قاتەرلى ىسىككە قارسى كۇرەس كۇشەيتىلەدى
الەمدە جىل سايىن ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان زارداپ شەككەندەر سانى ايتارلىقتاي ارتىپ وتىر. ءاربىر التىنشى ادامنىڭ ءولىمى قاتەرلى ىسىكتەردىڭ ۋاقىتىندا ەمدەلمەۋى سالدارىنان تۋىندايدى. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ونكولوگيالىق اۋرۋلار بىردەن انىقتالمايتىن بولعاندىقتان, ەمدەۋ شارالارى ۇزاققا سوزىلىپ, ناۋقاستاردىڭ جاعدايى كۇردەلەنە تۇسەدى. ءبىزدىڭ ەلدە دە بۇل دەرتكە شالدىققاندار سانى سوڭعى 10 جىلدا 9,5 پايىزعا ۇلعايعان.
ۇكىمەت وتىرىسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2018–2020 جىلدارعا ارنالعان ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى كەشەندى جوسپارىن» تانىستىردى. اتالعان جوسپار نەگىزىندە پروفيلاكتيكانى دامىتۋ جانە قاۋىپ فاكتورلارىن باسقارۋ, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردىڭ جوعارى ءتيىمدى ەرتە دياگنوس-
تيكاسى, ونكولوگيالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ينتەگراتسيالانعان مودەلىن ەنگىزۋ, ونكولوگيالىق كومەكتى تسيفرلاندىرۋ, كادرلىق الەۋەت پەن عىلىمدى دامىتۋ باسشىلىققا الىنباق. سونىڭ نەگىزىندە 2020 جىلى استانادا ۇلتتىق ونكولوگيالىق ورتالىق قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە, اقتاۋدا 100 ورىنعا ارنالعان ديسپانسەر سالۋ ماسەلەسى قارالۋدا, سونىمەن قاتار پاۆلودار وبلىسىندا ۋاقتىلى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 200 ورىندىق جاڭا ونكولوگيالىق ديسپانسەر سالىنۋ كوزدەلگەن.
– كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىرۋعا 35,1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل قاراجات نەگىزىنەن حالىقتىڭ نىسانالى توپتارىن سكرينينگتەرمەن قامتۋدى ۇلعايتۋ ارقىلى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋعا, دياگنوستيكا مەن ىسىككە قارسى ەمدى باقىلاۋ ءۇشىن پەت زەرتتەۋلەرى قىزمەتتەرىن جاقسارتۋعا, ونكولوگيالىق اۋرۋلارى بولۋى مۇمكىن ادامداردىڭ دياگنوستيكالىق قىزمەتتەرگە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, قاتەرلى ىسىكتەرگە مولەكۋليارلىق-گەنەتيكالىق تەستىلەۋدى ەنگىزۋگە, تەلەپاتولوگيا ارقىلى دياگنوستيكانىڭ كۇردەلى جاعدايلارىنا حالىقارالىق كونسۋلتاتسيالار جۇرگىزۋگە باعىتتالادى, – دەدى ە.ءبىرتانوۆ. بۇعان قوسا, مينيستر ونكولوگيالىق ۇيىمدار تسيتوستاتيستيكالىق ورتالىقتان سۇيىلتۋعا ارنالعان جابدىقتاردى ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى. بۇل انتيسەپتيكالىق دارىلەردى ءتيىمدى, قاۋىپسىز جانە ۇتىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قازىرگى تاڭدا مينيسترلىك تاراپىنان مەديتسينا سالاسىنا IBM Watson for Oncology جاساندى زەردەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلۋدا. وندا جەكە ەمدەۋ ءادىسىن ۇسىنىپ, ونكولوگيالىق ساراپتاۋعا, شەتەلدىك مەديتسينالىق وقۋلىقتارعا قول جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
– وسى ماقساتتا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتىڭ تەتىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ, 149 بىرلىك جابدىق ساتىپ الۋ جوسپارلانعان. مينيسترلىك ونكولوگيالىق قىزمەتتىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى قاراستىرۋعا جانە ارىپتەستىككە دايىن. ءبىز جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردى جەكە سەكتورمەن ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋعا شاقىرامىز, – دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.
كەشەندى جوسپار جوباسى جانە ونكولوگيالىق كومەكتى تسيفرلاندىرۋ بارىسى تۋرالى بايانداعان الماتى ونكولوگيا جانە راديولوگيا عزي ديرەكتورى د.قايداروۆا جوبانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا مەديتسينالىق ۇيىمداردى زاماناۋي تسيفرلى تەحنولوگيالارمەن (مامولوگرافتار, كولونوسكوپتار جانە ت.ب.) جابدىقتاۋ بويىنشا جاسالعان جوسپارلارمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, ونكولوگيالىق دەرتكە شالدىققاندار ەلىمىزدە جوعارى تەحنولوگيالاردىڭ جوقتىعىنان شەتەل اسۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار كەشەندى جوسپار اياسىندا الەمدەگى وزىق ەمحانالارمەن ءوزارا كەلىسىم جاسالىپ, وندا قازاقستاندىقتار ءوز ەلىمىزدە شەتەلدىك مامانداردىڭ كەڭەسىمەن ەم قابىلداۋعا مۇمكىندىك الادى. ايتا كەتەرلىگى, بيىلدان باستاپ ەل اۋماعىنداعى ەمحانالار مەن اۋرۋحانالاردا 30-70 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەردىڭ تەگىن ونكولوگيالىق تەكسەرىستەن وتۋگە مۇمكىندىكتەرى بار. ارنايى ساراپتاما جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە تۇرعىندار اراسىندا قاجەتتى دەپ تانىلماعان سكرينينگتەر الىنىپ تاستالىپ, ونىڭ ورنىنا مەملەكەتتەن بولىنگەن قاراجاتقا ءسۇت بەزىن, جاتىر موينىن, كولورەكتالدى وبىرلاردى زەرتتەۋگە سكرينينگ جۇرگىزۋ قولعا الىنعان. جوسپارعا سايكەس, بۇگىنگى كۇنى ەل تۇرعىندارىنىڭ 45 پايىزىنا اتالعان تەكسەرىستەن ءوتۋ قاراستىرىلسا, الداعى ۋاقىتتا بۇل كورسەتكىشتى 70 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
جيىن بارىسىندا «2018–2020 جىلدارعا ارنالعان ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى كەشەندى جوسپاردى» ۇكىمەت مۇشەلەرى ءبىراۋىزدان قابىلدادى.
كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكيدى
بيىلعى جىلدىڭ 24 مامىرىندا مەملەكەت باسشىسى بيزنەس-ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە كەڭەيتۋگە, سونداي-اق اكىمشىلىك كەدەرگىلەر مەن بيزنەس شىعىندارىن قىسقارتۋعا باعىتتالعان «كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» زاڭعا قول قويعان بولاتىن. جيىندا ءسوز العان ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ زاڭدى جالپى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 146 زاڭعا تاۋەلدى اكتىنى قابىلداۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ونىڭ ىشىندە «Doing Business» رەيتينگىندەگى قازاقستاننىڭ پوزيتسيالارىن جاقسارتۋ ماقساتىندا 24 نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداۋ زور ماڭىزعا يە. زاڭعا تاۋەلدى بارلىق اكتىلەر ازىرلەنىپ, ولاردىڭ كوبى قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك ورگانداردا كەلىسۋ راسىمدەرىنەن وتۋدە. زاڭدى كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ ماقساتىندا 8 ماۋسىمنان باستاپ پاۆلودار, كوكشەتاۋ, الماتى, اقتوبە قالالارىندا كاسىپكەرلەر اراسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ شارالارى جۇرگىزىلگەن.
«كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋدى جەتىلدىرۋ تۋرالى» زاڭدى ىسكە اسىرۋ بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ, ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ بايانداما جاساپ, اتالعان باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىردى.
جاۋاپتى باسشىلاردىڭ بايانداماسىن تىڭداعان باقىتجان ساعىنتاەۆ قابىلدانعان زاڭعا وڭىرلەر قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعانىن ايتىپ, كاسىپكەرلەر قاجەتتى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جىلدام قابىلدانۋىنا اسىعۋلى ەكەندىكتەرىن جەتكىزدى.
– جوسپاردىڭ مەرزىمدەرىن تاعى ءبىر رەت قاراپ شىعۋ كەرەك. قانات الدابەرگەن ۇلى بايانداماسىندا اتالعان زاڭدار قاراشا ايىندا قابىلداناتىنىن ايتتى. ەندى تاعى دا جارتى جىل كۇتىپ جۇرەمىز. بيىلعى جىلدىڭ 24 مامىرىندا شەشىم قابىلدانىپ, جاريا تۇردە قول قويىلدى. ودان بەرى 1 اي ءوتتى. ءبىز جوسپاردى كەشەۋىلدەتىپ قابىلداپ جاتىرمىز. ال مينيسترلىكتەر تاراپىنان قابىلداناتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر جىلدام تۇردە ءوتۋى كەرەك. مەرزىمدەردى ۇسىنىلعان كەستە بويىنشا قايتا قاراڭىزدار, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
استانا توعىز جولدىڭ تورابىنا اينالادى
استانا اگلومەراتسياسىنىڭ ىسكە اسىرىلۋ بارىسى تۋرالى ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ر.دالەنوۆ, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك باياندادى. ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلعا دەيىن استانا اگلومەراتسياسىن دامىتۋ بويىنشا وڭىرارالىق ءىس-شارالار جوسپارى قابىلدانىپ, وندا ءۇش باستى باعىت بويىنشا 82 شارانى ىسكە اسىرۋ قاراستىرىلعان. بۇگىنگى تاڭدا 72 شارا ورىندالسا, قالعان 10-ى بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا.
قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ قۇجاتى نەگىزىندە استانا اگلومەراتسياسىن اۋماقتىق دامىتۋدىڭ وڭىرارالىق سحەماسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلگەن. سونىمەن قاتار حالىقتى قونىستاندىرۋ جانە وندىرىستىك كۇشتەردى ورنالاستىرۋ, ينجەنەرلىك, كولىكتىك, الەۋمەتتىك جانە رەكرەاتسيالىق ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جەڭىس قاسىمبەك كەلتىرگەن مالىمەت بويىنشا, استاناداعى جەڭىل رەلستى كولىك جۇيەسىنىڭ (استانا LRT جوباسى) قۇرىلىسىنا 16,2 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
– قىتايلىق كومپانيالار كونسورتسيۋمىنىڭ قاتىسۋشىسى – «China Railway No.2 Engineering Group Co., Ltd» كومپانياسى قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىنا 1-ءشى ساناتتاعى ليتسەنزيا الىپ وتىر. ول كومپانيا تىرەۋىش ىرگەتاستاردى, ەستاكادالاردى ورناتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. بارلىق جەلى بويىنشا قۇرىلىس نىساندارىنا 121 اۋىر تەحنيكا مەن 2 262 جۇمىسشى جۇمىلدىرىلادى,– دەدى جەڭىس قاسىمبەك.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, استانا قالاسىنىڭ سىرتقى اينالما جولدارىن تۇيىقتاۋ ماقساتىندا «استانا قالاسىنىڭ وڭتۇستىك – باتىس اينالما» اۆتوكولىك جولىن سالۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە.
– اۆتوجولدىڭ ۇزىندىعى – 33 شاقىرىم. ول 4 جولاقتى قوزعالىسى بار 1-ءشى ساناتتى جول بولىپ سالىنادى. جوباعا 344 قۇرىلىس تەحنيكاسى, 621 جۇمىسشى تارتىلدى. شارت بويىنشا جولدى سالۋ جۇمىستارى وتكەن جىلى باستالدى. جوبا كەلەر جىلى اياقتالادى, – دەدى مينيستر.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
