانداعى ەڭ ءىرى مويناق سۋ-ەلەكتر ستان­ساسى, پاۆلودار اليۋميني زاۋىتى. گۋ­ما­نيتارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق  نى­عايىپ كەلەدى. مادەنيەت, دەنساۋلىق ساق­تاۋ,  سپورت, ءباسپاسوز سالالارىندا ىنتى­ماق­تاستىق تولاسسىز تەرەڭدەتىلۋدە, قو­عام­دىق ۇيىمدار بويىنشا ءوزارا بارىس-كەلىس جاندانا تۇسۋدە. قازىر قىتايدا وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرىنىڭ  سانى بويىنشا قازاقستان بارلىق ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءبىرىنشى ورىن الادى. ولاردىڭ سانى 2010 جىلى 7874 ادامعا جەتتى. قىتاي قازاقستاندا 3 كونفۋتسي ينستيتۋتىن قۇردى. بەسىنشىدەن. قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تابىستى جۇزەگە اسى­رى­لۋدا. «قىتاي مەن قازاقستان اراسىندا تەرروريزممەن, سەپاراتيزممەن جانە ەكس­ترەميزممەن كۇرەس جونىندەگى ىنتىماق­تاس­تىق كەلىسىمىنە» قول قويىلدى. ورتاق كۇش-جىگەرمەن «ءۇش ز ۇلىمدىقپەن» جانە ترانسشەكارالىق قىلمىسپەن كۇرەس ءجۇر­گىزۋدەمىز. اقپارات الماسۋ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, ءىرى ءىس-شارالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن  قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى ىنتىماقتاستىق ويداعىداي جۇزەگە اسى­رى­لىپ, ەكى ەلدىڭ جانە تۇتاستاي العاندا ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن ءتيىمدى قورعاپ كەلەدى. التىنشىدان. حالىقارالىق جانە ءوڭىر­لىك ىستەردە تىعىز ءوزارا ءىس-قيمىل جۇزەگە اسىرىلۋدا. قىتاي مەن قازاقستان شىۇ-نىڭ نەگىزىن قالاعان ماڭىزدى ەلدەر رەتىندە شىۇ-نىڭ اياسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىققا بەلسەنە ارالاسىپ, ۇيىم­نىڭ تۇرقى تازا جانە تۇراقتى دامۋىنا ءىرى ۇلەس قوسۋدا. قىتاي تاراپىنىڭ قا­زاق­ستاننىڭ باستاماسى بويىنشا قۇرىل­عان اوسشك قىزمەتىنە بەلسەنە قاتى­سۋى, ءبىزدىڭ ءوزارا تىعىز بايلانىستا­رى­مىز بەن بۇۇ-نىڭ  جانە باسقا دا كوپ­تا­راپتى قۇرىلىمدار اياسىنداعى ۇيلەس­تىرۋ­شىلىگىمىز – مىنە, ورتاق مۇددەلەردى ءتيىمدى قورعاپ, ءوڭىردىڭ جانە تۇتاستاي بۇكىل الەمنىڭ بەيبىتشىلىگىنە, تۇراق­تى­لىعىنا جانە وركەندەۋىنە سەپتەسەتىن فاكتورلار وسىلار. كەلەر جىلدىڭ العاشقى كۇندەرىندە قىتاي مەن قازاقستان اراسىندا ديپلو­ماتيالىق قاتىناستاردىڭ ورناعانىنا 20 جىل تولۋى اتاپ وتىلەدى. قۋاتتى الەۋەتى مەن كەڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسى بار قىتاي-قازاقستان قاتىناستارى ءوزىنىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسىنە اۋىسادى. قى­تاي قازاقستانمەن بىرلەسە وتىرىپ, قى­تاي-قازاقستان كەڭ اۋقىمدى سترا­تەگيا­لىق ارىپتەستىگىن جاڭا بەلەسكە شىعارۋ ءۇشىن ساياسي ءوزارا سەنىمدى نىعايتۋعا, دوستىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە, ىن­تى­ماقتاستىق الەۋەتىن اشۋعا, ءوزارا ءىس-قي­مىل سالالارىن كەڭەيتۋگە, بارلىق سالا­لارداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى بارىنشا تەرەڭدەتۋگە دايىن. – سوڭعى ونجىلدىقتاردا قىتاي قۋاتتى ەكونوميكالىق سەكىرىس جاسادى. قازاقستان دا الەمدىك قوعامداستىق جوعارى باعالاپ وتىرعان دامۋدىڭ قا­رىشتى قارقىنىمەن كوزگە تۇسۋدە. مۇ­نىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ ارا­سىن­داعى ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىق­تى كەڭ قانات جايعىزۋعا جاقسى جاعداي جاساپ وتىر. بۇل ىقپالداستىق اسىرەسە الەمدىك ەكونوميكالىق داعدا­رىس جىلدارىندا ايرىقشا كورىندى. سول كۇردەلى كەزەڭدە قازاقستان قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنان نەسيە ءبولۋ, بىرلەسكەن قورلار قۇرۋ تۇرىندە قۋاتتى قولداۋ الدى. باسقا دا ماڭىزدى باستامالار جۇزەگە اسۋدا. قازاقستان مەن قىتايدىڭ تاۋار اينالىمىن 2015 جىلعا قاراي 40 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ جونىندەگى نيەتىنە قاراپ, بۇل ماقساتتاردىڭ كەۋدەشىلدىگىن انىق اڭ­عارۋعا بولادى. مەملەكەتتەر باسشى­لارى وسىنداي مىندەت قويدى. بولا­شاق­تا ىنتىماقتاستىقتىڭ قانداي جاڭا باعىتتارى يگەرىلەدى؟ – ءىس جۇزىندە قىتاي مەن قازاقستان­نىڭ اراسىنداعى كوپۆەكتورلى ىنتىماق­تاس­تىق قارىشتى قارقىنمەن دامۋدا. ەكى­جاقتى قاتىناستاردى دامىتۋ قاجەتتىگىنە جانە 2015 جىلعا قاراي تاۋار اينا­لى­مىن 40 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ ماقساتىن ورىنداۋعا بايلانىستى ءبىزدىڭ كۇش-جىگەرلەرىمىزدى مىنانداي باعىت­تار­عا شوعىرلاندىرۋ ۇسىنىلادى. بىرىنشىدەن. ساۋدا مەن ينۆەستيتسيا­لاردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋ. ساۋدا-ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇزاق مەرزىمدى-ورتاشا مەرزىمدى باعدارلاماسىن جاساۋ ءتيىمدى بولار ەدى, مۇنىڭ ءوزى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزە­گە اسىرۋعا سەپتەسەدى. بۇل ءۇشىن تاراپتار ساۋدانىڭ  قولايلى جاعدايىن جاساۋ, ساۋدا احۋالىن ساۋىقتىرۋ, وزدەرىنىڭ رىنوك­تارىنا تاۋارلاردى, ينۆەستيتسيالاردى جانە باسقا تاراپتىڭ قىزمەتتەرىن جىبەرۋگە جەڭىلدىك ساياساتىن جاساۋ جونىندە ودان ءارى كۇش-جىگەر جۇمساۋى كەرەك. قىتاي تاراپى الداعى كەزدە دە, بۇرىنعى كەزدەگىدەي, وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ كا­پيتالىن قازاقستانعا سالۋدى كوتەرمە­لەپ, قولداپ وتىراتىن بولادى جانە ءوز تاراپىنان قازاقستاننىڭ قىتايعا ينۆەستيتسياسىنىڭ ارتۋىن جاقتايدى. قىتاي – ەۋرازيا جارمەڭكەسىنىڭ, حاربين ساۋدا جارمەڭكەسىنىڭ, گۋاندۋن جارمەڭ­كە­سىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ورتاق جوبالاردى ىزدەستىرۋ ءۇشىن  بارىنشا پايدالانۋدى ويلاستىرامىز. ەكىنشىدەن. ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى شيكىزاتتىق ەمەس سالالارداعى ىنتىماقتاستىقپەن قاتار ءىل­گەرىلەتۋ كەرەك. قىتاي-قازاقستان مۇ­ناي جانە گاز قۇبىرلارىنىڭ قاۋىپسىز ءارى تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ, قىتاي-قازاقستان مۇناي قۇبىرىنىڭ ەكىنشى كەزەڭىنىڭ قۇرىلىسىن, «س»   بو­يىن­شا قىتاي-قازاقستان گاز قۇبىرىن تەز­دەتۋ, ەنەرگيانىڭ بالامالى جانە جاڭا كوزدەرىن يگەرۋ جونىندەگى ىنتى­ماق­تاستىقتى كەڭەيتۋ, شيكىزاتتىق ەمەس سالا­لارداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلا­ما­سى مەن ونىڭ ءىس-قيمىل جوسپارىن تيىسىنشە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. مۇنىڭ ءوزى ەكى ەلدىڭ ناقتى ىنتىماقتاستىعىن  كەڭ اۋقىمدى جانە ۇيلەسىمدى دامىتۋعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى بولار ەدى. ىرگەلى اگرارلىق ەلدەر رەتىندە قىتاي مەن قازاقستان ءبىر-ءبىرىن جاقسى تولىقتىرادى, ولاردىڭ ىنتىماقتاستىق الەۋەتى ۇلكەن. مەنىڭ ويىمشا, تاراپتار اۋىلشا­رۋا­شى­لىق داقىلدارىن ءوندىرۋ, اۋىل­شارۋا­شى­لىق ونىمدەرىمەن ساۋدا جاساۋ, ولاردىڭ ۇلگىلىك-كورنەكى ورتالىقتارىن قۇرۋ ءجو­نىن­دەگى ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرا الادى. قىتاي جاعى الداعى كەزدە دە قازاق­ستان­نان بيداي يمپورتىنىڭ كولەمىن ارت­ت­ى­رۋعا, شەكاراداعى كەدەندىك وتكىزۋ پۋنكت­تەرىندە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن جاسىل دالىزبەن وتكىزۋگە الداعى كەزدە دە دايىن. قىتاي جاعى جىلدامدىعى جو­عارى تەمىرجول ماگيسترالدارىن دامىتۋ, يادرولىق وتىن مەن كوسموناۆتيكانى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ عىلىمعا نەگىزدەلگەن سالالارىن ارتتىرا وتىرىپ, تەرەڭ وڭدەۋ بويىنشا قازاقستان تارا­پى­مەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتە بەرۋگە نيەتتى. ەكى ەل اراسىنداعى ۆاليۋتا ايىر­باستاۋ, ساۋدا ەسەپتەرىن ۇلتتىق ۆاليۋتالارمەن جاساۋدى بىرتە-بىرتە جىلجىتۋ جونىندەگى كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ دا ماڭىزدى. ءبىز ەكى جاق تا  مۇددەلەستىك تانىتاتىن بىرلەسكەن ءىرى جوبالاردى قارجىلىق جاعىنان قولداۋعا دايىنبىز. ۇشىنشىدەن. بايلانىس پەن كوممۋني­كا­تسيانى دامىتۋدى العا جىلجىتۋ قاجەت. ءبىز الداعى كەزدە شەكاراداعى وتكىزۋ پۋنك­ت­تەرىندەگى ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋگە, قىتاي-قازاقستان تەمىر جولدا­رىن قور­عاستا قوسۋ, «باتىس ەۋروپا – با­تىس قىتاي» اۆتوجولىن سالۋ سياقتى جوبا­لاردى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىسپىز. بۇل قا­زاقستاننىڭ ترانسشەكارالىق كولىك ءدالىزى رەتىندەگى مۇمكىندىگىن بارىنشا تولىق اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ترانس­شە­كارالىق تاسىمال جونىندەگى ىنتىماق­تاس­تىقتى دا بەلسەندى دامىتۋ كەرەك. – كەيىنگى جىلداردا ەكى ەلدىڭ  مۇ­ناي-گاز سالاسىنداعى ىنتىماق­تاس­تى­عى ايرىقشا بەلسەندى بولا ءتۇستى. قى­تاي كومپانيالارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مۇ­ناي-گاز كەشەنىندە كەڭىنەن قامتىلعان. قىتايدى قۋات كوزدەرىمەن قام­تا­ما­سىز ەتەتىن عالامات مۇناي جانە گاز قۇبىرلارى سالىندى. ءسىز وسى با­عىت­تاعى ەكى جاقتى ەكونوميكالىق ىنتى­ماقتاستىق الەۋەتىن قالاي باعا­لاي­سىز؟ – قازاقستان – مۇناي مەن تابيعي گاز­دىڭ اسا ءىرى  ءوندىرۋشىسى. قىتاي – اسا ءىرى قۋات تۇتىنۋشىلاردىڭ ءبىرى. قىتاي-قا­زاقستان ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىعى ستراتەگيالىق جانە ءوزارا ءتيىمدى بولىپ تابىلادى. ءبىزدىڭ ءبىرىن ءبىرى ءوزارا تولىق­تىراتىندىعىمەن, تەڭدىكپەن جانە ءوزارا تيىمدىلىكپەن سيپاتتالاتىن ىنتىماقتاس­تى­عىمىز ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى دەڭگەيىن ايعاقتايدى. مۇناي جانە تابيعي گاز سالاسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىق الەۋەتى ءالى تولىق پايدالانىلعان جوق. ءبىز  سىزدەرمەن ادەتتەگىدەي ءوزارا تيىمدىلىك جانە بىرلەسكەن ۇتىس رۋحىندا تار­تىلعان مۇناي جانە گاز قۇبىر­لا­رى­نىڭ قاۋىپسىز ءارى تۇراقتى قىزمەتىن قام­تا­ماسىز ەتە وتىرىپ, مۇناي مەن تابيعي گاز ءوندىرىسى مەن ولاردىڭ ساۋدا-ساتتىق كو­لەمىن  ۇلعايتۋعا, مۇناي وڭدەۋ ءجونىن­دەگى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتىپ, جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى جاساۋعا, ەكى ەلدىڭ ەكى جاقتى قارىم-قاتىناسىن بايىتۋ ءۇشىن  ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق دەڭ­گەيىن جان-جاقتى جوعارىلاتۋعا ءتيىسپىز. – بىرنەشە عاسىر بۇرىن بۇرىن ۇلى جىبەك جولى ءوڭىر ەلدەرىنىڭ ساۋدا باي­لا­نىسىن دامىتۋ ءۇشىن شەشۋشى ماڭىزعا يە ەدى. بۇگىندە ەكى ەل «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۋقىمدى كولىك جو­با­سىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىسۋدا. ونىڭ جۇزەگە اسۋىمەن ءبىزدىڭ جانە باسقا دا ەلدەر حالىقتارىنىڭ ومىرلەرى قالاي وزگەرەدى؟ – ۇلى جىبەك جولى ءبىزدىڭ حالىق­تارىمىزدى بايلانىستىرۋشى دانەكەر بولىپ تابىلادى جانە ول شىعىس-باتىس بايلانىستارىن بەلسەندىلەندىرۋ ءۇشىن دە, سونداي-اق ادامزات وركەنيەتىنىڭ پروگرەسى ءۇشىن دە  ايتارلىقتاي ءرول اتقاردى. ديپلوماتيالىق قاتىناستار ورناۋىمەن ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز اۆتوموبيل جانە تەمىر جول ماگيسترالىن قۇرىپ, اۋە مارشرۋت­تا­رىن, تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرى مەن مۇ­ناي جانە گاز قۇبىرلارىن اشتى. بۇل ءبىز­دەردى ەجەلدەن بايلانىستىرعان جول­داردى جاڭعىرتۋعا ۇلەس بولىپ قوسىلدى. قازىرگى كەزدە قىتاي جانە قازاقستان تاراپتارى كولىك سالاسىندا ءىرى بىرلەسكەن جوبالاردى بەلسەندى جۇزەگە اسىرىپ جا­تىر. ولار – «باتىس ەۋروپا – باتىس قى­تاي» اۆتوجولى, قورعاستا قىتاي-قا­زاق­ستان تەمىر جولدارىنىڭ ءتۇيىسۋى. بۇل جو­با­لاردى جۇزەگە اسىرۋ ءبىزدىڭ ەلدەرى­مىز­دىڭ ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىعىنا وڭ ىقپال ەتىپ, ەكى مەملەكەتتىڭ جانە, تۇ­تاستاي العاندا, ءوڭىردىڭ دامۋى ءۇشىن وڭ­تاي­لى جاعداي قالىپتاستىراتىن بولادى. ءبىز ەكى ەلدىڭ كولىك ينفراقۇرىلىم­دارىنىڭ تابىستى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتىپ, تەك ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ عانا ەمەس, سونداي-اق, تۇتاستاي العاندا, بۇكىل ءوڭىردىڭ بىرلەسىپ دامۋىنىڭ جاڭا قازىرگى زامانعى ۇلى جىبەك جولىن جالعاستىرۋ ءۇشىن جوعارىدا اتالعان جوبالاردى جەدەل جۇزەگە اسىرۋعا   مۇددەلىمىز. – قىتاي مەن قازاقستان شىۇ, اوسشك سياقتى حالىقارالىق ۇيىم­دار اياسىندا جەمىستى ىنتى­ماق­تا­سىپ كەلەدى. مۇنىڭ ازيادا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق شارالارىن قۇرۋعا  جانە تەرروريزممەن, ەكسترەميزممەن, سەپاراتيزممەن كۇرەستەگى ىنتىماق­تاس­تىققا دا قاتىسى بار. وسى كۇش-جىگەرلەر سىناقتار مەن قاۋىپ-قاتەر­لەرگە قارسى ءىس-قيمىلدىڭ جاھاندىق جۇيەسىنىڭ اجىراعىسىز بولشەگى بولۋى ءۇشىن قانداي قوسىمشا بىرلەسكەن قا­دامدار قاجەت؟ – اتالعان ءوڭىر مەملەكەتتەرىنىڭ قاۋىپ­­سىزدىگى مەن تۇراقتىلىعى ءۇشىن ناقتى قاتەر توندىرەتىن «ءۇش ز ۇلىمدىق» بار. قىتاي-قازاقستان «ءۇش ز ۇلىم­دىق­پەن» كۇرەستە ەكى ەلدىڭ, جانە, تۇتاستاي العاندا, بۇكىل ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە ورتاق تۇسىنىستىك پەن كەڭ اۋقىمدى ورتاق ءمۇد­دەگە يە جانە قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا ءوزارا ءىس-قيمىلدى تابىستى جۇزەگە اسى­رىپ كەلەدى. باسقا مەملەكەتتەرمەن – شىۇ مۇشەلەرىمەن تىعىز ىنتىماق­تاس­تىقتا «تەرروريزممەن, سەپاراتيزممەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەس تۋرالى شانحاي كونۆەنتسياسىنا» قول قويىلدى. تەرروريزممەن كۇرەستە قالىپتاسقان كۇردەلى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك جاع­دايلار الدىندا قازىرگىدەن دە ناقتى شارالار قابىلداپ, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدى دا­مىتۋ پايداسىنا سالماقتى اۋان قالىپ­تاستىرۋ ماقساتىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ قولدانىستاعى تەتىكتەرى الەۋەتىن تولىق كو­لەمىندە ايقىنداۋ قاجەت دەپ ساناي­مىن. وسىعان بايلانىستى ءبىزدىڭ ورتاق كۇش-جىگەرىمىزدى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مەن ارنايى قىزمەتتەردىڭ ىنتىماق­تاس­تىعى ءۇشىن قۇقىقتىق ارقاۋدى ودان ءارى نىعايتۋعا, قۇزىرەتتى ورگانداردىڭ باي­لانىستارىن بەلسەندىلەندىرىپ, بىرلەسكەن ءىرى جوبالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى نىعاي­تۋعا جانە ءوڭىردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تۇراق­تىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا شىۇ, اوسشك سياقتى كوپ قىرلى ۇيىمدار شەڭبەرىندە قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋگە جۇمساۋعا بولار ەدى. – قازاقستان-قىتاي ستراتەگيالىق ءوزارا ءىس-قيمىلى كوپ جاعدايدا جوعا­رى دەڭگەيدەگى بەلسەندى ساياسي ۇنقاتىسۋ مەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ جەكە قارىم-قاتىناستارى ناتيجەسىندە بەلسەندى دامىپ كەلەدى. قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زارباەۆ جۇمىسىن بەلگىلى ساياسي قاي­راتكەر تسزيان تسزەمينمەن باستاسا, سوڭعى جىلدارى سىزبەن بەلسەندى ىن­تى­ماقتاسىپ وتىر. ايتىڭىزشى, مۇن­داي قارىم-قاتىناستىڭ مەملەكەتارا­لىق بايلانىسقا  قانداي ىقپالى بار؟ – جوعارى دەڭگەيدەگى تۇراقتى باي­لانىستار – قىتاي-قازاقستان قارىم-قا­تىناسىنىڭ سيپاتتى ەرەكشەلىگى. مەندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن تىعىز ىسكەرلىك بايلانىستار مەن بەرىك دوستىق قارىم-قاتىناس قالىپتاسقان. بيىلعى جىلى  ءبىز پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن ساپارلار الماستىق. الدا­عى جىلى شىۇ سامميتىنە قاتىسۋ ءۇشىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىتاي­عا كەلەدى دەپ كۇتىلۋدە. قىتايدىڭ سىرت­قى ساياسي قىزمەتىندە بايلانىستاردىڭ وسىنشالىق­تى جيىلىگى كوپ كەزدەسە بەرمەيدى. ءومىردىڭ  ءوزى كورسەتىپ وتىرعانىنداي, جوعارى دەڭگەيدەگى بايلانىس تاراپ­تار­دىڭ ساياسي جانە ستراتەگيالىق سەنىمىن بەكەمدەپ, ەكى جاقتى قارىم-قاتىناستى دا­مىتۋ ءۇشىن سەنىمدى ساياسي كەپىل قىز­مەتىن اتقارادى جانە قىتاي مەن قازاق­ستاننىڭ كەڭ اۋقىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىن نىعايتۋعا قۋاتتى سەرپىن قوسىپ, ولاردى دۇرىس جولعا باعىتتايدى.