يلليۋستراتسيالىق فوتو: جي كومەگىمەن جاسالعان
تجم مالىمەتىنشە, بۇگىندە سۋ تاسقىنى تاۋەكەلى جوعارى وڭىرلەردەگى اشىق ۋچاسكەلەر مەن ەرىگەن قار سۋلارى جينالۋى ىقتيمال ايماقتاردا ارنايى اسپاپتىق قار ولشەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەت ماماندارىنىڭ مونيتورينگ ناتيجەلەرى ءجىتى نازارعا الىنعان.
سۋ تاسقىنى تاۋەكەلى جوعارى ايماقتارداعى احۋال قانداي؟
پالودار وبلىسى توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى «كازگيدرومەت» فيليالىمەن بىرلەسىپ ءوڭىر اۋماعىندا تەكسەرۋ جۇمىستارىن قولعا العان. وبلىستا ەرىگەن قار سۋلارى ماسەلە تۋدىرۋى مۇمكىن پاۆلودار, ەكىباستۇز جانە اقسۋ قالالارىنىڭ اۋماعى مەن اقتوعاي, باياناۋىل, ەرتىس, ۋسپەن, پاۆلودار, شارباقتى, اققۋلى جانە تەرەڭكول اۋداندارى ەرەكشە باقىلاۋعا الىنعان. اكىمدىك ىقتيمال تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتىپ, قاردىڭ بەلسەندى ەرۋ كەزەڭىندە ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىر.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى اۋماعىندا سۋ تاسقىنى قاۋپى ەسىل, شاعالالى, سىلەتى, قامىساقتى وزەندەرى مەن ولاردىڭ اققانبۇرلىق, بابىقبۇرلىق, شارىق, جەمباراق, يمانبۇرلىق سالالارىندا كولدەردىڭ تولىپ, ارناسىنان اسۋى جانە قاردىڭ ەرۋىنەن پايدا بولاتىن جەرۇستى اعىن سۋلارىنان تۋى مۇمكىن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان تاسقىننىڭ الدىن الۋ ءۇشىن «ينجەنەرلىك جۇمىستار جوسپارىن» ازىرلەگەن.
«جوسپار اياسىندا ءوڭىر اۋماعىندا 23 شاقىرىمنان استام قورعانىش بوگەتتەرى سالىنىپ, نىعايتىلدى. 15 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى مەن تيۋبينگ ورناتىلدى, 14 شاقىرىمنان استام ارىقتار تەرەڭدەتىلىپ, تازارتىلدى. شاعىن وزەندەردىڭ 2 شاقىرىم ارناسى تازارتىلدى, سونداي-اق كىشى تورانعۇل كولىنىڭ ۇشىنداعى 1,5 شاقىرىمدى قۇرايتىن جاعالاۋ بەكىتىلدى», دەلىنگەن وبلىستىق تجد-نىڭ رەداكتسيامىزعا جولداعان جاۋابىندا.
وتكەن جىلداردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرگەن ءوڭىر سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەلەردە الدىن الا شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن 8 باعىت بويىنشا كۇشتەر مەن قۇرالدار توبىن جاساقتاپ, تاسقىن قاۋپىنە جەدەل دەن قويۋ ءۇشىن 2223 ادام مەن 1428 بىرلىك تەحنيكادان تۇراتىن تجد, اپاتتار مەديتسيناسى ورتالىعىنىڭ سقو فيليالى, ۇلتتىق ۇلان, قورعانىس مينيسترلىگى جانە پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنەن قۇرالعان كۇشتەر مەن قۇرالدار توبىن جاساقتاپ وتىر.
پرەزيدەنت سۋ تاسقىنى مەن قۇرعاقشىلىق قاۋپىنە الدىن الا دايىندالۋدى تاپسىردى
ال قوستاناي وبلىسىندا «قازگيدرومەتتىڭ» بولجامىنشا, ناۋرىز, ءساۋىر ايلارى جاۋىن-شاشىندى بولىپ, اۋا رايى كۇرت جىلىنۋى مۇمكىن. وسىعان وراي وبلىس اكىمدىگى بۇگىنگە دەيىن 1 ملرد تەڭگەگە 50 ارنايى تەحنيكا ساتىپ الىنعانىن, سونداي-اق 32 قورعانىس بوگەتى تۇرعىزىلىپ, اۆكولىك جولدارىنىڭ بويىندا 38 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى ورناتىلعانىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار قۇندىزدى, وباعان وزەندەرىنىڭ ارناسى تەرەڭدەتىلىپ, 9 گيدروتەحنيكالىق نىسان جوندەلگەن. قىس بويى ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماعىنان 1,3 ملن تەكشە مەتردەن استام قار شىعارىلعان.
ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ وڭىردە الداعى سۋ تاسقىنىنىڭ دەڭگەيى ورتاشا دەپ باعالانعانىمەن, رەسەي جانە كورشىلەس وڭىرلەرىمەن اقپارات الماسۋدى جانداندىرۋ قاجەت ەكەنىن قاداپ ايتىپ وتىر. ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى, جانگەلدين اۋداندارى ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ كورشىلەس اۋداندارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى شيراتۋى ءتيىس.
شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى 5 ەلدى مەكەندە تاسقىن قاۋپى ساقتالىپ وتىر. «قازگيدرومەت» دەرەگىنشە, ءوڭىردىڭ جازىق اۋماعىنىڭ باسىم بولىگىندە سۋىق كەزەڭدەگى جاۋىن-شاشىن مولشەرى قالىپتى نورمادان 112-146%-عا جوعارى بولعان. سونداي-اق التاي, گلۋبوكوە, زايسان, تارباعاتاي, سامار, ۇلان جانە ۇلكەن نارىن اۋداندارىندا سۋ تاسقىنى تاۋەكەلىنىڭ جوعارى دەڭگەيى بولجانىپ وتىر.
ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماقتارىندا سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ما؟
رەسپۋبليكامىزدىڭ وڭتۇستىك بولىگىندە سالىستىرمالى تۇردە قار مولشەرىنىڭ از تۇسۋىنە بايلانىستى جوعارى قاۋىپ ايماعىنا ەنبەۋى مۇمكىن. دەسە دە «جاۋ جوق» دەپ جايباراقات جاتۋعا نەگىز جوق. سەبەبى جەر توڭىنىڭ ەرۋى مەن ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ سۋ دەڭگەيىن باقىلاپ وتىرۋ ماڭىزدى. سوندىقتان ءوڭىر اكىمدىكتەرى ارىقتاردى تازارتۋ, سۋ وتكىزۋ قۇبىرلارىنىڭ جايىن باقىلاۋ, ەلدى مەكەن اۋماقتارىنان قاردى شىعارۋ جۇمىستارىنا دەن قويعان.
قانات بوزىمباەۆ وڭىرلەردىڭ سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى كەزەڭگە دايىندىق بارىسىن تەكسەردى
الماتى وبلىسىندا 45,7 كم ارىق, 31 كم كانال, 4,2 كم وزەن ارناسى, سونداي-اق اۆتوموبيل جانە تەمىرجول جولدارىنىڭ استىنداعى 21 سۋ وتكىزۋ قۇبىرى تازارتىلعان. قوناەۆ جانە الاتاۋ قالالارىندا قار پوليگوندارى بەلگىلەنىپ, مەردىگەر ۇيىم كومەگىمەن قار تازالاۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان.
جامبىل وبلىسىندا شۋ وزەنىنىڭ سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەسىنە ماۋسىمدىق گيدرولوگيالىق بەكەت ورناتىلىپ, سۋ دەڭگەيىن تۇراقتى باقىلانىپ وتىر.
جەتىسۋ وبلىسى دا سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق جۇمىستارىنا كىرىسكەن. ايماقتاعى سۋ تاسقىنى قاۋپى بار ۋچاسكەلەردە 14 كم سۋ اعىزۋ كانالدارى قازىلىپ, تازارتىلعان. 3 كم قورعانىش بوگەتتەرى جوندەلىپ, 11 كم وزەن ارنالارى مەحانيكالىق تۇردە تازارتىلعان. سونىمەن قاتار 13 كم وزەن ارنالارىنىڭ جاعالاۋلارىن تەرەڭدەتۋ جانە نىعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. ينجەنەرلىك شارالار وبلىس اۋماعىنداعى 17 ەلدى مەكەننىڭ سۋ باسۋ تاۋەكەلىن ەلەۋلى تۇردە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مينيسترلىك: سۋ قويمالارىنىڭ جۇمىس رەجيمى 10 كۇن سايىن قايتا ەسەپتەلەدى
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بۇگىندە ەلىمىزدەگى بارلىق سۋ قويماسى بەكىتىلگەن رەجيمگە سايكەس جۇمىس ىستەپ تۇر. سولتۇستىك ايماقتاردا سۋ قويمالارىنىڭ ورتاشا تولۋ دەڭگەيى – 70% , ورتالىق قازاقستاندا – 68%, باتىس ايماقتاردا – 48%, شىعىس وڭىرلەردە – 86% جانە وڭتۇستىك ايماقتاردا – 60% كولەمىندە.
«سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە سۋدى ءتيىمدى وتكىزۋ ماقساتىندا سۋ قويمالارىنىڭ وڭتايلى جۇمىس رەجيمى ون كۇن سايىن قايتا ەسەپتەلەدى. «قازگيدرومەتتىڭ» 1 اقپانداعى دەرەكتەرىنە نەگىزدەلگەن الدىن الا بولجامىنا سايكەس, 2026 جىلى بارلىق نەگىزگى سۋ قويمالارىنا كەلەتىن جالپى سۋ كولەمى 9 103-13 897 ميلليون تەكشە مەترگە دەيىن بولۋى ىقتيمال. جوبالىق سىيىمدىلىعى 57 329 ميلليون تەكشە مەتر بولاتىن ءىرى سۋ قويمالارىنىڭ ناقتى سىيىمدىلىعى 43 412 ميلليون تەكشە مەتر. 13 917,6 ميلليون تەكشە مەتر بوس سىيىمدىلىق بار, بۇل تاسقىن سۋىن قابىلداۋ ءۇشىن ايتارلىقتاي قوردى جانە سۋ تاسقىنىن باسقارۋداعى يكەمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى», دەلىنگەن مينيسترلىك جاۋابىندا.
رەسەيدىڭ يريكلى سۋ قويماسىنان تونەتىن قاۋىپ بار ما؟
مينيسترلىك كورشىلەس رەسەي, قىتاي ەلدەرىمەن بىرلەسىپ, سۋ قويمالارى مەن ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ احۋالىن باعامداپ وتىرۋعا دەن قويعان. ماسەلەن قازاقستان – رەسەي تاراپتارى جايىق وزەنى باسسەينىنىڭ سۋ بولجامىن 1 ناۋرىزعا دەيىن جاريا ەتپەك. 16 اقپانداعى جاعداي بويىنشا يريكلى سۋ قويماسىنىڭ كولەمى 2 736 ميلليون تەكشە مەتردى قۇراپ, كەلىپ تۇسەتىن سۋ مولشەرى – 11,6 م³/س, ال جىبەرىلەتىن سۋ – 139 م³/س ەكەنى انىقتالعان.
«رەسەي تاراپىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, سۋ تاسقىنى كەزەڭىندە يريكلى سۋ قويماسىنان جىبەرىلەتىن سۋ كولەمى 200 م³/س اسپايدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل مولشەر جايىق وزەنى بويىندا سۋ دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋ قاۋپى جوق ەكەنىن كورسەتەدى», دەلىنگەن مينيسترلىك جاۋابىندا.
سونداي-اق قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن توتەنشە جاعدايلار تۋرالى حابارلاۋ جانە ترانسشەكارالىق سۋلاردىڭ ساپاسىن باقىلاۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەپ تۇر. وعان كەيبىر گيدرولوگيالىق بەكەتتەردە بايلانىس ارنالارىن جاتتىعۋلار مەن سىناقتان وتكىزۋ كىرەدى. مىسالى, ەرتىس وزەنىندەگى سۋ اعىنىنىڭ جىلدامدىعى 1400 م³/سەكۋندتان اسقان كەزدە نانۆان گيدروبەكەتى ارقىلى حابارلاما تۇسەدى.
