“شالقيانىڭ” كەلەشەگى كەمەلدەنە تۇسپەك

بۇگىنگى تاڭدا ۋران ونىمىنە دەگەن سۇرانىس جوعارى بولىپ وتىر. ەگەر سوڭعى دەرەكتەرگە جۇگىنەر بولساق, قازاقستان 2030 جىلى ۋران ءوندىرۋ جونىنەن الەمدەگى ءىرى ۋران وندىرۋشىلەر – كانادا مەن اۆستراليا ەلىنەن وق بويى وزا شاۋىپ, كوش باستاۋشى بولماق. “قازاتوم­پروم” ۇلتتىق كومپانياسى” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ بەرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستاننىڭ اتوم ونەركاسىبى وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا 13,5 مىڭ توننا ۋران ءوندىرىپ, جىلدىق وندىرىستىك جوسپاردى ارتىعىمەن ورىنداعان. سىر ءوڭىرىنىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىنىڭ ءبىر سالاسى – ۋران ءوندىرۋ ەكەنى بارشاعا ءمالىم بولسا كەرەك. بۇگىندە قازبا بايلىقتارعا تولى سىر ايماعىنىڭ دا كەلە­شە­گى كەمەلدەنىپ, يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق باعىتتاعى جوبالار جوسپارلى جۇزەگە اسىرىلىپ كە­لە­دى. بۇل ءوز كەزەگىندە شيكىزاتتان قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم ءوندىرىپ, ءوندىرىس وركەنىن كەڭىنەن جايۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. قازىر ولاردىڭ قاتارى 100-گە جۋىق­تا­عان. ولاردىڭ قاتارىندا “كۇكىرت قىشقىلى زاۋىتىنىڭ قۇرىلى­سى” جانە “بايكەن ۋ” جشس جا­ڭاقورعان اۋدانىنداعى “حورا­سان-2” ۋچاسكەسىندە ۋران ءوندىرۋ جوبالارى بار. اتالعان جوبالار تاياۋ ۋاقىتتا سىر ايماعىنىڭ ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋىنا ايرىقشا سەرپىن تۋعىز­باق. وعان قازىرگى تاڭدا الەمدە ۋران ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىس, جوعارىدا ايتقانداي, جوعارى بو­لىپ وتىرعانى ايقىن ايعاق بولسا كەرەك. ال, سۇرانىستى قامتاما­سىز ەتۋ ءۇشىن اعىمداعى جىلى ەلى­مىزدە ۋران ءوندىرۋ كولەمىن 18 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ كوز­دەلۋدە ەكەن. وسىعان وبلىس كو­لەمىندە جۇمىس ىستەپ جاتقان ۋران ءوندىرۋ كاسىپورىندارىنىڭ قوسار ۇلەسى دە قوماقتى. سونداي-اق بۇل كاسىپورىنداردىڭ جەرگىلىكتى جەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ باعىتىنداعى يگىلىكتى شا­را­لارى دا قاناتتارىن كەڭگە جاي­ىپ كەلەدى. دەمەك, ءوندىرىس كولەمى ۇل­عايىپ, جاڭا جوبالاردى ءبىرتىن­دەپ جۇزەگە اسىرۋمەن بىرگە وسىن­داي قولداۋ شارالارىنىڭ اياسى كەڭەيە بەرەتىنىنە ەشقانداي كۇ­مان جوق. سونىمەن بىرگە, قۋاتتى كومپانيالاردىڭ جەرگىلىكتى بيۋد­جەت­تىڭ تابىس كوزىن مولايتۋعا تيگى­زەتىن ىقپالى دا ۇشان-تەڭىز بولماق. ال, ادامداردى جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىپ, ياعني سىر ءوڭىرىن ءوندى­رىستىك ايماققا اينالدىرار كۇن دە قاشىق ەمەس. جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, ۋران وندىرىلەتىن اي­ماق­تارداعى الەۋمەتتىك باعدارلا­مالاردى جۇزەگە اسىرۋعا كوم­پا­نيا ۇستىمىزدەگى جىلى 3 ملرد. تەڭ­گە جۇمساۋدى كوزدەپ وتىر ەكەن. سونىمەن سىر ايما­عىن­داعى ۋران ءوندىرىسىنىڭ كەلەشەگى كەمەلدەنە تۇسپەك. قاراتاۋ ءوڭىرىنىڭ باستى باي­لىعى – قيىرشىق تاس ءوندىرىسى. اعىمداعى جىلى باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا اۆتوموبيل جو­لى­نىڭ قۇرىلىسى باستاۋ الماق. وسى جولدىڭ 800 شاقىرىمى وبلىس اۋماعىنان وتەدى. مەردىگەر كومپانيالاردىڭ ايتۋىنشا, وسىن­شاما جەرگە اسفالت توسەۋ ءۇشىن 10 ملن. توننا قيىرشىق تاس قاجەت سياقتى. دەمەك, كەن باي­لى­عى سىر ايماعىنىڭ الەۋەتىن كو­تە­رىپ, حالىقتىڭ يگىلىگىنە قىزمەت جاسايتىن بولادى. ايتالىق, ءتاۋ­لىگىنە 300 توننا 6 ءتۇرلى قيىر­شىق تاس وندىرەتىن “تاسبۇلاق” جشس-گە قاراستى كاسىپورىن الداعى ۋاقىتتا ءوندىرىس كولەمىن بارىنشا ۇلعايتۋدى قولعا الا باستاعان. ولار كەلەشەكتە 250 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا يگەرىپ, زاۋىت قۋاتتىلىعىن 1 ملن. تون­نا­عا جەتكىزۋدى مەجەلەپ وتىر. سول كەزدە مۇندا 50 جەرگىلىكتى تۇر­عىن جاڭا جۇمىس ورىن­دارى­مەن قامتاماسىز ەتىلمەك. – وزدەرىڭىزگە ءمالىم, قيىر­شىق تاسقا دەگەن سۇرانىس مول. دەمەك ءوندىرىس اياسىن كەڭەيتىپ, جەرگىلىكتى حالقىمىزدىڭ ءوسىپ, وركەن جايۋىنا سۇبەلى ۇلەس قو­سۋىمىزعا مول مۇمكىندىگىمىز بار,– دەيدى “تاسبۇلاق” جشس دي­رەكتورى قايرات وتەلباەۆ. شالقيا كەنتى ماڭايىندا قيىرشىق تاس ءوندىرۋ, تاس ۇنتاق­تاۋ زاۋىتتارى جوسپارلى جۇمىس جاساۋدا ەكەن. سولاردىڭ ءبىرى “قازپروم-قىزىلوردا” جشس جىلدان جىلعا قيىرشىق تاس ءونىم­دىلىگىن ارتتىرىپ, قاناتىن كەڭگە جايىپ كەلەدى. بايىرعى ءوندىرىس ورنى حالىقارالىق ستان­دارتتارعا ساي جاڭا تەحنيكالار الىپ, تاپسىرىس بەرۋشىلەر ۇدە­سى­نەن شىعىپ كەلەدى. مۇندا ءوندى­رىلىپ وڭدەلگەن قيىرشىق تاس­تار­دى تەمىر جول ارقىلى ەلىمىزدىڭ باسقا ايماقتارىنا جەتكىزۋ دە كۇن تارتىبىنە قويىلىپ وتىر. وسى شالقيا كەنتىندەگى قيىر­شىق تاس ءوندىرۋ سالا­سىن­داعى ءىرى ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ءبىرى – “شالقيا – نەرۋد كوم­پانياسى” جشس. بۇل كومپانيا تاۋداعى تاستى تاسىمالداماي-اق, سول جەردە ءتۇرلى فراكتسياداعى قا­جەتتى ونىمدەردى دايىندايدى. مۇنىڭ ءوزى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن بىرگە, ارتىق شىعىن شىعارماۋعا دا سەپتىگىن تيگىزۋدە. مۇندا شەتەلدەردەن اكەلگەن الىپ تەحنيكالاردى كومپيۋ­تەر­مەن باسقارۋ دا جولعا قويىلىپ, ولاردى جەرگىلىكتى ماماندار جەتە مەڭگەرىپ العان. سونداي-اق “اۆ­توموبيل جولدارى باسقارماسى” جشس ءتۇرلى فراكتسياداعى قيىر­شىق تاس, جۋىلعان قۇم وندىرەتىن تاس ۇنتاقتاۋ زاۋىتىن ۇلعايتىپ, جاڭا ۇلگىدەگى بىرقاتار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا. جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ايتۋىن­شا, وسى قازىنا شالقيا كەنتى قو­نىس تەپكەن جاڭاقورعان اۋدا­نىنا 2010-2014 جىلدارى 80 ملرد. تەڭگەنىڭ ينۆەستيتسياسى تار­تىلادى دەپ كۇتىلۋدە. دەمەك, جىلدار جىلجىعان سايىن ءون­دىرىستىك ايماقتىڭ ءورىسى وركەن جايا بەرمەك. ەركىن ءابىل, قىزىلوردا وبلىسى.