نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتتىڭ گيدروبيولوگ عالىمدار توبى جۇرگىزگەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى بارىسىندا «ارال-2018» ەكسپەديتسياسى كەزىندە وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك ارالداعى بىرنەشە نۇكتەلەردەن سۋ سىنامالارى ىرىكتەلىپ الىنىپ, ارال تەڭىزى سۋ قويماسىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيىن زەرتتەۋ ءۇشىن گيدرولوگيالىق-گيدروحيميالىق پارامەترلەرى ولشەندى.
«عالىمداردىڭ الدىن الا دەرەكتەرى ارال سۋ قويماسىنىڭ تۇزدىلىعى شامامەن 3,5 پروميللەدەن 130 پروميللەگە دەيىن ەكەنىن كورسەتتى. بۇل رەتتە سولتۇستىك ارالدىڭ تۇزدىلىعى كەيبىر جەرلەردە وڭتۇستىك ارالداعىعا قاراعاندا 10 ەسە دەرلىك از. ماسەلەن, وڭتۇستىك ارالدا تىركەلگەن 130 پروميللە ورتاشا ەسەپپەن الەمدىك مۇحيتتىڭ ورتاشا تۇزدىلىعىنان ءتورت ەسە جوعارى», دەپ اتاپ ءوتتى ەكسپەديتسيا جەتەكشىسى نۇرجان العاشوۆ.
نۇرجان العاشوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكسپەديتسيانىڭ باستى ناتيجەسى ەكى سۋ قويماسىنان دا جوسپارلانعان بارلىق سۋ سىنامالارىن الۋ بولدى.
قازاقستان ۇكىمەتى مەن دۇنيەجۇزىلىك بانك قارجىلاندىرعان كوكارال بوگەتى قۇرىلىسىنىڭ ارقاسىندا قازاقستان اۋماعىنداعى سۋ قويماسىنىڭ سولتۇستىك بولىگى قايتا جاندانا باستادى. 2006 جىلى سولتۇستىك ارال دەڭگەيىنىڭ, سودان كەيىن فيتوپلانكتوننىڭ تۇرلىك ارتۇرلىلىگىنىڭ ارتقاندىعى تىركەلدى.
«فيتوپلانكتون – بۇل ءىرى سۋ ورگانيزمدەرىنە ارنالعان ازىق تىزبەگىنىڭ بازالىق بۋىنى. ءبىزدىڭ زەرتتەۋىمىز ارالدىڭ تروفيكالىق جەلىسىن نەعۇرلىم تولىق زەرتتەۋگە جانە ەكوجۇيەنى قالپىنا كەلتىرۋ قارقىنىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سۋدىڭ گيدروحيميالىق قۇرامىن زەرتتەۋدى, پلانكتوننىڭ ساپالىق جانە ساندىق قۇرامىن ميكروسكوپيالىق, سپەكترلىك جانە تسيتومەتريالىق تالداۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ال جۇرگىزىلگەن جۇمىس ناتيجەلەرى بويىنشا پلانكتوندىق ميكرواعزالاردىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگى, گيدروحيميالىق قۇرامى, تروفيكالىق ستاتۋسى جانە بيوگەندىك ەلەمەنتتەردىڭ كونتسەنتراتسياسى بولادى», دەدى گيدروبيولوگ ۆەرونيكا داشكوۆا.
سىنامالار الۋ اياقتالعاننان كەيىن عالىمدار ءموبيلدى زەرتحانا جەتكىزىلگەن ارال قالاسىندا الدىن الا زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. ماتەريالداردى جيناۋدان باسقا, ەكسپەديتسيا ناتيجەلەرى بويىنشا سولتۇستىك ارال ءوڭىرىنىڭ كارتاسى ءۇشىن ماتەريالدار جينالدى جانە فوتو-بەينەماتەريالدار جيناقتالدى. پلانكتوندىق قوعامداستىقتاردىڭ بيوالۋانتۇرلىلىگى, تۇزدىڭ, فوسفوردىڭ دەڭگەيى, قىشقىلدىلىق, سۋدىڭ لاستانۋى تۋرالى جينالعان دەرەكتەر سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك ارال ەكوجۇيەسىن دامىتۋدا الدىن الا ترەندتى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەردى. عىلىمي ءبولىمنىڭ تولىق زەرتتەۋ ناتيجەسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتتىڭ عالىم-گيدروبيولوگتارى كەشەندى زەرتتەۋلەردى جۇرگىزگەننەن كەيىن بەلگىلى بولادى.
ايتا كەتكەن ءجون, بۇل QazaqGeography-دىڭ ارالعا وسىمەن ەكىنشى ەكسپەديتسياسى. بۇعان دەيىن 2016 جىلى عالىمدار توبى سولتۇستىك ارالدىڭ بىرنەشە بولىكتەرىندە سۋدىڭ گيدروبيولوگيالىق جاعدايىن زەرتتەدى. سول كەزدە عالىمدار سولتۇستىك ارالدىڭ ورتاشا تۇزدىلىعىنىڭ تومەندەۋ بەتالىسىن بايقاعان بولاتىن, ول ەكولوگيالىق جاعداي جاقسارىپ كەلەدى دەگەن الدىن الا تۇجىرىم جاساۋعا مۇمكىندىك بەردى. 2018 جىلعى ەكسپەديتسيانىڭ ەرەكشەلىگى مۇندا زەرتتەۋ سپەكترىنە وڭتۇستىك ارال دا كىردى.
«ەگەمەن-اقپارات»
