– قۇرمەتتى مينيستر مىرزا, ءسىزدىڭ ويىڭىزشا باۋىرلاس مەملەكەتتەر – قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق بۇگىنگى كۇنى قالاي دامىپ جاتىر؟
– بىلتىر باۋىرلاس مەملەكەت – قازاقستانمەن ديپلوماتيالىق بايلانىستار ورناتىلۋىنىڭ 25 جىلدىعىن ايرىقشا اتاپ وتتىك. تۇركى الەمىنىڭ ليدەرى – پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ كورەگەن باسشىلىعىمەن قازاقستان دامۋدىڭ داڭعىل جولىنداعى نىق قادامدارىمەن الەمدىك ساحنادا سىيلى ورىنعا يە بولدى. قازاقستاننىڭ وسى جەتىستىكتەرىنە ءبىز دە ايرىقشا قۋانىشتىمىز.
باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى بايلانىستار ساۋدا-ەكونوميكالىق, قورعانىس ونەركاسىبى, ەنەرگەتيكا, بايلانىس, ءبىلىم, مادەنيەت جانە تۋريزم ءتارىزدى ءارتۇرلى سالالاردا نىعايىپ جاتىر. تۇرىك كومپانيالارى قازاقستان ەكونوميكاسىنا بارلىعى 3,2 ميلليارد دوللار تىكەلەي ينۆەستيتسيا قۇيدى. ەكى ەلدىڭ ساۋدا كولەمى بىلتىر الدىڭعى جىلعا قاراعاندا 23%-عا ارتىپ, 2,4 ميلليارد دوللارعا جەتتى. بۇل كورسەتكىشتەردى ودان ءارى ارتتىرىپ, مەملەكەت باسشىلارىمىز اتاپ كورسەتكەن 10 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلۋدا.
Oرتاق تاريحي جانە مادەني تامىرلاستىعى بار مەملەكەتتەر اراسىنداعى بايلانىستار قارقىندى دامىپ كەلەدى. قازاقستاندىق تۋريستەردىڭ انتاليا سياقتى وڭىرلەرىمىزدى تاڭداۋى قۋانتادى. سونداي-اق قازاقستاندىق جاستار تۇركيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتىر.
– 2009 جىلى قازاقستان مەن تۇركيا اراسىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك كەلىسىمىنە قول قويىلعان سوڭ مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى بايلانىستار جاڭا ساتىعا كوتەرىلدى دەپ ايتۋعا بولادى. وسىدان كەيىنگى وزگەرىستەرگە توقتالىپ وتسەڭىز.
– قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2009 جىلى تۇركياعا كەلگەن كەزدە قول قويىلعان ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك كەلىسىمىنەن كەيىن ەلدەرىمىز اراسىندا جوعارى دەڭگەيلى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسى قۇرىلدى. العاشقى جيىنى 2012 جىلى پرەزيدەنتتەر باسشىلىعىمەن مينيسترلەردەن قۇرىلعان دەلەگاتسيالار اراسىندا وتكىزىلىپ, ىنتىماقتاستىقتىڭ ءتۇرلى دەڭگەيلەرى قاراستىرىلعان اۋقىمدى سەرىكتەستىك مەحانيزمىن قۇرادى. بيىل جازدا تۇركيادا ءۇشىنشى جيىنى وتكىزىلۋى جوسپارلانعان كەڭەس بارىسىندا اقساقالىمىزدى قوناق ەتۋ ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە دەپ ويلايمىن.
ستراتەگيالىق بايلانىستارىمىزدىڭ نەگىزگى لوكوموتيۆى – جوعارى دەڭگەيلى ساياسي قارىم-قاتىناستار مەن ساۋدا ىنتىماقتاستىعى. گەوساياسي تۇرعىدان ەۋرازيانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان باۋىرلاس قازاقستانمەن قازىرگى ىنتىماقتاستىعىمىزدى, اسىرەسە كوممۋنيكاتسيا جانە ەنەرگەتيكا تاسىمالداۋ سالالارىندا جۇزەگە اسىرۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەر بار. كاسپيدەن وتەتىن ورتا ءدالىز باستامامىزبەن بىلتىرعى جىلدىڭ قازان ايىندا اشىلعان باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىر جولىنىڭ اقتاۋ جانە قۇرىق پورتتارى ارقىلى قازاقستان تەمىر جول جەلىسىنە قوسىلۋى تەك قانا ەكى مەملەكەت ەمەس, سونىمەن قاتار سول ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق جانە ساۋدا بايلانىستارىنداعى الەۋەتتى قولدانۋ جولىندا ماڭىزدى قادام.
ەلىمىز كاسپي باسسەينىنىڭ الەممەن ينتەگراتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا سول وڭىردەگى مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىق قۇرىپ, ۇلكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. باكۋ – تبيليسي – جەيحان مۇناي جانە باكۋ – تبيليسي – ەرزۋرۋم تابيعي گاز قۇبىر جەلىسىمەن باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىر جولىنان كەيىن 12 ماۋسىمدا اشىلۋ ءراسىمىن وتكىزگەن تاناپ جوباسى وسى باستامالاردىڭ ەڭ سونى ۇلگىسى. كاسپي رەسۋرستارىن ءتيىمدى مارشرۋتتارمەن الەمدىك نارىققا جەتكىزۋ ارقىلى ايماقتا ىنتىماقتاستىق جانە ەكىجاقتى سەنىمنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوساتىنىنا كامىل سەنەمىز.
– بيىل قازاقستاننىڭ ەلورداسى استانانىڭ 20 جىلدىعى. استانانىڭ سالىنۋىنا تۇرىك مەردىگەرلەردىڭ زور ۇلەس قوسقانى بەلگىلى. جىل سايىن ءوسىپ-ءونىپ كەلە جاتقان استانانىڭ حالىقارالىق ارەناداعى جانە تۇركى الەمى ءۇشىن ماڭىزىنا توقتالىپ وتسەڭىز.
– Aستانانىڭ ەلوردا بولۋىنىڭ 20 جىلدىعىمەن بارشا قازاق باۋىرلارىمىزدى قۇتتىقتايمىن. استانانىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسشىلىعىنداعى تاۋەلسىز, زاماناۋي جانە گۇلدەنگەن قازاقستاننىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ بويتۇمارى بولا بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن.
Aستانا ەلوردا بولىپ جاريالانعان كۇننەن باستاپ قارقىندى دامىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ سيمۆولىنا اينالدى. قالانىڭ دامۋىنا تۇرىك ىسكەرلەرىنىڭ, ساۋلەتشى, ينجەنەر جانە جالپى جۇمىسشىلاردىڭ ۇلكەن ۇلەس قوسقانىن ماقتانىش ەتەمىز. تۇرىك كومپانيالارى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى, حازىرەت سۇلتان مەشىتى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى كامپۋسى, قازمەديا ورتالىعى ءتارىزدى قالانىڭ كوركىنە اينالعان ماڭىزدى عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسىندا قولتاڭبا قالدىردى. قازىر ەلوردادا بوي كوتەرگەن عيماراتتار – قازاقستاننىڭ ءبىزدىڭ كومپانيالارعا دەگەن سەنىمىمەن قاتار, ەكى ەلدىڭ بىرلەسە اتقارعان ورتاق جۇمىسى ناتيجەسىندە پايدا بولعان سينەرگيانىڭ ناقتى ۇلگىسى.
Aستانانىڭ جاھاندىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەر قاراستىرىلعان ماڭىزدى ديپلوماتيا ورتالىعىنا اينالۋىن دا ۇلكەن ريزاشىلىقپەن باقىلاپ وتىرمىز. سيريا تاقىرىبىنداعى استانا كەزدەسۋلەرىمەن قاتار, بىلتىر قىركۇيەك ايىندا پرەزيدەنت ەردوعانمەن بىرگە ءبىز دە قاتىسقان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ ءبىرىنشى عىلىم جانە تەحنولوگيا ءسامميتى ءتارىزدى حالىقارالىق شارالار استانا مەن قازاقستاننىڭ وڭ ءيميدجىن نىعايتا تۇسەدى.
قازاقستاننىڭ وسى جەتىستىكتەرىندە تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسشىلىعىمەن جۇرگىزىلگەن ديالوگ پەن بەيبىتشىلىكتى كوزدەيتىن بەلسەندى سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزى ۇلكەن.
– ەلدەرىمىز اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋداعى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ۇلەستەرى تۋرالى ويلارىڭىزبەن بولىسسەڭىز.
– ەكى ليدەر اراسىنداعى شىنايى دوستىق مەملەكەتارالىق بايلانىستاردىڭ ودان ءارى تەرەڭدەۋىنە ۇلكەن ۇلەس قوسادى. قوس ەل اراسىنداعى جوعارى دەڭگەيلى ءىسساپارلاردىڭ جيىلىگى وسىنىڭ ءبىر كورسەتكىشى. استاناداعى سيريا كەزدەسۋلەرى ەكى مەملەكەتتىڭ سيريادا سوعىستىڭ توقتاۋىن قامتاماسىز ەتۋ, بەيبىت ءومىردى قايتا قۇرۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسىنىڭ ەڭ باستى مىسالى.
مەملەكەتتەرىمىز بۇۇ, يىۇ, اوسشك ءتارىزدى كوپجاقتى پلاتفورمالاردا دا ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, دانەكەرلىك, مادەنيەتتەر جانە وركەنيەتتەر ديالوگى, تەرروريزم جانە ەكسترەميزممەن كۇرەس, گۋمانيتارلىق كومەك ءتارىزدى سالالاردا ىنتىماقتاستىق جۇرگىزۋدە. ەلىمىز قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلىگىنە سايلانۋىنا دا قولداۋ كورسەتتى. 2016 جىلى ىستانبۇلدا وتكىزىلگەن ءحىىى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ سامميتىندە ەكى پرەزيدەنت تاراپىنان قابىلدانعان «يسلامي جاقىنداۋ» تاقىرىبىنداعى دەكلاراتسيا – مۇسىلمان مەملەكەتتەر اراسىندا شىدامدىلىق پەن ديالوگتىڭ نىعايتىلۋىنا نازار اۋدارعان ماڭىزدى باستاما.
– Tۇركى الەمىنىڭ ورتاق ۇيىمدارىندا مادەني قۇندىلىقتار مەن تاريحي نەگىزگە بايلانىستى ماڭىزدى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. قۇرمەتتى مينيستر مىرزا, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعىنىڭ كەلەشەگىنە, قازاقستاننىڭ وسى تۇرعىداعى رولىنە قانداي باعا بەرەسىز؟
Tۇركى كەڭەسى, تۇركسوي, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى جانە تۇركى مادەنيەتى مەن مۇراسى قورى تۇركى الەمىنىڭ ورتاق قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋ تۇرعىسىنان وتە پايدالى ىستەر اتقارىپ جاتىر. تۇركى الەمىن مادەني تۇرعىدان قولداعان ۇيىمدار قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت وتپەسە دە, قارقىندى جانە تابىستى ىستەرىمەن ورتاق ماقساتىمىزدى پاش ەتۋ تۇرعىسىنان پايدالى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىردى.
Tۇركى الەمىنىڭ ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اتالعان ورتاق ۇيىمداردىڭ قۇرىلۋى مەن ءارى قاراي دامۋىنا كورسەتكەن قولداۋى مەن باستامالارى ارقىلى كوشباسشى رولگە يە بولۋدا. تۇركسوي-دىڭ باس حاتشىسى قىزمەتىن قازاقستان ازاماتى دۇيسەن قاسەيىنوۆ اتقارۋدا. Tۇركى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى باس حاتشىسى باعدات امرەەۆ بولادى دەپ شەشىلدى. تۇركيا قازاقستاننىڭ جانە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىستارىن ءاردايىم قولداپ كەلەدى.
اتقارىلاتىن شارۋا ءالى دە جەتكىلىكتى. وسى رەتتە ءتىلى, ءدىنى جانە مادەنيەتى ورتاق ەلدەرىمىز اراسىنداعى تاريحي, مادەني جانە گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان بۇل ۇيىمدارعا بۇدان دا ۇلكەن قولداۋ كورسەتۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. قازاقستاننىڭ ورتاق ۇيىمدارعا قولداۋىنىڭ ودان ءارى جالعاسىن تاباتىنىنا, ارتا تۇسەتىنىنە سەنىمىم مول.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
قامبار احمەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
