بۇل شاعىن تاجىريبەنى جاڭا يدەيا تابۋ ءۇشىن نەمەسە ۇزاق ۋاقىت ىستەپ جاتقان, بىراق جالىقتىرعان ىستەن از بولسا دا وقشاۋلانۋ, ويدى باسقا نارسەگە بۇرۋ ءۇشىن جاسايمىن. سونداي ءبىر ساتتە قولىما تۇسكەن كىتاپتان حورحە لۋيس بورحەستىڭ «پاراتسەلس راۋشانى» دەگەن اڭگىمەسى تۋرالى پىكىرلەرگە كوزىم ءتۇستى.
حورحە لۋيس بورحەستى بىلمەيتىن ادام جوق بولار, شىعارمالارىن وقىماساڭىز دا اتىن ەستىگەنىڭىزگە سەنىمدىمىن. بۇل شاعىن اڭگىمەدە ۇستاز ىزدەگەن شاكىرتتىڭ سىناققا شىداماي ۇستازسىز قالۋى, ال ۇستازعا وزىنە ساي لايىقتى شاكىرتتىڭ كەزدەسپەۋىن كورەمىز. شاكىرت ۇستاز ىزدەيدى, بىراق الدىندا تۇرعان كىسىنى سىناپ بارىپ وزىنە ۇستاز ەتكىسى كەلەدى. ول ءوزىنىڭ شەبەرلىگىن دالەلدەسە عانا, ونىڭ ۇستازى بولا الادى ەكەن. ۇستازدىڭ «سەن كىمسىڭ؟ مەنەن نە كۇتەسىڭ؟» دەگەن سۇراعىنا جاۋاپ بەرمەس بۇرىن شاكىرت بولعىسى كەلگەن ادام ۇستەلدىڭ ۇستىنە التىن تيىنداردى سىلكىپ تۇسىرە باستايدى. «بۇل اقشا مەنىڭ سەنىمەن بىرگە جۇمىس ىستەگىم كەلەتىنىنىڭ دالەلى. سەنىمەن بىرگە (بارلىق نارسەنى التىنعا اينالدىراتىن) تاسقا جەتەتىن جولدى ءجۇرىپ وتكىم كەلەدى», دەيدى. بىراق ۇستاز باسىنان, ەگەر «سەنىڭ ماقساتىڭ التىن بولسا, وندا سەن مەنىڭ شاكىرتىم بولا المايسىڭ» دەگەندى ايتادى. ۇستاز بولاشاق شاكىرتىنە «تاسقا باراتىن جولدىڭ ءوزى تاس» ەكەنىن تۇسىندىرەدى, ەگەر ول وسىنى تۇسىنبەسە, وندا ەشنارسەنى تۇسىنبەگەنىن ايتادى. ونىڭ ءار قادامىنىڭ ماقسات ەكەنىن, بارا جاتقان جەرىنىڭ ءوزى دە «تاس» ەكەنىن ايتادى. بىراق كەلگەن كىسى قولىنداعى راۋشان گ ۇلىن كورسەتىپ, وسى گۇلدى ورتەپ, ونى كۇلدەن قايتا قالپىنا كەلتىرۋىن سۇرايدى. ول وسى كورىنىستى ءوز كوزىمەن كورگىسى كەلەدى, وسى عاجايىپ كەرەمەتتىڭ كۋاگەرى بولعىسى كەلەتىنىن ايتادى. بىراق ۇستاز «سەن تىم سەنگىشسىڭ, ماعان سەنگىش ادامدار كەرەك ەمەس. ماعان سەنىمى بار ادامدار كەرەك. راۋشان گ ۇلى – ماڭگى, ونىڭ سىرت ءپىشىنى عانا وزگەرەدى. سەن ونى قايتا كورۋىڭ ءۇشىن ءبىر عانا ءسوز جەتكىلىكتى» دەيدى. بىراق جاس جىگىت ءوز دەگەنىنەن قايتپايدى, راۋشان گ ۇلىن وتقا لاقتىرىپ جىبەرەدى. ۇستاز ەشنارسە ىستەمەيدى. جىگىت ءوز قاتەلىگىن ءتۇسىنىپ كەتىپ قالادى. ارينە ول «مەنىڭ رۋحىم كۇشەيگەن كەزدە, قايتىپ كەلەمىن» دەيدى, بىراق ەكەۋى دە قايتىپ كەلمەيتىنىن ناقتى بىلەدى. ول كەتىپ قالعان سوڭ, ۇستاز قولىنداعى گۇلدىڭ ك ۇلىنە قاراپ ءسوز ايتادى دا راۋشان گ ۇلى قايتادان پايدا بولادى. وسىمەن اڭگىمە اياقتالادى. بولاشاق شاكىرت ۇستازىن سىناعىسى كەلەدى, بىراق ۇستازدىڭ دا ونى سىناپ جاتقانىن بايقاماي قالادى. سوندىقتان اكەلگەن التىنىن الىپ كەتىپ قالادى, قايتا ورالمايدى. تاعى ءبىر ايتاتىن نارسە, شاكىرت بولعىسى كەلگەن ادام راۋشان گ ۇلىن وتقا تاستاسا ول قۇريدى, جوق بوپ كەتەدى دەپ ويلايدى, ال ۇستاز وعان راۋشان وتقا ورانىپ وت بولادى, كەيىن كۇلگە اينالادى, بىراق قانداي جاعداي بولسا دا راۋشان گ ۇلى بولىپ قالا بەرەتىنىن ايتادى.
وسى شاعىن اڭگىمەسىندە بورحەس ادامنىڭ وزىنە جانە بولاشاق ۇستازىنا دەگەن سەنىمسىزدىگىن اشىق كورسەتەدى. ادام ءوزىنىڭ ىستەپ جاتقان ىسىنە سەنۋى كەرەك, سوندا عانا ناتيجە بولادى. شاكىرتتەردىڭ ەڭ باستى قاتەلىگى – جاستارعا ءتان شىدامسىزدىق. ولار كوپ كۇتپەي قۇپيا ءبىلىمدى سول ساتتە العىسى كەلەدى. ال ۇستازعا ونىڭ ءىسىن جالعاستىرا وتىرىپ, عىلىمدى ءارى قاراي دامىتاتىن, ءبىلىمدى سەنىپ تاپسىراتىن شاكىرت كەرەك. سوندىقتان ۇستاز شاكىرتىن سىنايدى. وكىنىشتىسى, بۇل ەكەۋى ءبىر-ءبىرىن تابا الماي, ۇستاز – شاكىرتسىز, شاكىرت – ۇستازسىز ومىردەن وتۋلەرى مۇمكىن.
نەگىزى پاراتسەلس – وتە تانىمال ەسىم. جوعارىدا ايتىلعان حورحە لۋيس بورحەستىڭ اڭگىمەسىنىڭ باستى كەيىپكەرىنىڭ ەسىمى پاراتسەلس. اعايىندى ۆاينەرلەردىڭ «لەكارستۆو دليا نەسمەيانى» رومانىنىڭ باستى كەيىپكەرىنىڭ دە ەسىمى وسىنداي. وعان كينوتۋىندىلار دا ارنالعان, مىسالى 1943 جىلى اۋستريالىق كينورەجيسسەر گەورگ پابست وسى اتاۋمەن كينو تۇسىرگەن, باسقا دا فيلمدەردىڭ باستى كەيىپكەرى. نەگە دەسەڭىز, بۇل ەسىم تانىمال شۆەيتسارلىق الحيميك, دارىگەر, فيلوسوف فيليپپ اۋرەول تەوفراست بومباست فون گوگەنگەيمنىڭ (1493-1541) لاقاپ اتى. پاراتسەلس – لاتىن تىلىنەن اۋدارعاندا «تسەلستەن باسىم تۇسكەن» دەگەندى بىلدىرەدى. ال تسەلس ەجەلگى ريمدىك ەنتسيكلوپەديست جانە ءبىزدىڭ ەرامىزعا دەيىنگى ءى عاسىردا ءومىر سۇرگەن مەديتسينا بىلگىرى. پاراتسەلس مەديتسينا عىلىمى مەن تاجىريبەسىنىڭ رەفورماتورى بولعان, ونىڭ قالدىرعان مۇراسى ۇشان-تەڭىز, مىسالى, تسينك مەتالىنا اتاۋ بەرگەن.
ءبىر زەرتتەۋدە وسى اڭگىمەنى ءارتۇرلى ماماندىق يەلەرىنە: تاريحشىلارعا, فيزيكتەر مەن دارىگەرلەرگە, سۋرەتشىلەر مەن مۋزىكانتتارعا, ءتىل ماماندارىنا وقىتىپ, پىكىرلەرىن سۇرايدى. ءار ماماندىق يەسى ءوز بىلىكتىلىگى جانە ءوزى زەرتتەيتىن عىلىم تۇرعىسىنان پىكىر ايتادى. تاريحشىلار بۇل استارلى اڭگىمەدەن ادام ءوز ىسىنە ادال بولۋى ءتيىس, تۇسىنىكسىز قۇبىلىستارعا قىزىعۋشىلىق عىلىمي شىندىقتى ىزدەۋگە باستاۋ بولادى دەگەن قورىتىندى شىعارادى. فيزيكتەر مەن دارىگەرلەر «راۋشان گ ۇلى – شىنايى ءومىر, ونى وڭاي ورتەپ جىبەرۋگە, ياعني جوق قىلۋعا بولادى, ولگەن نارسە قايتا قالپىنا كەلمەيدى. بىراق قيالداعى الەمدە ءبارى مۇمكىن, ول جەردە وزىنە ءتان زاڭدىلىقتار بار» دەيدى. سۋرەتشىلەر مەن مۋزىكانتتار ءۇشىن راۋشان گ ۇلى – سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولى. جاس جىگىت ماڭگىلىك سۇلۋلىقتىڭ يەسى بولعىسى كەلەدى. ال عاجايىپ ونىڭ جۇزەگە اساتىنىنا سەنگەندە عانا مۇمكىن بولادى, ول بۇيرىق نەمەسە تالاپ ەتكەندە جۇزەگە اسپايدى. سوندىقتان وزىمىزگە سەنەيىك, ءوز ىسىمىزگە ادال بولايىق, قالا بەردى عاجايىپتىڭ بولاتىنىنا سەنەيىك, سوندا عانا ارمان-تىلەكتەرىمىز شىندىققا اينالادى. وعان قوسا ۇستاز ىزدەۋدەن جالىقپايىق, جاقسى شاكىرت بولۋعا تىرىسايىق, ويتكەنى ۋاقىت وتە كەلە ءوزىڭنىڭ دە ۇستاز بولۋعا مۇمكىندىگىڭ بار ەكەنى ءسوزسىز.
باقىتگۇل سالىحوۆا,
پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
