كاسپي تەڭىزى مارتەبەسىنىڭ قۇقىقتىق رەتتەلمەۋى, مۇناي-گاز كەن ورىندارىنىڭ يگەرىلمەۋى
كسرو ىدىراعاننان كەيىن كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى كاسپي قايراڭى رەسۋرستارىن بولۋمەن بايلانىستى رەتتەلمەگەن پىكىر قايشىلىعىنىڭ تاقىرىبى بولدى. فيزيكالىق-گەوگرافيالىق جاعدايدىڭ شەشۋشى فاكتورى كاسپيدىڭ الەمدىك مۇحيتپەن تابيعي بايلانىسى جوق جابىق ىشكىقۇرلىقتىق تەڭىز بولىپ تابىلاتىندىعىندا جاتىر. وسىعان سايكەس تەڭىزگە حالىقارالىق تەڭىز قۇقىعى (اتاپ ايتقاندا, بۇۇ-نىڭ 1982 جىلعى تەڭىز قۇقىعى جونىندەگى كونۆەنتسيا ەرەجەسى) نورمالارى مەن تۇسىنىكتەرىن قولدانۋعا مۇمكىندىك جوق. ونىڭ ۇستىنە كاسپي قايراڭى قازاقستاننىڭ كومىرسۋتەگى سەكتورىنداعى باستى ستراتەگيالىق رەسۋرسى بولىپ تابىلىپ, ەلىمىزدىڭ الەمدەگى مۇناي-گاز مەملەكەتتەرىنىڭ جوعارى ليگاسىنا ەنۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.
كاسپي ءوڭىرى, باسقا ايماقتارمەن سالىستىرعاندا, كەڭ جانە كۇشتى وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى قاجەتسىنەدى. مۇندا ەگەس دەگەن اتىمەن بولماۋى ءتيىس, ال تالاس تۋعىزاتىن ماسەلەلەردى كەلىسسوزدەر مەن ءوزارا قابىلداۋعا لايىقتى شارتتاردى ىزدەستىرۋ جولىمەن شەشۋ قاجەت. جانە ورتاق مۇددە تۇرعىسىنان كەلگەندە, وسى ءوڭىر ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق وڭىرىنە اينالىپ, قۋات كوزدەرىن الەمدىك رىنوكقا شىعارۋدىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇكىلالەمدىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ كاسپي وڭىرىنەن كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن ءوندىرۋ مەن تاسىمالداۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ارنايى سەسسيادا سويلەگەن سوزىنەن.
داۆوس قالاسى, 1998 جىلعى 30 قاڭتار. كاسپيدىڭ قازىر قولدانىلىپ جۇرگەن قۇقىقتىق رەجىمى 1921 جانە 1940 جىلدارداعى كەڭەس-يران كەلىسىمىمەن قالىپتاسقان. كاسپيدىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداۋ جونىندەگى كەلىسسوزدەر بەس كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرىنىڭ تەڭىزدەگى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرىن رەتتەۋ ماقساتىندا 1992 جىلى باستالعان ەدى. ازەربايجان, قازاقستان جانە تۇركىمەنستان كاسپيدى ورتاشا جەلى بويىنشا بولگەن ءجون دەپ ساناسا, يران بارلىق كاسپي جاعالاۋى ەلدەرى اراسىندا بەسكە تەڭ ءبولۋدى ۇسىنادى. 1996 جىلدىڭ قاراشاسىندا اشعاباد قالاسىندا وتكەن جاعالاۋ ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى (كجم) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى دەڭگەيىندە كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيا جاساۋ جونىندە ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان ەدى. اتالعان ينستيتۋتتىڭ ماجىلىستەرى تۇراقتى تۇردە ءاربىر كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرىنىڭ اۋماقتارىندا كەزەكپەن وتكىزىلىپ كەلەدى. بۇگىنگە دەيىن كجم-ءنىڭ 29 ءماجىلىسى وتكىزىلدى (سوڭعى كەزدەسۋ 2011 جىلدىڭ 19-20 شىلدەسىندە ماسكەۋدە ءوتتى). كەزەكتى ءماجىلىستى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن استانادا وتكىزۋ جوسپارلانعان. كاسپي جاعالاۋى مەملەكەتتەرى پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءۇش ءسامميتى (2002 جىلدىڭ 23-24 ءساۋىرى, 2007 جىلدىڭ 16 قازانى جانە 2010 جىلدىڭ 18 قاراشاسى) مەن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ءۇش كەڭەسى (1996 جىلدىڭ 11-12 قاراشاسى, 2004 جىلدىڭ 6 ءساۋىرى جانە 2007 جىلدىڭ 20 ماۋسىمى) ۇيىمداستىرىلدى. 3-ءشى كاسپي ءسامميتى شەڭبەرىندە كاسپي تەڭىزىندەگى قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلىپ, بەس مەملەكەت پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءبىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلداندى. قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم رامالىق قۇجات بولىپ تابىلا وتىرىپ, جاعالاۋداعى مەملەكەتتەردىڭ كاسپيدەگى قاۋىپسىزدىكتى جانە قۇقىققا قارسى قىزمەتپەن كۇرەستى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالادى. قازىرگى كەزدە كاسپيدىڭ كەلىسسوز ۇدەرىستەرىنىڭ نەگىزگى مىندەتى كاسپي تەڭىزىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى تۋرالى كونۆەنتسيا جوباسىنىڭ ەرەجەلەرىندەگى كەلىسىلمەگەن تۇستار بويىنشا تاراپتاردىڭ ۇستانىمدارىن بارىنشا جاقىنداتۋ جانە 3-ءشى كاسپي ءسامميتى قورىتىندىلارى بويىنشا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ بولىپ تابىلادى.
