كورنەكتى جازۋشى-دراماتۋرگ, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى اكىم تارازي بىزبەن ەل ومىرىندەگى ايشىقتى بەلەس – تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىنان باستاپ, قازىرگى كەزەڭگە دەيىنگى ءجۇرىپ وتكەن جولدارىمىز, مەملەكەت رەتىندە قالىپتاسۋ, ارقا توسىنە ورناعان ەڭسەلى ەلوردا, حالقىن وركەنيەت كوشىنە باستاي بىلگەن ەلباسى جايلى وي-تولعامدارىمەن بولىسكەن ەدى.
– اكىم اعا, ەگەمەندىك جاريالانار الدىنداعى جاعدايدى كوز الدىڭىزعا ءبىر ەلەستەتىپ كورسەڭىز قايتەدى. بالكىم, تاۋەلسىزدىكتى دايار اسقا تىك قاسىقتاي كورەتىندەر ءۇشىن بۇل ساباق بولار.
– ەگەمەندىك جاريالانار الدىندا كەڭەستەر وداعىنىڭ ءبىر توپ جازۋشىلارىمەن بىرگە سينگاپۋرعا باردىم. وسىنداعى مەرزىمدى باسىلىمدار دۇنيە ءجۇزىنىڭ التىدان ءبىر بولىگىنە جەتپىس جىلدان استام ءوز ۇستەمدىگىن جۇرگىزىپ كەلگەن سوتسياليستىك جۇيەدە اشتىق باستالدى دەپ جازسا, تەلەارنالار ماسكەۋ مەن لەنينگرادتاعى دۇكەندەردىڭ جىلان جالاعانداي بوس سورەلەرىن كورسەتىپ جاتتى. كەكەتۋ-مۇقاتۋ سارىنىنداعى سوزدەر جانىمىزدى جارالىپ, كوڭىلگە قاتتى ءتيدى. قانشا ايتقانمەن ءبىر شاڭىراق استىندا ءومىر سۇردىك. وتكەننىڭ ءبارىن كۇيەلەگەننەن گورى جاقسى مەن جاسىعىن اجىراتقان ءلازىم. بىراق قانشا نامىستانساق تا, ولاردىڭ ايتقاندارى شىندىق ەدى. ەلگە ورالدىق. ايلاپ جالاقى, زەينەتاقى الا الماعاننان كەيىن جۇرتشىلىقتىڭ تۇرمىسى ابدەن تومەندەپ, ەڭسەسى ەزىلىپ كەتكەن. ءبارى جوقشىلىقتىڭ, جەتىسپەۋشىلىكتىڭ سالدارى عوي. كۇندەلىكتى تۇتىناتىن زاتتار زىم-زيا جوعالىپ, ەرتەڭگى كۇنى قويۋ قاراڭعى تۇندەي كورىنسە, بويدى دا, ويدى دا ۇرەي بيلەگەن. جالپى, اشۋعا بۋلىققان, اقىلدان ايرىلعان ادامداردىڭ توبىرعا اينالۋى وپ-وڭاي. ەلىمىزدىڭ ءار قيىرىندا ميتينگ, جيىنداردىڭ ءورتتەي قاۋلاپ تۇرعان كەزى. وداقتىڭ قايتا ورناۋىن كوكسەۋشى سەپاراتيستىك توپتاردىڭ سوڭىنا ەرگەن, الداۋىنا تۇسكەندەر قانشاما ەدى. سول كەزەڭنىڭ تىرلىگىن سيپاتتايتىن ءبىر مىسال كەلتىرەيىن. روزا ەكەۋمىز الماتىدا ءبىرىنشى قاباتتا پاتەر جالداپ تۇراتىنبىز. ساعات 8-دەن باستاپ بالالار وينايتىن الاڭقايدا ءسۇت ساتىلادى. ەل ءتۇنگى 3-تەن كەزەككە تۇرادى. ءسۇت جەتپەي قالسا, ايعاي-شۋدىڭ كوكەسى سوندا بولادى. كۇندە قايتالاناتىن قۇبىلىس بولعاندىقتان, ەتىمىز ۇيرەنىپ كەتتى.
ەگەمەندىكتىڭ ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن ۇلكەن ءمانى بار. قازاقستاننىڭ ءوز الدىنا جەكە مەملەكەت بولىپ, تىڭنان تۇرەن سالعانداي كەزەڭدەردەن ءوتۋى قازىر ايتۋعا عانا جەڭىل. وعان جەتۋ وڭاي بولعان جوق. سوندىقتان اۋىق-اۋىق ايتىپ, جاستاردىڭ ەسىنە سالىپ وتىرعان دۇرىس. قازىرگى ۇرپاق سەزىنۋى ءتيىس. 20 جىلدا قاي سالانى الساق تا كەرەمەت تابىستارعا جەتكەنىمىز انىق. بىراق ونى 0-دەن ەمەس, كەرىسىنشە – 20-دان باستاۋىمىز كەرەك. ءامىرشىل-اكىمشىل رەجىم كەلمەسكە كەتكەنىمەن, ورنىن ويسىراتىپ كەتتى. ىلگەرى باسقان اياعىمىزدى كەرى سۇيرەپ تاستادى. سول جاي عانا قالپىمىزدا جۇرگەن كەزدە ەگەمەندىك العان بولساق, ونى ماقتانىپ ايتۋعا بولار ەدى. ءبىز كەرىسىنشە, 20-عا شەگىنىپ كەتتىك. العاشقى 7-8 جىل سول 20-نى قالپىنا كەلتىرۋگە كەتتى. قازاقستاننىڭ كەمەلىنە كەلىپ, دامۋعا شىنداپ بەت العانى – سوڭعى 10-11 جىل عانا. ياعني, جوقتان بار جاساۋ, قيراندىدان مەملەكەت ورناتقانى ءۇشىن عانا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆقا شەكسىز العىس ايتۋىمىز كەرەك.
مەن ءوزىم الاقايلاپ قۋانا المايتىن اداممىن. ىشكى كوڭىل-كۇيىمدى سىرتقا كوپ شىعارا بەرمەيمىن. ءالى ەسىمدە, 31 جەلتوقساندا بۇۇ داۋىسقا سالماي-اق قازاقستاندى مۇشەلىككە قابىلدادى. سوندا عانا شىن تاۋەلسىزدىكتى سەزىنگەندەي كۇي كەشتىم. الايدا بىزدەن بۇرىن ەركىندىككە قول جەتكىزگەن وزبەكتەر دۇرىلدەتىپ اتاپ ءوتتى. قازاقستان دا بۇل قۋانىشتى ەسكەرۋسىز قالدىرماس دەگەن ويىم اقتالمادى. راس, تەلەارنادا باسشىلىق قىزمەت اتقاراتىن دۋلات يسابەكوۆ جاقسى حابار ۇيىمداستىرىپ, كوڭىلىم ءبىر كوتەرىلىپ قالدى. جاڭا جىلدىق كەش رەتىندە وتسە دە, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ رۋحىن اسقاقتاتتى. كەش شىرايىن روزا, بيبىگۇل اپالارىمىزدىڭ اندەرى اشا ءتۇستى. تۇنگى 12-لەر شاماسىندا جۇگىرتپە جولدار ارقىلى «ەگەمەندىك قۇتتى بولسىن!» دەگەن قۇتتىقتاۋ كوزگە كورىنەر-كورىنبەس ارىپتەرمەن بەرىلدى. سونىمەن ءتامام! كەيدە نەگە ولاي بولدى ەكەن دەپ ويلانامىن. ءسويتسەك, ونىڭ سەبەبى, ءتۇپ تامىرى ارىدە جاتىر. بىرنەشە عاسىرعا سوزىلعان وتارلىق ەزگى ۇلت ساناسىن ابدەن سانسىراتىپ جىبەردى. وتارشىلدار الدىمەن ادامنىڭ جادىن جاۋلايدى. سوسىن كوكىرەگىن تۇنشىقتىرادى. ۇلتتىق نامىس جوق جەردە قۇلتەمىردەن ايىرماشىلىعىمىز بولماي قالادى. ءار كوتەرىلىس سايىن قانعا بوككەن حالىقپىز. سىرىم داتوۆتان بەرى الساق, رەسەي پاتشالىعىنا قارسى 100-دەن اسا كوتەرىلىس بولعان ەكەن. سولاردىڭ وزدەرى تام-تۇمداپ قانا ايتىلىپ ءجۇر. ەڭ ىرىلەرى – سوزاق, قارقارا, جامبىلداعى كوككوز كوتەرىلىسى...كوكىرەگىمىز باسىلىپ, كەۋدەمىز جانشىلىپ قالعاندىقتان, ەگەمەندىكتىڭ العاشقى كۇندەرى قۋانا الماعانىمىز سوندىقتان. شىن مانىندەگى ازاتتىقتى ەندى ءبىلىپ جاتىرمىز. ۇلتتىق ساناسى بيىك بۋىننىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى.
– شۇكىرشىلىك, مارتەبەمىزدى اسقاقتاتاتىن جەتىستىكتەرىمىزدى سانامالاپ شىعۋدىڭ ءوزى قيىن. قازاقستاندى تورتكۇل ءدۇنيەگە تانىتقان عاجايىپتارىمىزدىڭ ءبىرى – ارقا تورىندەگى ەلوردا ەكەنى بەلگىلى. نەسىن جاسىرايىق, كەزىندە استانانى كوشىرۋگە قارسىلاردىڭ قاتارى كوپ بولدى عوي.
– ەلىمىزدىڭ ەرتەڭىن, بولاشاعىن كۇنى بۇرىن ويلاپ, بولجاي بىلگەن ەلباسىمىزدىڭ ۇلىلىعى استانانى ارقا توسىنە اۋىستىرۋ كەزىندە ايقىن بايقالدى. ءالى ەكونوميكامىز تولىسا قويماعان قيىن كەزدىڭ وزىندە وسىنداي شەشىم قابىلداۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەسى انىق. باستاپقىدا مەنىڭ دە اقمولاعا كوڭىلىم تولعان جوق. قالا دا, كوشە دە جۇتاڭ. تىزەگە دەيىن باتپاق. دوسىم سايىن مۇراتبەكوۆ ەكەۋمىز كوپىردە تۇرمىز. اينالاعا كوز تاستايمىز. ميداي جازىق دالا. سايىن: «اپىراي, وسى ءبىز جاڭا استانا اشتىق دەپ قۇر داۋرىعىپ جۇرگەن جوقپىز با؟ ەرتەڭ ۇياتقا قالمايمىز با», دەگەن قاۋپىن ءبىلدىردى. مەن قايبىر جەتىسىپ تۇر دەيسىڭ. ءۇنسىزبىن. ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىندا قالقيعان جالعىز عانا ءۇي تۇر. ەلەۆاتوردان اۋمايدى. ءسويتسە, كەيىن بىلگەنىمىزدەي, «قازمۇنايگازدىڭ» سالىپ جاتقان عيماراتى بولىپ شىقتى. مينۋس پەن ءپليۋستى سالىستىرۋىمنىڭ سىرىن ەندى ۇققان بولارسىڭ. از عانا ۋاقىت ىشىندە مىنانداي عالامات ەلوردانىڭ سالىنۋى مۇمكىن ەكەنىنە ەلباسىدان باسقا ەشكىم سەنبەدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. كورەگەندىك, ۇلىلىق دەگەن وسى! 60-جىلدارى برازيليا جاڭا استانا تۇرعىزۋ ءجونىندە شەشىم الدى. 190 ميلليون حالقىن اسىراۋ وڭاي ەمەس. ءوزى كەدەي ەل – استانا نە تەڭى. نەسىنە جەتىسىپ سالادى دەگەن كۇڭكىل سوزدەر كوپ شىقتى. مىنە, وسى ەل 50 جىل وتسە دە, استانانى سالىپ بىتكەن جوق. بىراق كوشىپ الدى. تانزانيا دودوما دەگەن استانا سالدى. سوعان بايلانىستى كۇلكىلى ءبىر اڭگىمە ايتىپ بەرەيىن. بىرگە تولا قويماعان ۇلىمدى جەتەلەپ, ءسۇت الۋعا كەلدىم. قاتارىمىزعا زەينەت جاسىنداعى كىسى قوسىلدى. كيىم كيىسىنە, ءسوز ساپتاسىنا قاراعاندا, ۇلكەن قىزمەتتە بولعانى اڭعارىلادى. ءبىر كەزدە «استانا سالامىز دەپ نەگە داۋرىعىپ جۇرسىڭدەر؟ كورپەلەرىڭە قاراپ كوسىلۋدى بىلمەيتىن انتۇرعاندار! ءبىزدىڭ ءجۇرىسىمىز مىناۋ» دەپ, ورىسشا دۇرسە قويا بەرگەنى. «اعا, برازيليا دەگەن ەل, تانزانيا دودوما دەگەن استاناسىن تۇرعىزىپ جاتىر» دەپ حال-قادەرىمشە جاۋاپ بەرىپ جاتىرمىن. ول ءجون سوزگە قۇلاق اسۋدىڭ ورنىنا تابانىنىڭ استىنداعى بالشىقتى تەۋىپ كەپ قالدى. ماعان دا, وعان دا شاشىرادى. ەلەڭ قىلار ەمەس. «كاتيس دو دوما. تۋرا بىت-شىتىڭدى شىعارامىن» دەدى ىزبارلانىپ. مىنە, زيالى دەگەن قازاق ازاماتىنىڭ ءسوزى, سيقى.
جالپى, سارىارقانىڭ جازىعىندا استانانىڭ تۇرعىزىلۋىنا قارسىلاردىڭ كوپ بولعانى راس. قازىرگى قولداۋشىلاردىڭ ءبىرسىپىراسى ەلباسىعا سول كەزدەرى سەنىمسىزدىك كورسەتكەنىن بىلەمىن. پرەزيدەنت شەتەلدەن ۇشىپ كەلە جاتقاندا ورالحان بوكەيمەن استانانى ارقاعا قاراي كوشىرگىم كەلەدى دەپ جان سىرىن بولىسسە كەرەك. ورالحان كەلە سالىپ «قازاق ادەبيەتىندە» ماقالا جاريالاپ جىبەردى. قۋاندىق دەسەك, وتىرىك بولار ەدى. نۇرەكەڭنىڭ تەرەڭنەن, ارىدەن ويلايتىن سۇڭعىلالىق قاسيەتىن بىردەن قابىلداي قويمادىق. ماقالا جازۋشىلار ورتاسىندا قىزۋ پىكىرتالاس تۋدى. مەن ەلورداعا جاعراپيالىق ورنالاسۋى جاعىنان ۇلىتاۋ سۇرانىپ تۇر دەسەم, مەنەن گورى بىلگىشتەۋ دوسىم قاليحان «ءاي, كوكە, ول جاقتا تەمىرجول جوق, قالا جوق. كىشكەنتاي عانا اۋداننىڭ ورتالىعى. استانانى قايتىپ تۇرعىزاسىڭ؟» دەپ تاپ ءبۇگىن كوشكەلى جاتقانداي قارسىلاسقانى دا ەستە. تاعى ءبىر بىلگىش ەۋروپاعا جاقىن ورالدى ءجون كوردى. ارادا كوپ ۇزاعان جوق, پرەزيدەنت شەشىمى ءمالىم بولدى. اقمولا استانا بولىپ وزگەرتىلدى. ونىڭ الدىندا قىتايدان ورالعان ەدىم. وندا تۋرفان دەگەن قالا بار. تەڭىز دەڭگەيىنەن تومەن ورنالاسقان. ۇرگەنىشتى ارالاعاننان كەيىن تاعى نەلەرىڭ بار كورسەتەتىن دەپ سۇرادىم. سودان قىردىڭ باسىنداعى ەسكى قالاعا اپاردى. يۋنەسكو-نىڭ قورعاۋىنا الىنعان قالانىڭ تۇرعىزىلعانىنا 2500 جىلداي بولىپتى. قابىرعالارى قىشتان قالانعانى كورىنىپ تۇر. ورتاسىندا ءۇلكەن الاڭ ورنالاسقان. كەزىندە الاڭنىڭ ورتاسىندا حاننىڭ ورداسى قۇرىلىپ, كيىز ءۇيلەر تىگىلىپتى. قالانىڭ اتىن ەستىپ, تاڭ-تاماشا قالدىم. استانا! قۋانعاننان ءجۇرەگىم ءلۇپ ەتە قالدى. بىراق ماعىناسىن ەشكىم بىلمەيدى. كەيىن بىلگەنىمدەي, ءۇيسىندەردىڭ استاناسى بولعان ەكەن. كەگەن, نارىنقول ماڭايىندا دا ءۇيسىندەردىڭ بىرنەشە استانا اتاۋى بولعانعا ۇقسايدى. ءتۇركىنىڭ ءسوزى جانىما مايداي جاقتى. كەلگەن سوڭ وسىعان بايلانىستى ءبىرقاتار گازەتتەردە شاعىن سۇحباتىم باسىلدى. دەمەك, ەلباسىمىز تاريحتى تەرەڭنەن قوزعاپ وتىر. وسى ءبىر مىسال عانا پرەزيدەنتتىڭ ەل تاريحىن تەرەڭ بىلەتىندىگىن اڭعارتپاي ما؟!
– اعا, ۇلتتىق يدەولوگيا جوق دەپ شۋلاپ جاتامىز. بۇل ءسوز قانشالىقتى شىندىققا جاناسىمدى؟ سوندا قالاي, 20 جىلدىڭ ىشىندە قالىپتاستىرا الماعانىمىز با؟
– ءوز باسىم ەشقانداي دالەلگە سۇيەنبەستەن جەڭىل ايتىلا سالاتىن سوزدەردى تۇسىنبەيمىن دە, قابىلدامايمىن دا. مەنىڭ ۇعىمىمدا مەملەكەت ۇلتقا قىزمەت ەتەدى. جۇرتشىلىقتىڭ جاعدايىن ويلادىڭ با, الدىمەن تۇرمىسىن كوتەر, يگىلىگىن ويلا. مەكتەپ, اۋرۋحانا, جول سال. وقۋعا, ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك بەر. بىلايشا ايتقاندا, ءبارى حالىقتىڭ, بولاشاقتىڭ قامىن ويلاۋدان تۋادى. بۇدان ارتىق قانداي يدەولوگيا كەرەك؟ مەملەكەت ەل تۇرعىندارىنا قىزمەت ەتسە – يدەولوگيا وسى. قازاقستاننىڭ قارىشتاپ ءوسۋى, دامۋى – ءبارىمىزدىڭ كوز الدىمىزدا. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «الدىمەن ەكونوميكا, سوسىن ساياسات» دەگەن ۇستانىمىنىڭ دۇرىستىعىن ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەدى. قۇر ساياساتتى ايتا بەرگەننەن نە ۇتامىز؟ ساياساتتىڭ ءوزى حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ سەكىلدى ناقتى قادامداردان قۇرىلۋى ءتيىس. ماتەريالدىق يگىلىكتى وندىرەتىن – ادام. ولاي بولسا, جاعداي تۋدىر. سوسىن تالاپ ەت.
الەمدە تۇرعىن ءۇي سالۋدان ۇشتىككە ەنەدى ەكەنبىز. «بولاشاق» باعدارلاماسى قاي ەلدە بار؟ «100 اۋرۋحانا, 100 مەكتەپ» باعدارلاماسى اياسىندا ەلدى مەكەندەردە قانشاما نىساندار تۇرعىزىلدى؟ سانامالاي بەرسە, تىندىرىلعان ىستەرىمىز تولىپ جاتىر. سوزدەن ءسوز تۋادى, پرەزيدەنت مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ تۇرعاندا ارتتا قالعان 30 اۋدان جايلى قاۋلى قابىلداتتىردى. پروبلەمالاردى جىلىكتەپ بەردى. كوبى قازاق اۋداندارى بولاتىن. مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار, جولدار سالىنا باستادى. وسى ءبىر تولعاقتى ماسەلە ەلباسىنىڭ ءالى ءجىتى نازارىندا.
جازۋشى رەتىندە مەنى اۋىل جايى ءالى دە تولعاندىرادى. ەلگە جول تۇسە قالسا, ارالاۋدان شارشامايمىن. بۇرىندارى تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن كەڭشار, ۇجىمشارلاردى قايتا قۇرۋ كەرەك دەپ ويلايتىنمىن. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بولعانىمدا اۋىلداردىڭ تۇلەپ, جاڭارعانىن كورىپ قۋاندىم. اۋىل ءوندىرىس ارقىلى وركەندەيدى. كەلەشەگى وزىق تەحنولوگيامەن تىعىز بايلانىستى. ماقتانى قالدىقسىز وڭدەيتىن جانە جەمىس-جيدەك ءوسىرەتىن كلاستەرلىك جۇيەلەرگە اۋىلدىقتار كەڭىنەن تارتىلىپ, جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. «ورنىندا بار وڭالار» دەپ اتامىز قازاق تەككە ايتپاعان. 300 ميلليون حالقى بار اقش-تا, 67 ميلليون ادام تۇراتىن انگليادا ەكى پايىزى عانا اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ, ازىق-ت ۇلىك ءونىمدەرىمەن وزدەرىن تولىق قامتاماسىز ەتەدى. ءبىزدىڭ دە وعان جەتەر كۇنىمىز الىس ەمەس.
– وسى كەزەڭ ىشىندە انا ءتىلىمىزدىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرى شەشىلدى مە؟
– جۇبان مولداعاليەۆ اعامىزدىڭ «مەن قازاقپىن» پوەماسىن جاتا-جاستانا وقىدىق قوي. وقىعاندا كەكتەنىپ, ىزالانىپ وقيتىنبىز. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ اياققا باسىلۋى ءبارىمىزدىڭ نامىسىمىزدى قوزعايتىن. انا تىلىندە ءسويلەۋگە قورلاناتىن, ءتىپتى قازاق بولىپ تۋعانىنا وكىنەتىن ادامداردى تالاي كەزدەستىردىك. اتى-جوندەرىن ورىسشاعا اۋىستىرعاندار دا بولماي قالعان جوق. مۇنىڭ ءبارى سول كەزدەگى سولاقاي ساياساتتىڭ بەتپەردەسىن كورسەتسە كەرەك.
– ەندى «مەن قازاقپىن» دەپ ماقتاناتىن, شاتتاناتىن كەز كەلدى. قۇر ماقتانۋ, شاتتانۋ جەتكىلىكسىز. ەلباسىمىز ءبارىمىزدىڭ الدىمىزعا «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن» دەگەن تالاپ قويدى. وسى ءبىر قاعيدانى ورىنداۋعا جۇرتشىلىق بولىپ اتسالىسقاندا عانا ءتىلىمىزدىڭ ءمارتەبەسى بيىكتەي تۇسەدى. بۇرىن ورىسشا سويلەۋ ءسان بولسا, ەندى مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلۋگە ۇمتىلۋشىلار قاراسى قالىڭ. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە ەكەنىن باسقا ۇلت وكىلدەرى دە جاقسى تۇسىنەدى. زاماننىڭ تۇزەلگەنى, ساياساتتىڭ ورنىقتىلىعىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ «الدىمەن بەسىگىڭدى تۇزە» دەگەن. بالالارىمىزدى, نەمەرەلەرىمىزدى انا تىلىندە وقىتۋعا كىم قارسىلىق جاساپ وتىر؟ ەشكىم دە. بىلتىر قاراعاندى وبلىسىنداعى اباي قالاسىندا بولدىم. بالاباقشاداعى بالالار قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن. ولاردان نەگە ۇلگى الماسقا؟!
– ەلباسىمەن تالاي كەزدەسىپ, ءجۇزدەسكەن بولارسىز. قانداي ايرىقشا قاسيەتتەرىن ءبولىپ ايتار ەدىڭىز؟
– ورىستا ينتەللەكتۋال, زيالى ادام دەگەن ۇعىم بار. مەنى قاي سالا بولماسىن پرەزيدەنتتىڭ جان-جاقتى حاباردارلىعى, مول بىلىمدىلىگى ءتانتى ەتەدى. جۇمىسباستىلىعىنا قاراماستان, سولاردىڭ ءبارىن تەرەڭ يگەرگەنىنە تاڭ قالامىن. اللاتاعالا ەلباسىمىزعا ەرەكشە سابىر, زەردە, اقىل, ايرىقشا تاعدىر بەرگەن. اللا ءاماندا ءار حالىققا لايىقتاپ جارىلقايتىن باسشى سىيلايدى. ەل باسقارۋ ونەرى – قۇداي بەرگەن تالانت. نەبىر كەزدەردە نەبىر دارىنسىزدار بيلىككە تالاسقان. ورىنتاققا وتىرىپ, ەلىن دە, حالقىن دا جۇتاتقان. وندايلارعا ولەرمەندىك, بيلىككە جەتۋ ءتان. ولار كەلسە, كۇنىمىز نە بولار ەدى؟ بەتىن اۋلاق قىلسىن. قازاقستاندىقتار ن.نازارباەۆتى وزدەرى قالاپ الدى. تاڭداۋدان قاتەلەسپەدى. سەنىم ارتتى. سوڭىنان ەردى. پرەزيدەنت ەتىپ بىرنەشە رەت سايلادى. قازاقتا «تاستۇعىر» دەگەن ۇعىم بار. «تۇعىرىڭ مىقتى ما؟» دەپ سۇراسىپ جاتادى. قازاقستاننىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى مەملەكەت قاتارىنا جەتكىزۋ – ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى. ەل بولعانىمىزدى كورە المايتىن, كۇندەيتىندەر ىشتەن دە, سىرتتان دا تابىلادى. كەزىندە گورباچەۆ, سولجەنيتسىن, جيرينوۆسكيلەردىڭ اۋزىنان اق يت كىرىپ, كوك يت شىققان جوق پا؟ ەلىمىزدىڭ, جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا بارىنشا نۇقسان كەلتىرۋگە ۇمتىلىپ, ۇلتتار اراسىنا جىك سالۋعا تىرىسىپ باقتى. ولارىنان تۇك تە ونگەن جوق.
كەيبىرەۋلەر قيت ەتسە, پرەزيدەنتتى كىنالاۋعا بەيىم تۇرادى. انا جولى تەلەۆيدەنيەدەن تەپسە تەمىر ۇزەتىن ءبىر جىگىت سويلەپ جاتىر. كوپ اعايىندى سول ازامات بىزگە باسپانا بەرمەدى دەپ وكپە ارتادى. اينالايىن-اۋ, ءبارى جابىلىپ نەگە ءۇي سالىپ المايدى؟ بۇل بارىپ تۇرعان جاتىپىشەرلىك, ماسىلدىق قوي ەندى. تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىن بەرىكتەندىرە ءتۇسۋگە مەن نە ۇلەس قوستىم دەپ ازاماتتىق ۇنقاتۋدىڭ ورنىنا جوعارىداعىداي ءسوزى قارىن اشىرادى.
– ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ءسىز قانداي ۇلەس قوستىڭىز دەگەن ساۋال قويىلسا, قالاي جاۋاپ بەرگەن بولار ەدىڭىز؟
– ءبىز ادەبيەتكە ەش قولداۋ-قوشتاۋسىز كەلىپ, ءوز قولتاڭبامىزدى, ءۇنىمىزدى قالىپتاستىرعان بۋىنبىز. جازۋشىنىڭ باستى قارۋى – قالامى. 1991 جىلدان بەرى ۇزبەي جازىپ كەلەمىن. مىنانى جاز دەپ تالاپ ەتۋ ارتىق. قابىلەت-قارىممەن جۇمىس ىستەيتىن كەز بۇل. دەمەۋ جاساپ, قامقورلىق جاساپ وتىرسا, نەبىر تالانتتى شىعارمالاردىڭ تۋارى كۇمانسىز.
جاقىندا انگليادا رومانىم اعىلشىن تىلىندە جارىق كورىپ, تۇساۋكەسەرىنە قاتىستىم. ءسوز بەرىپ, ءوزىڭىز تۋرالى ايتىڭىز, دەپ ءوتىندى. مەن: «الەمدەگى 15 ميلليون قازاقتىڭ بىرەۋى عانامىن. وزىعى دا, توزىعى دا ەمەسپىن» دەدىم. حالىقتان بيىك ەشكىم جوق. جازعان شىعارمالارىمىزدى وقىرمان قاۋىم باعالاپ جاتسا, ودان اسقان ابىروي بولمايدى.
– ساليقالى اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ومىر ەسقالي.
