90-جىلدارداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قيىندىقتاردى جۇرتشىلىق ۇمىتا قويعان جوق. ناۋقاس اۋرۋحاناعا جاتىپ ەمدەلۋ ءۇشىن توسەك-ورنىن وزىمەن بىرگە الىپ كەلەتىن. بىلىكتى ءدارىگەر كادرلارىنىڭ جەتىمسىزدىگى, ءدارى-دارمەكتىڭ تاپشىلىعى ونسىز دا كوڭىلى جۇدەۋ ادامداردىڭ تۇرمىس جاعدايىن تومەندەتىپ جىبەرگەنى راس. ول كەزدەرى مەديتسيناعا قۋاتتى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, قىمبات شەتەلدىك قوندىرعىلار, قۇرال-جابدىقتار ورناتۋ جايى ويعا دا كىرىپ شىقپايتىن.
قازىر جاعداي مۇلدەم وزگەشە, ءتىپتى سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى. ادامداردىڭ باعا جەتپەس بايلىعى – دەنساۋلىعىن, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جولىندا مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار ۇشان-تەڭىز. سول ءبىر كەزەڭنىڭ ەكونوميكالىق قيىندىقتارىنا قاراماستان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەپ, حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا ناقتى تالاپتار قويىپ وتىردى. سودان بەرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەديتسيناسى قاي جاعىنان بولسىن دامىپ, ورلەۋ, وركەندەۋ كەزەڭىنە بەت الدى. 2000 جىلى بارلىق ساناتتاعى ازاماتتارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتى كەپىلدەندىرەتىن جاڭا بيۋدجەت ۇلگىسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ ءوزى 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن رەفورمالاۋدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن بەلگىلەپ بەردى. مەديتسينا سالاسى ماتەريالدىق, كادرلىق جانە قارجىلىق-تەحنيكالىق جاعىنان دا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى, ساپالى ەم, العاشقى مەديتسينالىق كومەك ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلدى. ادامدارعا ەڭ ماڭىزدىسى – اۋرۋىنان قۇلان-تازا ايىعىپ شىعۋ. مەملەكەت تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ ءناتيجەلىلىگى دە وسى كورسەتكىشپەن انىقتالسا كەرەك. بۇل ورايدا, قالىپتاسقان ءىس-تاجىريبەلەر از ەمەس. ازاماتتاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى قاتىستىرا وتىرىپ, اۋرۋلاردىڭ پروفيلاكتيكاسىنا نەگىز جاساۋ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋ, ناۋقاستاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ينستيتۋتىن دامىتۋ, ساپالى جانە قاۋىپسىز دارىلىك زاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتتارىندا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى بويىنشا ارىز-شاعىمداردىڭ ازايۋى بايقالادى. سول سياقتى ستاتسيوناردى ەركىن تاڭداۋ ماسەلەسىن ءتيىمدى شەشۋ جولدارى دا قاراستىرىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا ەڭبەكتىڭ تۇپكى ءناتيجەسىنە قاراي سارالانعان ەڭبەكاقى تولەۋ ءۇردىسى ءوزىن-ءوزى اقتاعان ءتاسىل. ماسەلەن, دارىگەرلەر جالاقىعا قوسا 15 مىڭ تەڭگەدەن 80 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەماقى الادى. ۋچاسكەلىك دارىگەرلەرگە دە وسىنداي ىنتالاندىرۋ جۇيەسى قولدانىلادى. بۇگىندە زامان اعىمىنا بايلانىستى ءار دارىگەر ءوز ماماندىعىن تەرەڭ يگەرۋمەن قاتار كاسىبي مەنەدجمەنت بولۋى دا بارىنشا ەسكەرىلگەن. قازىر ءۇش مىڭعا جۋىق دارىگەر مەنەدجمەنت ىسىنە باۋلىنۋدا. ءارى قاراي دا جۇيەلى سيپاتتا ۇيىمداستىراتىن بولامىز. وسى قاسيەت ءبىرىنشى باسشىدان دا تالاپ ەتىلەدى.
2010 جىلدان باستاپ ەكستراكورپورالدىق ۇرىقتاندىرۋ ءجانە جاق سۇيەگىندە تۋا ءبىتتى كەمىستىگى بار بالالاردىڭ پلاستيكالىق حيرۋرگيالىق ءتۇزەتۋ قىزمەتى تەگىن مەديتسينالىق كومەك تىزبەسىنە كىرگىزىلدى. وسىلايشا جۇرتشىلىقتىڭ مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى ودان ءارى دايەكتىلىكپەن جالعاستىرىلدى. بيىلدان باستاپ بارلىق العاشقى مەديتسينالىق كومەك ۇيىمدارىندا ء(دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار مەن ەمحانالار) حالىقتىڭ از قامتىلعان توپتارىنا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىمەن مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر جانە پسيحولوگ لاۋازىمدارى ەنگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا 400 پسيحولوگ جانە 1998 الەۋمەتتىك قىزمەتكەر ءوز مىندەتتەرىنە كىرىستى.
قازاقستاننىڭ جەرى كەڭ, ۇلان-بايتاق بولعاندىقتان, جول-كولىك وقيعالارى كەزىندە جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءجىتى ۇيىمشىلدىقتى قاجەت ەتەرى ءسوزسىز. وسى ماقساتتا اعىمداعى جىلدان باستاپ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ تراسسالىق مەديتسينالىق-قۇتقارۋ بەكەتتەرى قۇرىلا باستادى. قازىر 6 بەكەت اشىلىپ, وسىنشا تىكۇشاق ساتىپ الىندى. سانيتارلىق اۆياتسيا جۇيەسى قالىپتاستى. شىلدە ايىنان بەرى 193 ۇشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزدان استامى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىنىن ەسكەرسەك, مۇنداي مەديتسينالىق بايلانىستىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە 17 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الىندى. «دەنساۋلىق», «جاردەم», «سالاماتتى قازاقستان» كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق پويىزدارى وبلىستارعا ساپار شەگىپ, 110 ستانتسيانىڭ حالقىنا 260 مىڭنان اسا ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق قىزمەت كورسەتتى. 48 مىڭنان اسا ادام, ونىڭ ىشىندە 14 مىڭ بالا تەكسەرىلۋدەن ءوتتى.
بۇگىندە شەت ەل كلينيكالارىندا ەمدەلەتىن اۋرۋلار تىزبەسى 20-دان 8-گە ازايدى. ءسويتىپ, ەلىمىزدە بىرەگەي وپەراتسيالاردىڭ سانىن ەلەۋلى تۇردە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. 2010 جىلى 10 مىڭ كارديوحيرۋرگيالىق, ونىڭ ىشىندە 3 مىڭنان اسا اشىق جۇرەككە وپەراتسيالار جاسالدى. بيىل ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتا جۇرەكتى اۋىستىرىپ سالۋدىڭ العاشقى وپەراتسياسى ءساتتى اياقتالدى. ەندى باۋىردى اۋىستىرىپ سالۋ وتاسى جاسالاتىن بولادى. مىنە, وسىعان قاراپ-اق قازاقستان مەديتسيناسىنىڭ جوعارى ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن انىق بايقاۋعا بولادى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ اناعۇرلىم كوبەيدى. 2011 جىلى بۇل سالاعا 600 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ورىنداۋعا 380 ملرد.تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. 2002 جىل پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن دەنساۋلىق جىلى بولىپ جاريالانعانى بەلگىلى. تۇرعىندار جاپپاي پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ, اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردىڭ ناقتى جاعدايى, مەديتسينالىق جابدىقتاردىڭ جاي-كۇيى, ءدارى-دارمەكتىڭ ساپاسى جان-جاقتى سارالاندى. ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەندى. قارجىلىق رەسۋرس كوزدەرى قاراستىرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىن بۇگىندە جۇرتشىلىق جاقسى سەزىنىپ وتىر. تارقاتىپ ايتار بولساق, بەس جىلدا بارلىق ەمدەۋ جەلىلەرى قالپىنا كەلتىرىلدى. كوپتەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىنە كۇردەلى جانە اعىمدىق جوندەۋلەر جۇرگىزىلدى. 500 جاڭا اۋرۋحانا بوي كوتەردى. ەمدەۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى جاقسارىپ, وسى زامانعى مەديتسينالىق قوندىرعىلار ورناتىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ جولدارى ءتيىمدى پايدالانىلدى. قازاقستان – بالالاردىڭ پنەۆموكوكك ينفەكتسياسىنا تەگىن ۆاكتسيناتسيالاۋدى جانە ەرەسەكتەرگە ۆ ءجانە س گەپاتيتىنە ۆاكتسينالاۋدى جۇرگىزەتىن بۇرىنعى كەڭەس وداعىنداعى جالعىز ەل. ولاردى مەملەكەت ەسەبىنەن ەمدەۋدى باستاۋ ءۇشىن سكرينينگ اياسىندا ناۋقاس بالالار مەن ەرەسەك ادامداردى انىقتاۋ زەرتتەمەسى جۇرگىزىلۋدە. بالالار تەگىن دارىلەر الا باستادى. سونداي-اق ناۋقاس تۇرىنە قاراي قىمبات ءدارى-دارمەكتەر جەڭىلدىكپەن بەرىلەدى. ەلىمىزدە تۇرعىنداردى, ايەلدەر مەن بالالاردى پروفيلاكتيكالىق, يممۋنوپروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزۋ قالىپتى قۇبىلىسقا اينالدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگى اركەز بولىنگەن قاراجات كولەمىنە بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ەسكەرتە كەتكىمىز كەلەدى. ءارتۇرلى تابىس كوزدەرىنەن مەديتسيناعا قاراجات قاراستىراتىن ەلدەر بار. مىسالى, اقش. الايدا, مۇحيتتىڭ ارعى جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتە حالىقتىڭ 15 %-ى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزە المايدى. ساراپشىلار جوعارى تەحنولوگيالاردى قوسپاعاندا, ەكپە جاساۋ, تۋبەركۋلەز, ديابەت جانە تاعى باسقا اۋرۋ تۇرلەرى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قاراپايىم تۇرلەرىمەن حالىقتى قامتاماسىز ەتۋ جايىنا الاڭداۋلى. باتىس ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى جۇرەككە نەمەسە بۋىندارعا وپەراتسيا جاساتۋ سياقتى جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتى ساقتاندىرۋسىز نەمەسە اقشاسىز الا الا ما؟ جوق. ال بىزدە الىس ورنالاسقان اۋىلدىڭ تۇرعىنى وسىنداي كومەكتى تەگىن الا الا ما؟ ارينە, جانە تۇرعان وڭىرىندە وتا دا جاساتا الادى. مىنە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىندەگى ءپرينتسيپتى ايىرماشىلىقتار وسىنداي سالىستىرۋلاردا ايقىن اڭعارىلادى. ءبىزدىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى باعدارلامالارىمىزدى ەۋروپالىق ەلدەر دە قۋاتتاپ, قولداپ وتىر.
رەسپۋبليكا بويىنشا 201 دەنساۋلىقتى نىعايتۋ ورتالىقتارى, ولاردىڭ ىشىندە مەديتسينانىڭ پروفيلاكتيكالىق باعىتتىلىعىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قىزمەتى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا, قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەملەكەتتىڭ نەگىزگى باسىمدىق ساياساتى بولىپ تابىلادى. قىسقا مەرزىم ىشىندە استانا, الماتى, تاعى باسقا قالالاردا جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتەتىن انا مەن بالا دەنساۋلىعى ۇيىمدارىنىڭ كەشەندى جەلىسىن قۇرۋىمىز – سونىڭ ايقىن دالەلى.
ىسكە اسىرىلعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە انا ءولىمى 1,5 ەسەگە, بالانىڭ شەتىنەۋى 15%-عا تومەندەدى.
جيىرما جىلدا قازاقستان مەديتسيناسى العا قارىشتاپ دامىدى. مەملەكەتتىڭ جۇيەلى قولداۋى ارقاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاڭا جۇيە ورنادى. ول تۇپكى ناتيجەگە باعدارلانۋىمەن سيپاتتالادى. الدىمىزدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. ەلباسى جولداۋىندا 2020 جىلعا تامان ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ اتاپ كورسەتىلدى. ول ءۇشىن بالا مەن انا ءولىمىن ازايتۋ, قاتەرلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ سەكىلدى شارالار ۇلتتىق مىندەت بولىپ تابىلادى.
ساليدات قايىربەكوۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.
90-جىلدارداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قيىندىقتاردى جۇرتشىلىق ۇمىتا قويعان جوق. ناۋقاس اۋرۋحاناعا جاتىپ ەمدەلۋ ءۇشىن توسەك-ورنىن وزىمەن بىرگە الىپ كەلەتىن. بىلىكتى ءدارىگەر كادرلارىنىڭ جەتىمسىزدىگى, ءدارى-دارمەكتىڭ تاپشىلىعى ونسىز دا كوڭىلى جۇدەۋ ادامداردىڭ تۇرمىس جاعدايىن تومەندەتىپ جىبەرگەنى راس. ول كەزدەرى مەديتسيناعا قۋاتتى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, قىمبات شەتەلدىك قوندىرعىلار, قۇرال-جابدىقتار ورناتۋ جايى ويعا دا كىرىپ شىقپايتىن.
قازىر جاعداي مۇلدەم وزگەشە, ءتىپتى سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى. ادامداردىڭ باعا جەتپەس بايلىعى – دەنساۋلىعىن, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جولىندا مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار ۇشان-تەڭىز. سول ءبىر كەزەڭنىڭ ەكونوميكالىق قيىندىقتارىنا قاراماستان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەپ, حالىققا ارناعان جولداۋلارىندا ناقتى تالاپتار قويىپ وتىردى. سودان بەرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەديتسيناسى قاي جاعىنان بولسىن دامىپ, ورلەۋ, وركەندەۋ كەزەڭىنە بەت الدى. 2000 جىلى بارلىق ساناتتاعى ازاماتتارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتى كەپىلدەندىرەتىن جاڭا بيۋدجەت ۇلگىسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ ءوزى 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن رەفورمالاۋدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن بەلگىلەپ بەردى. مەديتسينا سالاسى ماتەريالدىق, كادرلىق جانە قارجىلىق-تەحنيكالىق جاعىنان دا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن «سالاماتتى قازاقستان» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى, ساپالى ەم, العاشقى مەديتسينالىق كومەك ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىلدى. ادامدارعا ەڭ ماڭىزدىسى – اۋرۋىنان قۇلان-تازا ايىعىپ شىعۋ. مەملەكەت تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ ءناتيجەلىلىگى دە وسى كورسەتكىشپەن انىقتالسا كەرەك. بۇل ورايدا, قالىپتاسقان ءىس-تاجىريبەلەر از ەمەس. ازاماتتاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى قاتىستىرا وتىرىپ, اۋرۋلاردىڭ پروفيلاكتيكاسىنا نەگىز جاساۋ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋ, ناۋقاستاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ينستيتۋتىن دامىتۋ, ساپالى جانە قاۋىپسىز دارىلىك زاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتتارىندا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى بويىنشا ارىز-شاعىمداردىڭ ازايۋى بايقالادى. سول سياقتى ستاتسيوناردى ەركىن تاڭداۋ ماسەلەسىن ءتيىمدى شەشۋ جولدارى دا قاراستىرىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا ەڭبەكتىڭ تۇپكى ءناتيجەسىنە قاراي سارالانعان ەڭبەكاقى تولەۋ ءۇردىسى ءوزىن-ءوزى اقتاعان ءتاسىل. ماسەلەن, دارىگەرلەر جالاقىعا قوسا 15 مىڭ تەڭگەدەن 80 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەماقى الادى. ۋچاسكەلىك دارىگەرلەرگە دە وسىنداي ىنتالاندىرۋ جۇيەسى قولدانىلادى. بۇگىندە زامان اعىمىنا بايلانىستى ءار دارىگەر ءوز ماماندىعىن تەرەڭ يگەرۋمەن قاتار كاسىبي مەنەدجمەنت بولۋى دا بارىنشا ەسكەرىلگەن. قازىر ءۇش مىڭعا جۋىق دارىگەر مەنەدجمەنت ىسىنە باۋلىنۋدا. ءارى قاراي دا جۇيەلى سيپاتتا ۇيىمداستىراتىن بولامىز. وسى قاسيەت ءبىرىنشى باسشىدان دا تالاپ ەتىلەدى.
2010 جىلدان باستاپ ەكستراكورپورالدىق ۇرىقتاندىرۋ ءجانە جاق سۇيەگىندە تۋا ءبىتتى كەمىستىگى بار بالالاردىڭ پلاستيكالىق حيرۋرگيالىق ءتۇزەتۋ قىزمەتى تەگىن مەديتسينالىق كومەك تىزبەسىنە كىرگىزىلدى. وسىلايشا جۇرتشىلىقتىڭ مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى ودان ءارى دايەكتىلىكپەن جالعاستىرىلدى. بيىلدان باستاپ بارلىق العاشقى مەديتسينالىق كومەك ۇيىمدارىندا ء(دارىگەرلىك امبۋلاتوريالار مەن ەمحانالار) حالىقتىڭ از قامتىلعان توپتارىنا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىمەن مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر جانە پسيحولوگ لاۋازىمدارى ەنگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا 400 پسيحولوگ جانە 1998 الەۋمەتتىك قىزمەتكەر ءوز مىندەتتەرىنە كىرىستى.
قازاقستاننىڭ جەرى كەڭ, ۇلان-بايتاق بولعاندىقتان, جول-كولىك وقيعالارى كەزىندە جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءجىتى ۇيىمشىلدىقتى قاجەت ەتەرى ءسوزسىز. وسى ماقساتتا اعىمداعى جىلدان باستاپ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ تراسسالىق مەديتسينالىق-قۇتقارۋ بەكەتتەرى قۇرىلا باستادى. قازىر 6 بەكەت اشىلىپ, وسىنشا تىكۇشاق ساتىپ الىندى. سانيتارلىق اۆياتسيا جۇيەسى قالىپتاستى. شىلدە ايىنان بەرى 193 ۇشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزدان استامى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىنىن ەسكەرسەك, مۇنداي مەديتسينالىق بايلانىستىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە 17 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الىندى. «دەنساۋلىق», «جاردەم», «سالاماتتى قازاقستان» كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق پويىزدارى وبلىستارعا ساپار شەگىپ, 110 ستانتسيانىڭ حالقىنا 260 مىڭنان اسا ەمدەۋ-دياگنوستيكالىق قىزمەت كورسەتتى. 48 مىڭنان اسا ادام, ونىڭ ىشىندە 14 مىڭ بالا تەكسەرىلۋدەن ءوتتى.
بۇگىندە شەت ەل كلينيكالارىندا ەمدەلەتىن اۋرۋلار تىزبەسى 20-دان 8-گە ازايدى. ءسويتىپ, ەلىمىزدە بىرەگەي وپەراتسيالاردىڭ سانىن ەلەۋلى تۇردە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. 2010 جىلى 10 مىڭ كارديوحيرۋرگيالىق, ونىڭ ىشىندە 3 مىڭنان اسا اشىق جۇرەككە وپەراتسيالار جاسالدى. بيىل ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتا جۇرەكتى اۋىستىرىپ سالۋدىڭ العاشقى وپەراتسياسى ءساتتى اياقتالدى. ەندى باۋىردى اۋىستىرىپ سالۋ وتاسى جاسالاتىن بولادى. مىنە, وسىعان قاراپ-اق قازاقستان مەديتسيناسىنىڭ جوعارى ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن انىق بايقاۋعا بولادى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ اناعۇرلىم كوبەيدى. 2011 جىلى بۇل سالاعا 600 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ورىنداۋعا 380 ملرد.تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. 2002 جىل پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن دەنساۋلىق جىلى بولىپ جاريالانعانى بەلگىلى. تۇرعىندار جاپپاي پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ, اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردىڭ ناقتى جاعدايى, مەديتسينالىق جابدىقتاردىڭ جاي-كۇيى, ءدارى-دارمەكتىڭ ساپاسى جان-جاقتى سارالاندى. ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەندى. قارجىلىق رەسۋرس كوزدەرى قاراستىرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىن بۇگىندە جۇرتشىلىق جاقسى سەزىنىپ وتىر. تارقاتىپ ايتار بولساق, بەس جىلدا بارلىق ەمدەۋ جەلىلەرى قالپىنا كەلتىرىلدى. كوپتەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىنە كۇردەلى جانە اعىمدىق جوندەۋلەر جۇرگىزىلدى. 500 جاڭا اۋرۋحانا بوي كوتەردى. ەمدەۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى جاقسارىپ, وسى زامانعى مەديتسينالىق قوندىرعىلار ورناتىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ جولدارى ءتيىمدى پايدالانىلدى. قازاقستان – بالالاردىڭ پنەۆموكوكك ينفەكتسياسىنا تەگىن ۆاكتسيناتسيالاۋدى جانە ەرەسەكتەرگە ۆ ءجانە س گەپاتيتىنە ۆاكتسينالاۋدى جۇرگىزەتىن بۇرىنعى كەڭەس وداعىنداعى جالعىز ەل. ولاردى مەملەكەت ەسەبىنەن ەمدەۋدى باستاۋ ءۇشىن سكرينينگ اياسىندا ناۋقاس بالالار مەن ەرەسەك ادامداردى انىقتاۋ زەرتتەمەسى جۇرگىزىلۋدە. بالالار تەگىن دارىلەر الا باستادى. سونداي-اق ناۋقاس تۇرىنە قاراي قىمبات ءدارى-دارمەكتەر جەڭىلدىكپەن بەرىلەدى. ەلىمىزدە تۇرعىنداردى, ايەلدەر مەن بالالاردى پروفيلاكتيكالىق, يممۋنوپروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزۋ قالىپتى قۇبىلىسقا اينالدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگى اركەز بولىنگەن قاراجات كولەمىنە بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ەسكەرتە كەتكىمىز كەلەدى. ءارتۇرلى تابىس كوزدەرىنەن مەديتسيناعا قاراجات قاراستىراتىن ەلدەر بار. مىسالى, اقش. الايدا, مۇحيتتىڭ ارعى جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتە حالىقتىڭ 15 %-ى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزە المايدى. ساراپشىلار جوعارى تەحنولوگيالاردى قوسپاعاندا, ەكپە جاساۋ, تۋبەركۋلەز, ديابەت جانە تاعى باسقا اۋرۋ تۇرلەرى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قاراپايىم تۇرلەرىمەن حالىقتى قامتاماسىز ەتۋ جايىنا الاڭداۋلى. باتىس ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى جۇرەككە نەمەسە بۋىندارعا وپەراتسيا جاساتۋ سياقتى جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتى ساقتاندىرۋسىز نەمەسە اقشاسىز الا الا ما؟ جوق. ال بىزدە الىس ورنالاسقان اۋىلدىڭ تۇرعىنى وسىنداي كومەكتى تەگىن الا الا ما؟ ارينە, جانە تۇرعان وڭىرىندە وتا دا جاساتا الادى. مىنە, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىندەگى ءپرينتسيپتى ايىرماشىلىقتار وسىنداي سالىستىرۋلاردا ايقىن اڭعارىلادى. ءبىزدىڭ مەديتسينا سالاسىنداعى باعدارلامالارىمىزدى ەۋروپالىق ەلدەر دە قۋاتتاپ, قولداپ وتىر.
رەسپۋبليكا بويىنشا 201 دەنساۋلىقتى نىعايتۋ ورتالىقتارى, ولاردىڭ ىشىندە مەديتسينانىڭ پروفيلاكتيكالىق باعىتتىلىعىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قىزمەتى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا, سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا, قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەملەكەتتىڭ نەگىزگى باسىمدىق ساياساتى بولىپ تابىلادى. قىسقا مەرزىم ىشىندە استانا, الماتى, تاعى باسقا قالالاردا جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتەتىن انا مەن بالا دەنساۋلىعى ۇيىمدارىنىڭ كەشەندى جەلىسىن قۇرۋىمىز – سونىڭ ايقىن دالەلى.
ىسكە اسىرىلعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە انا ءولىمى 1,5 ەسەگە, بالانىڭ شەتىنەۋى 15%-عا تومەندەدى.
جيىرما جىلدا قازاقستان مەديتسيناسى العا قارىشتاپ دامىدى. مەملەكەتتىڭ جۇيەلى قولداۋى ارقاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاڭا جۇيە ورنادى. ول تۇپكى ناتيجەگە باعدارلانۋىمەن سيپاتتالادى. الدىمىزدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. ەلباسى جولداۋىندا 2020 جىلعا تامان ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ اتاپ كورسەتىلدى. ول ءۇشىن بالا مەن انا ءولىمىن ازايتۋ, قاتەرلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ سەكىلدى شارالار ۇلتتىق مىندەت بولىپ تابىلادى.
ساليدات قايىربەكوۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.
سوڭعى جاڭالىقتار
قازاقستاندىق شاڭعىشى قىزداردىڭ جەكەلەي سايىستاعى ناتيجەسى قانداي؟
وليمپيادا • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
قازاقستاندا وڭدەۋ ونەركاسىبى 6,4%-عا ءوستى
ءوندىرىس • كەشە
