دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋى – ەلىمىزدەگى ماڭىزى زور وقيعا
تاۋەلسىز ەل بولىپ وتكىزگەن جيىرما جىلدا قازاق جۇرتىنىڭ ەرجەتكەندىگىنىڭ, بەيبىتشىلىك بەسىگىن تەربەتكەندىگىنىڭ ايعاعىنداي بولىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعى دەكلاراتسياسى قابىلدانىپ وتىر. قاشاندا زامانا تالابىنا سەرگەك قارايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ بەيبىتشىلىك پەن جاسامپازدىق جىلدارىنىڭ جەمىسىندەي بۇل تاريحي قۇجاتتى قابىلداۋى ەلدىڭ سەنىمىنەن شىقتى. جيىرما جىلدىڭ بەدەرىندەگى باس بارماقپەن باعالاناتىن جەتىستىكتەرىمىز سارالانعان بۇل دەكلاراتسيانىڭ ءجونى دە بولەك, ماڭىزى دا ەرەكشە. ءالى ەسىمدە, 1990 جىلى 25 قازاندا مەملەكەتىمىزدىڭ ەگەمەندىگى تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلدادىق. سول دەكلاراتسيادا ەلىمىزدىڭ كەلەشەگىن ايقىندادىق. تاۋەلسىز ەل بولامىز دەپ تاۋەكەلدىڭ قايىعىنا مىندىك. كوپ ۇزاماي 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىندا تاۋەلسىزدىك دەكلاراتسياسى دا قابىلداندى. مۇنداعى باستى ماقسات – بۇكىل دۇنيە جۇزىنە قازاقستاندى دەربەس تاۋەلسىز ەل رەتىندە پاش ەتۋ ەدى. ءبىز سول ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى تۋرالى تاريحي دەكلاراتسيانى كەشكى ساعات 18:14-تە قابىلداساق, جارتى ساعات وتپەي جاتىپ تۇركيا مەملەكەتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن تانىدى. ودان كەيىن رۋمىنيا, ال ءبىر ايدان سوڭ امەريكا قازاقستاندى تولىققاندى تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تانىدى. بۇل – وتاندىق ديپلوماتيامىزدا اسا جوعارى باعاعا يە بولار تاريحي وقيعا. كەيبىر مەملەكەتتەردىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىن الەمگە 10-20 جىلداپ ءجۇرىپ ارەڭ مويىنداتاتىنىن كورىپ تە ءجۇرمىز. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن تىرەگەن, الەمدى اۋزىنا قاراتقان, ماڭگى ەل ورناتۋدى مۇرات تۇتقان, تاڭىرىدەن جارالعان بايىرعى تۇرك قاعاندارىنىڭ اڭىرتاسقا قاشاپ جازعان: «بيىكتە كوك ءتاڭىرى, تومەندە قارا جەر جارالعاندا, ەكەۋىنىڭ اراسىندا ادام بالاسى جارالعان. ادام بالاسى ۇستىنە اتا-تەگىم بۋمىن قاعان, ىستەمى قاعان وتىرعان. تۇرك حالقىنىڭ ەل-جۇرتىن قالىپتاستىرعان, يەلىك ەتكەن. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشى سولارعا قاراعان, اشتى توق قىلعان, جالاڭاش ەلدى كيىندىرگەن», دەگەن سوزدەر ەل جادىنان ەشقاشان شىقپايدى. وسىدان ون ءۇش عاسىر بۇرىن ءبورىلى بايراق كوتەرىپ, كۇندىز وتىرماي, تۇندە ۇيىقتاماي, ماڭگى ەل ورناتامىز دەپ شارق ۇرعان بابالار ەرلىگى ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتىڭ باسىندا قايتا جاڭعىردى. ءتاڭىرى جارىلقاپ تاۋەلسىزدىك الدىق. بۇل بۇرىن قازاق-قازاق بولعالى ەل تاريحىندا بولماعان وقيعا ەدى. «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» حالقىمىزعا ارمانداعان ازاتتىق تاڭى تالىقسىتىپ بارىپ جەتتى. بۇل جولدا تالاي قان توگىلىپ, بوزىم بوزداقتار قىرشىنىنان قيىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ باعا جەتپەس قۇنىن ەلباسى ن.نازارباەۆ ءبىر سوزىندە: «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى ازاتتىق ءۇشىن الىسقان مىڭ-مىڭداعان ازاماتتاردىڭ قاسيەتتى قانىنىڭ وتەۋى. بۇل بۇكىل تاريحىندا وزگەلەرگە قيانات جاساۋ دەگەندى بىلمەگەن حالقىمنىڭ پەيىلىنىڭ قايتارىمى», دەپ ءادىل باعالاپ بەرگەن بولاتىن. سان عاسىرلار بويعى بابالارىمىزدىڭ ارمانىنا بۇرىن مەملەكەت ورناتۋدىڭ تاجىريبەسى بولماعان ەلدە, دامۋ جولىنىڭ ونەگەسى بولماعان جەردە, بۇرىن-سوڭدى قازاق باسىنان كەشپەگەن باقىتتى كەشىپ, سولار سەزىپ-بىلمەگەن جاۋاپكەرشىلىكتى قالىڭ ەلدىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ شىعىپ مويىنىنا العان, ءوز تاعدىرىن ەلىنىڭ تاعدىرىمەن تۇتاستىرعان, قاراشا جۇرتىنىڭ ۇنەمى ۇزىلە بەرگەن ءۇمىتىن جالعاعان اسىل ازاماتىمىز – حالقىنىڭ قاھارمان پەرزەنتى ن.نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. بوداندىقتان بوساپ, تاۋەلسىزدىكپەن قاۋىشقان سول ىزى-قيقى كەزدە مەن ن.نازارباەۆتىڭ ەلدى اپاتقا ۇشىراتىپ الماي, امان الىپ شىعۋدىڭ امال-ارەكەتتەرىن ىزدەپ شارق ۇرعان, ەلى ءۇشىن ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت بولگەن مازاسىز كۇندەرىنىڭ, ۇيقىسىز تۇندەرىنىڭ كۋاسى بولعان, جان تەبىرەنىسىن دە, كۇيزەلىسىن دە كورگەن اداممىن. جان-جاقتان انتالاعان تۇستا جانىندا بولعان, ەرلىگىن, قايسارلىعىن, تاۋەكەلشىلدىگىن كوزىممەن كورگەن, ەلى ءۇشىن اتقارعان ەرەن ەڭبەكتەرىنىڭ كۋاسى بولعان اداممىن. شامام كەلگەنشە قولعابىس تيگىزگەن كىسىلەردىڭ ءبىرىمىن. ارپالىسقان, الاساپىران كەزەڭدە ۇيرەنىسكەن قالىپتى جۇيەنىڭ استان-كەستەڭى شىعىپ جاتقان, الدا نە بولارىن بىلمەي جۇرت ساسقالاقتاعان ۋاقىتتا ن.نازارباەۆ قايمىقپاي قول باستادى, تار كەزەڭنەن داڭعىل جول تاپتى. ن.نازارباەۆ ەل تىزگىنىن الماعايىپ, اۋمالى-توكپەلى, ەڭ قيىن كەزەڭدە قولىنا الدى. تاريحتىڭ دا, تاعدىردىڭ دا سىنىنان ابىرويمەن ءوتىپ, حالقىن دا قىل كوپىردەن, جانىپ تۇرعان ورتتەن امان الىپ شىقتى. تاريحقا ەسەسى كەتكەن حالقىمىزدىڭ بۇگىنگى تاعدىرى تۋرالى ويلاۋ – پرەزيدەنتىمىز تۋرالى ويلاۋمەن ساباقتاس. باعى تايعان قازاقتىڭ ەسەسىن قايتارىپ, قابىرعالى ەل ەتىپ, وسىنشاما قۇدىرەتتى جاساپ بەرىپ وتىرعان ەلباسىنىڭ كەمەڭگەرلىگى تۋرالى قالاي ايتساق تا جاراسادى. پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ مەملەكەتتىگىمىزدى قالىپتاستىرۋ, ونى ورنىقتىرىپ, باياندى ەتۋ جولىنداعى وراسان زور ەڭبەگىن تاريحتىڭ ەنشىسىنەن ەندى ەشكىم ءبولىپ الا المايدى. بۇرالاڭ-بۇلتارىسى كوپ شىرعالاڭ جولدان ەلىمىزدى امان الىپ شىعىپ, جوقتى بار, باردى كول قىلعانداي بۇگىنگە جەتكىزگەن ەلباسىنىڭ ساليقالى دا سىندارلى ساياساتى. قۇدايعا شۇكىر, ەگەمەندى, ەلباسىلى, ەلوردالى, اقوردالى مەملەكەت بولىپ, ەڭسەمىزدى كوتەرگەنىمىزگە دە 20 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. قازاقستان بۇگىندە الەمنىڭ العاشقى ەلۋ مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەركىن ەنىپ, دۇنيە جۇزىندەگى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەكونوميكالار ۇشتىگىنەن بەرىك ورىن الىپ وتىر. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى دەكلاراتسياسىندا جان-جاقتى كورىنىس تاپقان. كەزىندە الەمدى اۋزىنا قاراتقان ۇلكەن بۋش: «...قازىرگى جاس ساياساتكەرلەردىڭ ىشىنەن نازارباەۆتى اتار ەدىم. ونىڭ باسقالاردان ايىرماشىلىعى – كورىپكەلدىك قاسيەتى بار», دەگەن ەدى. قازىر وسى سوزدەردىڭ ءشۇباسىز اقيقات ەكەندىگىنە كوزىمىز تولىق جەتىپ وتىر. شىنتۋايتىنا كەلگەندە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ – تاريح تولعاتىپ تۋعان عاسىردىڭ تۇلعاسى, ەلىنىڭ جانىن ۇعاتىن, حالقىن زامانا كوپىرىنەن امان وتكىزىپ كەلە جاتقان قامقورشى, ەلىمىزدىڭ دارىندى ۇيىمداستىرۋشىسى, كورەگەن باسشىسى, نارىقتىق ەكونوميكانىڭ تەرەڭ بىلگىرى, كەكشىل ەمەس, تەكشىل; جىكشىل ەمەس, كوپشىل; جۇرتتى سەندىرە دە, يلاندىرا دا الاتىن, ءوز ەلىم مەنىڭ – وزەگىم دەيتىن ازامات. نازارباەۆ – الەم مويىنداعان بۇگىنگى زاماننىڭ ليدەرى; تۋمىسىنان كيە دارىعان قايراتكەر; تاباندى كۇرەسكەر; گۋمانيست, تۋعان حالقىنىڭ بايتەرەگى, كوسەمى, كەمەڭگەرى, قاھارمانى. كوك تۇركتىڭ كىندىگىنەن جارالعانداردىڭ ىشىنەن وزىپ تۋعانى دا, تۇرك تەكتەس حالىقتاردىڭ كوشباسشىسى. ەلىنىڭ اماناتىن ارقالاعان تىرەگى, التىن دىڭگەگى. ءبارىمىز جاقسى بىلەتىن ەلباسى, مىنە, وسىنداي ادام. بۇگىندە قازاقستان حالىقارالىق ساياساتتىڭ ءجاي قاتىسۋشىسى عانا ەمەس, بەلسەندى ىقپال جاسايتىن ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇرىن الەم قازاقستاندى كوپ مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى رەتىندە عانا بىلسە, ءححى عاسىردىڭ ونىنشى جىلىنان باستاپ دۇنيە ءجۇزىنىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتەرىنىڭ تورتتەن ءبىرىنىڭ توراعاسى رەتىندە تانىدى. مىنە, دەكلاراتسيادا وسى ايتىلعان ماسەلەلەر دە تولىعىمەن قامتىلعانىن كورەمىز. قابىلدانعان دەكلاراتسيانىڭ ەلىمىزدىڭ ەڭسەلى ەلورداسىن اينالىپ وتە المايتىنى دا تۇسىنىكتى. وسى ورايدا مىنانى ايتقان ءجون. تاۋەلسىز مەملەكەت ورناتىپ, ونى الەمگە مويىنداتقان, ءبىر مۇشەل جاستىڭ اينالاسىندا استاناسىن سالىپ, ايداي الەمگە ايگىلەگەن قازاقستاننىڭ جاھاندىق ساياساتتا جۇلدىزى جانىپ, التى قۇرلىقتى الالاماي ىنتىماققا شاقىرىپ, شارتاراپقا شۋاق شاشىپ, ۇلگى كورسەتىپ جاتقانىنا كۇللى الەم قىزىعىپ تا, قىزعانىپ تا قارايدى. تاريحقا شەگىنىس جاساساق, قازاقستان ءۇشىن ءوز تاۋەلسىزدىگىن الار تۇستاعى حالىقارالىق ارەناداعى العاشقى ەلەۋلى وقيعا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ جانە يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ بولدى. بۇل جاپپاي قارۋلانۋعا جانتالاسىپ جاتقان زاماندا ەشبىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ ويىنا كەلمەگەن تەڭدەسى جوق ايرىقشا شەشىم ەدى. مۇنداي نار تاۋەكەلگە ءبىر باسىنىڭ باقىتىن بايتاق ەلىنىڭ بولاشاعىمەن بايلانىستىرعان كەمەڭگەر تۇلعا عانا بارا الاتىنى ءسوزسىز. جاس تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ باسشىسى وسىلايشا الەمگە ادامزاتتىڭ جاڭا ۇرپاعى, مۇلدەم جاڭاشا ويلاۋ جۇيەسى كەلگەنىن پاش ەتتى. ءسويتىپ, ن.نازارباەۆ داۋ-جانجالسىز الەم قۇرۋ, باتىس پەن شىعىس اراسىندا جىلى قارىم-قاتىناس ورناتۋ, كەلىسىمگە شاقىرۋ يدەياسىن ۇسىندى. مۇنداي قۇندى يدەيانىڭ الەمدىك قوعامداستىقتان قولداۋ تابۋى زاڭدى ەدى. سودان بەرى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستان ادامزات تاريحىندا يادرولىق قارۋدان ءوز ەركىمەن باس تارتقان تۇڭعىش ءارى جالعىز ەل بولىپ كەلەدى. مۇنى حالقىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن قانداي دا تاۋەكەلگە بارىپ, التىن باسىن بايگەگە تىگىپ جۇرگەن ن.نازارباەۆتىڭ قايتالانباس ەرلىگى دەسە بولادى. ءيا, قابىلدانعان دەكلاراتسيادا دا اتاپ ايتىلاتىنداي, ەرتە مە, كەش پە, ءتۇپتىڭ تۇبىندە ادامزات بالاسىنىڭ اقىلى جەتىپ, جاپپاي قىرىپ-جوياتىن جويقىن قارۋسىز ءومىر سۇرەتىن مامىراجاي زامانعا دا جەتەر. ول زاماندى ءبىز كورمەسەك تە ۇرپاعىمىز كورەر. قاي كەزدە دە, قاي زاماندا دا وسى ءىستىڭ باسىندا قازاق حالقىنىڭ پەرزەنتى, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تۇرعانىن ادامزات ارقاشان ەسكە الاتىن بولادى. كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ورنىقتى دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى فاكتورى – تەرريتوريالىق تۇتاستىق پەن شەكاراسىنىڭ بەرىكتىگى. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ ءبىزدىڭ دە الدىمىزدا مەملەكەتتىك شەكارامىزدى ناقتىلاۋ, كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە بولدى. ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ تۇڭعىش تۇجىرىمداماسىن جاسادى. كەڭ باعدارلامالى تۇجىرىمدامانىڭ باستى ءبولىمى – كورشىلەس مەملەكەتتەرمەن شەكارامىزدى انىقتاۋ بولدى. مۇنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەندىگىن ءوزىنىڭ سان عاسىرلىق تاريحىندا ۇزىنا بويى 12 مىڭ شاقىرىمدىق شەكاراسىن تۇڭعىش رەت شەگەندەگەن قازاق حالقى وتە جاقسى بىلەدى. قازىر قازاقستاننىڭ بارلىق كورشى مەملەكەتتەرمەن شەكارا ماسەلەسى شەشىلىپ, ىرگەسى قىمتالدى. ءسوز رەتىنە وراي دەكلاراتسياعا جۇگىنسەك, وندا قاۋىپسىزدىك پەن شەكارا ماسەلەسىنە وراي بىلاي دەلىنەدى: «رەسپۋبليكامىز 20 جىل ىشىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى... قازاقستان ءوزىنىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىن زاڭدىق تۇرعىدان رەسىمدەۋ مەن مەجەلەۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى تۇپكىلىكتى شەشتى... شەكارامىزدىڭ شەگەندەلۋى مەملەكەتىمىزدىڭ دۇرىس باعىتتاعى حالىقارالىق ساياساتىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي جەكە بەدەلى مەن كۇش-جىگەرىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى...». ادام بالاسى جارالعالى بەرى ءدىنباسىلارى, الەمدەگى ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرى ءبىر داستارقان باسىندا باس قوسقان ەمەس. ن.نازارباەۆتىڭ كورەگەندىگىنىڭ ارقاسىندا, تاباندى قايراتكەرلىگىنىڭ ناتيجەسىندە بۇل تاريحي ءىس تە ەۋرازيانىڭ جۇرەگى اتانعان استانادا جۇزەگە استى. ادام اتا-حاۋا انادان تاراعان الەم حالقىنىڭ ءوزارا تۇسىنىستىك جاعدايىندا تاتۋ-ءتاتتى ءومىر سۇرۋىنە باتىل قادامداردىڭ ءبىرى وسىلايشا استانادان باستاۋ الۋدا. الەمدىك دەڭگەيدەگى دۋالى اۋىز ساياساتكەرلەردىڭ دەنى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسى دەپ اتاپ جۇرگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى دا ءوز جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. الەمدە بالاماسى جوق بۇل تاجىريبەنى دۇنيە ءجۇزىنىڭ بارلىق مەملەكەتتەرى پايدالانۋ كەرەك دەگەن تۇجىرىمدى باتىس پەن شىعىستىڭ كوپتەگەن ساياساتكەرلەرى جارىسا ايتۋدا. ءتىلى باسقا بولعانمەن تىلەگى ءبىر, ءدىنى باسقا بولعانمەن نيەتى ءبىر سان حالىقتىڭ وكىلدەرىن نەگىزگى مەملەكەت قۇراۋشى قازاق ۇلتىنىڭ ماڭايىنا توپتاستىرىپ, ۇيىعان سۇتتەي ىنتىماقتا ۇستاپ وتىرعانىن ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ شىن مانىندەگى كەڭ جۇرەكتى كەمەڭگەرلىگى دەپ الەم مويىندايدى. دىندەر شايقالسا – الەم شايقالادى. وندا ءدىن قاسيەتىڭە ەمەس, قاسىرەتىڭە اينالادى. استانادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ ءۇش بىردەي قۇرىلتايى دۇركىرەپ ءوتتى. دۇنيە ءجۇزى ءدىن باسشىلارىن استاناعا جيناپ, الەم تىنىشتىعىن الپەشتەپ وتىرعان پرەزيدەنتىمىزدەن اينالساق تا بولادى. ەلباسى ادامزات بالاسىنىڭ وركەنيەت كوشىندە ءوزىنىڭ مۇلدە جاڭا داڭعىل جولىن سالدى. “قازاقستان جولى” – بۇرىن-سوڭدى الەمنىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتى جۇرمەگەن جول. قارىشتاپ دامۋ جولى الەم ساراپشىلارىنا “قازاقستان جولى” دەگەن ناقتى اتاۋمەن تانىمال قازاقستان الەمدىك قارجى داعدارىسىن دا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەڭسەردى. قازاق ەلىنىڭ سارىارقا توسىندەگى ەلورداسى – استانا بۇگىندە قوردالى ماسەلەلەردى تالقىلايتىن ىنتىماقتاستىقتىڭ الاڭىنا, بىتىمگەرشىلىكتىڭ ورداسىنا اينالدى. 56 ەلدىڭ باسىن قوسقان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتاعى, ءححى عاسىرداعى ءسامميتى 2010 جىلى قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن استانادا ءوتتى. الەمنىڭ نەبىر ماڭعاز باسشىلارى بوساعامىزعا ماڭدايىن ءيىپ كەلىپ, ەلباسىمىزعا قول بەرگەندە ءبارىمىزدىڭ دە كوزىمىزگە قۋانىشتان مولتىلدەپ جاسقى كەلدى. استانا ءسامميتى جاھاندىق ساياساتقا «استانا رۋحى», «ەۋرازيالىق قاۋىپسىزدىك» دەگەن جاڭا ۇعىمداردى ەنگىزدى. تەگىندە, حالىقارالىق ۇيىمدارعا توراعالىق قازاقستانعا نە بەرەدى دەگەندە, تاريحشى عالىم, فرانتسۋز اكادەميگى ەلەن كاررەر د انكوستىڭ: “ەقىۇ توراعالىعى ارقىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ ەلىنە جالپىۇلتتىق تانىمالدىلىق اكەلدى جانە ونىڭ ساباقتاستىعى مەن تۇراقتىلىعىنا كەپىلدىك بەردى”, دەگەنىنەن اسىرىپ نە ايتۋعا بولادى. ءيا, راسىندا دا, قازاقستاننىڭ توراعالىعى الەمگە ەڭ الدىمەن – ۇلتارالىق, دىنارالىق, تىلارالىق كەلىسىمنىڭ ۇلگىسىن پاش ەتتى. بيىلعى جىل ەلىمىز ءۇشىن ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى جىلى جانە يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا دا بايسالدى توراعالىق ەتىپ وتىرعاندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. وسىلايشا باتىس پەن شىعىستىڭ ورتاسىنا التىن كوپىر سالىپ وتىرمىز. بۇل ماسەلە دەكلاراتسيادا دا ناقتى قامتىلعان. ەلىمىزدىڭ قىسقا ۋاقىتتا جەتكەن جەتىستىكتەرىن باسقالارمەن سالىستىراتىن بولساق, ماسەلەن, تابيعي بايلىعى مول وڭتۇستىك امەريكا قۇرلىعىنداعى ەلدەردىڭ بوداندىقتان قۇتىلعان ءبىر عاسىردان استام ۋاقىتتاعى دامۋ جولىن قازاقستان نەبارى جيىرما جىلدا ءجۇرىپ ءوتتى. ەلباسى ساياساتىنىڭ التىن ارقاۋى, باستى وزەگى – ەل بىرلىگىن ساقتاۋ. مەملەكەت رامىزدەرىنەن بىردە-ءبىر كەم ۇستامايتىنى, قايتا-قايتا اۋزىنان تاستامايتىنى – ەلدىڭ ىنتىماعى مەن بىرلىگى. بيلىكتى قولىنا العان ساتتەن باستاپ وسىنى ساياساتىنىڭ تۋى ەتىپ ۇستاپ كەلەدى. پرەزيدەنتىمىز 2003 جىلدىڭ كوكتەمىنەن ەشبىر ەلدە جوق “مادەني مۇرا” مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا باستادى. بۇل باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالىپ, ەكىنشى كەزەڭى قارقىن الىپ كەلەدى. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا شاشىلىپ كەتكەن, جوعالعان, قولدى بولعان, ۋاقىت توپىراعىنا كومىلىپ قالعان, شەتەل اسىپ كەتكەن نەبىر عاجايىپ جادىگەرلەر قايتىپ ورالدى. ساق پاتشالارىنان قالعان سارى التىندار الەم جۇرتشىلىعىنىڭ كوزايىمىنا اينالۋدا. ۇلتىمىزدىڭ ۇمىتىلىپ, جوعالا باستاعان رۋحاني قۇندىلىقتارىن ىزدەپ تاۋىپ, بارىن بازارلاپ, جۇيەگە ءتۇزىپ, حالىقتىڭ كۇنبە-كۇنگى قاجەتىنە جاراتۋعا تاۋەكەل جاسالدى. حالىقارالىق يۋنەسكو ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە الەمدەگى 129 مەملەكەتتىڭ اراسىنان 4-ورىنعا شىقتى. ياعني, وسى كورسەتكىش بويىنشا ءبىز تمد-داعى بەلارۋس (26-ورىندا), گرۋزيا (30), قىرعىزستان (42), وزبەكستان (48), ۋكراينا (53) سەكىلدى ەلدەردىڭ الدىنا شىعىپ وتىرمىز. ءبىز ەندىگى جەردە وسىناۋ تابىسىمىزدى ەسەلەيتىن, ەلدىڭ كوشىن ورگە سۇيرەيتىن كادرلاردىڭ نامىسشىل جاڭا بۋىنىن – ناعىز وتانشىلداردى, مەملەكەتشىلدەردى تاربيەلەپ شىعارۋىمىز كەرەك. دەكلاراتسيادا اتاپ ايتىلاتىنىنداي, ەندىگى جەردە بويىندا قانى بار, نامىسى بار ءاربىر ازامات تاۋەلسىزدىكتى قالاي كەمەلدەندىرەمىز, ەلدىڭ كوسەگەسىن قايتسەك كوگەرتەمىز دەپ وي-ساناسىن قامشىلاۋى كەرەك. ەل ەكونوميكاسىنىڭ قارىشتاپ دامۋى – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ كوتەرىلۋىنىڭ كەپىلى ەكەنى انىق. حالىقتىڭ تۇرمىسى تۇزەلگەن سايىن وي-ساناسى مەن جەتەر جەتىستىكتەرى, ارمان-تىلەكتەرى مەن العا قويار ماقسات-مىندەتتەرىنىڭ اياسى دا كەڭي تۇسەتىنى بەلگىلى. ال ءار ادام – وتانىنىڭ جۇرەگى, وزىنشە ءبىر تىرەگى ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇكىل ءبىر مەملەكەتتىڭ ءوسۋى, وركەندەۋى, ونىڭ ءار ازاماتىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى ءسوزسىز. ارعى-بەرگى زاماندا قازاقتىڭ باسىنا مۇنداي باق قونعان جوق. قۇدايشىلىعىن ايتۋ كەرەك, قازاق حالقى ەشقاشان قازىرگىدەي مامىراجاي ءومىردى دە باسىنان كەشكەن ەمەس. ءار حالىقتىڭ, ءار مەملەكەتتىڭ دامۋ جولىندا التىن ءداۋىر دەگەن بولادى. قازاق حالقى قازىر سول التىن ءداۋىردى باسىنان كەشىپ وتىر. التىندى اياققا تەپپەي, بارىمىز بەن باعىمىزدى باعالاي بىلگەنىمىز, جاقسى مەنەن جاماندى سارالاي بىلگەنىمىز ءجون. تاۋەلسىزدىكتى كورگەن, ونىڭ باياندى, جەمىستى جىلدارىنىڭ كۋاسى بولعان ءبىز قاتارلى اعا ۇرپاق تا باقىتتى. وتانىمىزعا قولىمىزدان كەلگەنشە قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقانىمىز دا باقىت. وسى باقىتتى بارىمىزگە سىيلاپ وتىرعان – ەلباسى, ونىڭ تەڭدەسى جوق قاھارماندىعى, زامانىنان وزىپ تۋعان كەمەڭگەرلىگى. باياندى بولسىن ەل مەن ەردىڭ باقىتى! ەرجەتكەن ەلىمىز, ەڭسەلى ەرىمىز امان بولسىن! وسىلاي شالقىعان كوڭىلىم ءبىر ءسات جامبىل بابامشا جىرلاتىپ تا جىبەرەدى: زاماننىڭ تاپتىڭ امالىن, ەسكىنىڭ بۇزدىڭ قامالىن, ەسىگىن اشتىڭ دالانىڭ, قاقپاسىن اشتىڭ قالانىڭ, ساۋلەسىن شاشتىڭ سانانىڭ, قاباعىن اشتىڭ انانىڭ, باقىتىن اشتىڭ بالانىڭ, جارقىرادى جانارىم. جىبەكتەي جايناپ جامالىم, سوعادى جەلپىپ سامالىم, كىرگىزدىڭ ەلدىڭ اجارىن. تۇزەلدى, مىنە, زامانىم, بۇعاۋلى جۇرتتىڭ بۇرىنعى, كورىڭدەر ەركىن ادامىن. تارقاماسىن بازارىڭ, ورتايماسىن قازانىڭ. بيىكتەي بەرسىن بايراعىڭ, ەرەكشە تۋعان قاراعىم! ەل ءۇشىن تىنىم تاپپاعان, ەل سەنىمىن اقتاعان. ىنتىماعىن ساقتاعان, بايگەسىن كۇندە باپتاعان. قازاقتان تۋعان قاھارمان, شالدىقپايتىن اقتابان. بەرىك بولسىن بوساعاڭ, قولداي بەرسىن جاساعان! مىرزاتاي جولداسبەكوۆ.
