مەنينگيتتىڭ الدىن الۋ شارالارى كۇشەيتىلەدى
ە. ءبىرتانوۆتىڭ مالىمەتىنشە, 2018 جىلدىڭ باسىنان بەرى مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىن جۇقتىردى دەگەن كۇدىكپەن 593 ادام قارالىپ, 213 ادام ەمدەۋگە جاتقىزىلعان. ولاردىڭ اراسىندا 58 ناۋقاستان مەنينگوكوكك ينفەكتسياسى راستالدى. ولاردىڭ اراسىندا 14 جاسقا تولماعان 21 بالا بار. بۇگىنگە دەيىن ەمحانادان ون ادام ەمدەپ شىعارىلسا, 55 ناۋقاس ءالى دارىگەرلەردىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا.
اتالعان سىرقاتتان 13 ادام قايتىس بولدى. ونىڭ ىشىندە الماتى وبلىسىندا − 4, قىزىلوردا وبلىسىندا − 1, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا − 2, الماتى قالاسىندا − 6 ادام. وكىنىشكە قاراي قايتىس بولعاندار اراسىندا التى بالا بار دەدى مينيستر. سونداي-اق ول مەنينگيتپەن كۇرەس بويىنشا ارنايى شتاب قۇرىلعانىن حابارلاپ, پرەمەر-مينيستردەن شتاب جۇمىسىنا كومەك بەرۋدى سۇرادى. اتاعان ماسەلەگە قاتىستى پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ حالىق اراسىندا ۇرەي تۋدىرماۋ ءۇشىن, مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنىڭ جاعدايىنا قاتىستى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋدى, قۇرىلعان شتابتار جۇمىستارىنىڭ تولىق اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋدى, وڭىرلەردەگى ۆاكتسينا باعالارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرىن تەز ارادا شەشۋدى تاپسىردى. بۇعان قوسا, مەنينگوكوكك ينفەكتسياسىنىڭ كۇدىگىمەن جۇگىنگەن بارلىق ناۋقاستارعا شۇعىل مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە ولاردىڭ اۋماقتىق تىركەلۋىنە قاراماستان جاقىن ەمحانالاردا قابىلداۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ تاپسىرىلدى.
«جاسىل» ەكونوميكانىڭ دامۋى قارقىندى
جيىن بارىسىندا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ 2014-2017 جىلدارعا ارنالعان قازاقستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانىڭ قورىتىندىلارىمەن تانىستىردى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, وتكەن جىلى شامامەن 1,1 ملرد كۆت/ساعات «جاسىل» ەنەرگيا وندىرىلسە, بيىل قۋاتتىلىعى شامامەن 138 مۆت جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى قۋاتتىلىعى 352 مۆت بالاما ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالاناتىن 58 نىسان جۇمىس ىستەيدى. جىل سوڭىنا دەيىن جاڭعىرمالى ەنەرگيا قۋاتتىلىعىن 490 مۆت-عا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
كەلەشەكتە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قۇنىن تومەندەتۋدى ءبىز اۋكتسيوندىق مەحانيزمدى ەندىرۋمەن بايلانىستىرىپ وتىرمىز. بۇل ءوز كەزەگىندە ينۆەستورلار مەن جوبالاردى ىرىكتەۋ پروتسەسىن اشىق ءارى تۇسىنىكتى ەتۋگە, ەكىنشى جاعىنان تاريفتەردى ازايتۋعا ىقپال ەتەتىن تەحنولوگيالار مەن جوبالارعا باسىمدىق بەرەدى دەدى ق.بوزىمباەۆ. سونىمەن قاتار قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىندا قايتالاما شيكىزات, قالدىقتاردى بولەك جيناۋ, قايتا وڭدەۋ جانە كادەگە جاراتۋ تالاپتارىن انىقتاۋ بويىنشا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قۇرىلىپ, بيىلعى جىلعى جوسپار بويىنشا وندىرىستىك قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ۇلەسىن 32 پايىزعا, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردىڭ ۇلەسىن 11 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن.
اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ ءوز بايانداماسىندا قازاقستاننىڭ «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس تابيعي ەكوجۇيەلەردى, ونىڭ ىشىندە ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى قارقىن الا باستاعانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ورمانى از مەملەكەتتەر قاتارىنا جاتقىزىلادى. ورمان القاپتارى جالپى ەل اۋماعىنىڭ 4,7 پايىزىن عانا قۇرايدى. جاسىل جەلەكتەردى كوبەيتۋ ماقساتىندا ەل اۋماعىندا جاسىل ايماقتار قۇرۋ جۇمىستارى باستالعان. سوڭعى 7 جىلدا مەملەكەتتىك ورمان قورى اۋماعىندا ورمان ءوسىرۋ كولەمى 453 مىڭ گەكتاردى قۇراعان. ال بيىل جوسپارلانعان كولەم 68 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. «جاسىل قالالاردىڭ» كوشىن باستايتىن استانادا 78 مىڭ گەكتارلىق جاسىل ايماق قۇرىلىپ, 2023 جىلعا قاراي ونىڭ كولەمىن 100 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ەلەكتروندى ساۋدادان كەلەر پايدا مول
ۇكىمەت وتىرىسىنداعى كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ەكىنشى تاقىرىپ − ەلەكتروندى كوممەرتسيانى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ پەن اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ بايانداما جاسادى. ت. سۇلەيمەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى مەن ەلەكتروندى ساۋدانى دامىتۋدىڭ جول كارتاسى اياسىندا نەگىزگى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ باستالعان ۋاقىتتان بەرى وڭ ءۇردىس بايقالادى. رەسمي ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە سايكەس, 2017 جىلى ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنىڭ كولەمى 106,9 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل بولشەك ساۋداداعى تاۋار اينالىمى جالپى كولەمىنىڭ 1,2 پايىزىن قۇراپ, اتالعان سالاداعى ءوسىم 36,2 پايىزعا جەتكەن. «قازپوشتا» اق جەدەل دەرەكتەرى بويىنشا, 2018 جىلدىڭ 5 ايىنداعى ەلەكتروندى ساۋدا نارىعىنىڭ كولەمى 101 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى 110 جاڭا ەلەكتروندى ساۋدا سۋبەكتىلەرى تىركەلىپ, قازىرگى ۋاقىتتا نارىقتا 1658 ينتەرنەت-دۇكەن جۇمىس جاسايدى. ساتىپ الۋشىلار سانى دا وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 5 پايىزعا ءوسىپ وتىر. ەلەكتروندى ساۋدا نارىعى ارقىلى 71,6 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسقان.
اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى داۋرەن اباەۆ جاساعان باياندامادا «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – ەلەكتروندى ساۋدانى, قارجىلىق تەحنولوگيالاردى جانە قولما-قول تولەمدى دامىتۋ ەكەندىگى ايتىلىپ, اتالعان باعىتتا جاسالىپ جاتقان جۇمىستار كەڭىنەن ءسوز بولدى. حالىق اراسىندا ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلار سانىن كوبەيتۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىندى جۇرگىزىلىپ, زامان تالابىنا ساي تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە ينتەرنەتتى پايدالانۋشىلار سانى 2017 جىلى 78,8 پايىزعا جەتكەن. بۇعان قوسا, اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردەگى تالشىقتى وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرى تەحنولوگياسى بويىنشا كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جوباسى ىسكە قوسىلعان. 2021 جىلى تۇرعىنداردىڭ سانى 50-دەن اساتىن 6000 اۋىلدىق مەكەندى ينتەرنەتپەن قامتۋ دا جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق د.اباەۆ ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىقتى رەتتەۋدە, ەلەكتروندى تولەمدەر قابىلداۋدا حالىق پەن كاسىپكەرلەردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا, ينفراقۇرىلىم مەن لوگيستيكانى دامىتۋعا باعىتتالعان شارالار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ بويىنشا اتالعان مينيسترلىك «زەردە» حولدينگى, ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت, ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, «قازپوشتا» اق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ وقىتۋ باعدارلامالارىن ازىرلەگەن. «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جانە ونىڭ جەكەلەگەن باعىتتارىن اقپاراتتىق قولداۋ بويىنشا وتاندىق تەلەارنالاردا 18 تەلەحابار تاراتىلىپ, ەلەكتروندى كوممەرتسيانى ەنگىزۋ, ينتەرنەت-دۇكەن اشۋ الگوريتمىن, ونلاين-بيزنەستى دامىتۋدى اقپاراتتىق قولداۋ ماقساتىندا «قازپوشتا» اق 2018 جىلعا ارنالعان مەدياجوسپار دايىنداعان. ەلىمىزدەگى ينتەرنەت-رەسۋرستاردا ەلەكتروندى كوممەرتسيا تاقىرىبى بويىنشا 88 ماتەريال جاريالانعانىن دا اتاپ ءوتتى مينيستر.
ازاماتتىق سەكتوردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلەدى
قازاقستاننىڭ ءVىى ازاماتتىق فورۋمىنىڭ ۇسىنىمدارىن ىسكە اسىرۋ تۋرالى ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى دارحان كالەتاەۆ باياندادى. د.كالەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان ءVىى ازاماتتىق فورۋم ۇسىنىمدارىن ورىنداۋ بويىنشا ءىس-شارالار جوسپارى ۇەۇ ۇسىنىستارى نەگىزىندە ازىرلەنگەن. جالپى, جوسپاردىڭ 53 تارماعىنىڭ 18-ءى ورىندالىپ, 35-ءى جۇزەگە اسۋ ۇستىندە. ايتا كەتەرلىگى, وتكەن جىلى ۇسىنىمداردى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 12,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن ۇەۇ-نىڭ 2 333 الەۋمەتتىك جوباسى جۇزەگە اسىرىلدى. ورتالىق دەڭگەيدە 7 مينيسترلىك, جەرگىلىكتى دەڭگەيدە 102 وبلىستىق جانە 198 قالالىق, اۋداندىق مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسكەن جوبا جۇزەگە اسىرىلدى. بيىل مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك تاپسىرىستى قارجىلاندىرۋ كولەمى 19,3 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس كولەمى دە ۇلعايماق.
ەركەجان ايتقازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
