گيپەرينفلياتسيا, اقشانىڭ كۇرت قۇنسىزدانۋى
ۇلتتىق ۆاليۋتا تەڭگەنىڭ تابىستى ەنگىزىلگەنىنە قاراماستان ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋال ينفلياتسيانىڭ جوعارى قارقىنى سالدارىنان كۇردەلەنە ءتۇستى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ العاشقى جىلدارى ينفلياتسيا قارقىنى 1000% اسقان گيپەرينفلياتسيا كەزەڭى بولدى. مۇنداي احۋال الەۋمەتتىك شيەلەنىستى ۇلعايتىپ, قارسىلىقتى كوڭىل-كۇيلەردى كۇشەيتە ءتۇستى. حالىقتىڭ تابىسى بارىنشا ماردىمسىز بولىپ, اقشا قۇنسىزداندى. ەڭبەك قىزمەتىنە دەگەن ىنتا قۇلدىرادى, قىلمىس وسە ءتۇستى.
1993-تەن 1995 جىلدارعا دەيىنگى كەزەڭدە ينفلياتسيا ورتا ەسەپپەن جىلدىق كورىنىستە العاندا 1200 پايىزدان استامدى قۇرادى, ال ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ كاسىپورىندار نەسيەلەرى بويىنشا ستاۆكالارى جىلدىق 400 پايىزعا جەتتى. دەگەنمەن, 1995 جىلدىڭ وزىندە-اق مەملەكەتتىڭ دەر كەزىندە قابىلداعان شارالارى ينفلياتسيانىڭ جىلدىق دەڭگەيىن ەكى تاڭبالى مانگە دەيىن قىسقارتۋعا جاعداي تۋعىزدى. ودان كەيىنگى جىلدارى قازاقستاندا باعا تۇراقتىلىعى ماسەلەسىنە ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى.
قابىلدانعان شارالار 2000 جىلى جىلدىق ينفلياتسيانىڭ ەكى تاڭبالى ءماننەن اسپاۋىنا جاعداي جاسادى. قازاقستان ەكونوميكاسى الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسقا دۋشار بولعان 2007 جىلى عانا جاعداي ءسال باسقاشا بولدى.
قاتاڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن ءجۇرگىزۋ ناتيجەسىندە ينفلياتسيا قارقىنى تومەن قاراي كۇرت قۇلدىراي باستادى, ال ول ەلدەگى ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا جاعداي جاسادى. ەكونوميكانىڭ ءوسۋ تراەكتورياسىنا شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە نارىقتىق جاڭعىرتۋلاردى ودان ءارى ءتيىمدى ءجۇرگىزۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن ينفلياتسيانى ايتارلىقتاي اۋىزدىقتاۋ 2000 جىلعا دەيىن جالعاسقان تۇراقتاندىرۋ كەزەڭىنىڭ باستى جەتىستىگى بولىپ تابىلادى.
نارىق ەكونوميكاسىنا جانە نارىقتىق قاتىناستارعا كوشۋگە بايلانىستى حالىق شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق سالالارى 1996 جىلعا دەيىن داعدارىس قۇرساۋىندا بولدى. جوسپارلى ەكونوميكاداعى جاسىرىن تەپە-تەڭسىزدىكتەر مەن 90-شى جىلداردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا پايدا بولعان جاڭا قاراما-قايشىلىقتار ەكونوميكا مەن قوعام دامۋىنىڭ بارلىق سالالارىنا كۇيرەتكىش اسەرىن تيگىزدى. ەكونوميكا رەتسەسسيانى باستان كەشىپ جاتتى. وسى كەزەڭ ارالىعىندا ءار جىلداردا ناقتى ءىجو-ءنىڭ, زەينەتاقىنىڭ, ەڭبەكاقىنىڭ ءتۇرلى تەرەڭدىكتە قۇلدىراۋلارى بايقالدى.
ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ ينفلياتسيالىق داعدارىسپەن قوسا ءجۇردى. وسىنداي جاعدايدا قولما-قول اقشاعا دەگەن قاجەتتىلىك ىرعاقتى ءوسىپ وتىرعان باعالارعا تەپە-تەڭ جاعدايدا ءوستى. قولما-قول اقشانىڭ جەتىمسىزدىگىنەن ەڭبەكاقى مەن زەينەتاقىلار بويىنشا بورىشتار كوبەيىپ, ول ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىنىڭ كۇرت تومەندەۋىنە ىقپال ەتتى. بۇتىندەي العاندا, مەملەكەتتە قارجىنىڭ جەتىسپەۋى ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ شەكتەن تىس وسۋىمەن قوسىلا كەلە ەكونوميكالىق قۇلدىراۋعا, كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى قورلارى باعاسىنىڭ قۇنسىزدانۋىنا جانە تولەم تولەۋ داعدارىسىنا اپارىپ سوقتىردى.
بيۋدجەتتىڭ شەكتەن تىس تاپشىلىعىنىڭ, ويلاستىرىلماعان مەملەكەتتىك دوتاتسيالار مەن نەسيەلەردىڭ ناتيجەسى ينفلياتسيا, ينفلياتسيا جانە ينفلياتسيا بولىپ تابىلادى. ءبىز وزىمىزگە قاتىستى شىندىقتى باسشىلىققا الۋعا ءتيىسپىز جانە ەگەر ءبىز بۇكىل شارۋاشىلىقتى كۇيرەتىپ جاتقان ينفلياتسيانى توقتاتپاساق, وندا ءونىم قۇنىنىڭ ينفلياتسيالىق العا وزا كوتەرىلۋىنەن دە اسىپ كەتەتىن حالىقتىڭ ناقتى تابىستارىنىڭ ينفلياتسيالىق قۇلدىراۋى, سونىڭ سالدارىنان مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردىڭ تۇتىنۋشىلارعا ينفلياتسيالىق سالىق سالۋ ەكسپانسياسى ورىن الادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ ون ەكىنشى شاقىرىلعان ح سەسسياسىندا داعدارىسقا قارسى كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارالار جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ جونىندەگى ۇكىمەتتىك باعدارلاما بويىنشا سويلەگەن سوزىنەن.
الماتى, 1993 جىلعى 18 قاڭتار.
1991-2004 جىلدارداعى ءىجو-ءنىڭ, ەڭبەكاقىنىڭ جانە
تاعايىندالعان زەينەتاقىنىڭ ناقتى وزگەرىسى, 1990 جىلعا %-بەن
قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەر تولىق باقىلاۋدا.
