10 جەلتوقسان، 2011

حالىق دەنساۋلىعى – ۇلت بايلىعى

2937 رەت كورسەتىلدى
90-جىلدارداعى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى قيىندىقتاردى جۇرت­شى­لىق ۇمىتا قويعان جوق. ناۋقاس اۋرۋ­حا­ناعا جاتىپ ەمدەلۋ ءۇشىن توسەك-ورنىن وزىمەن بىرگە الىپ كەلەتىن. بىلىكتى ءدارى­گەر كادرلارىنىڭ جەتىمسىزدىگى، ءدارى-دارمەكتىڭ تاپشىلىعى ونسىز دا كوڭىلى جۇدەۋ ادامداردىڭ تۇرمىس جاعدايىن تومەندەتىپ جىبەرگەنى راس. ول كەزدەرى مەديتسيناعا قۋاتتى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ، قىمبات شەتەلدىك قوندىرعىلار، قۇرال-جابدىقتار ورناتۋ جايى ويعا دا كىرىپ شىقپايتىن. قازىر جاعداي مۇلدەم وزگەشە، ءتىپتى سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى. ادامداردىڭ باعا جەتپەس بايلىعى – دەنساۋلىعىن، ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ جولىندا مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلىپ جاتقان جۇ­مىستار ۇشان-تەڭىز. سول ءبىر كەزەڭنىڭ ەكو­نو­ميكالىق قيىندىقتارىنا قاراماستان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىن دامىتۋدى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەپ، حالىققا ارناعان جولداۋ­لارىن­دا ناقتى تالاپتار قويىپ وتىردى. سودان بەرگى ۋاقىتتا قازاقستان مەديتسيناسى قاي جاعى­نان بولسىن دامىپ، ورلەۋ، وركەندەۋ كەزەڭىنە بەت الدى. 2000 جىلى بارلىق ساناتتاعى ازا­مات­تارعا تەگىن مەديتسينالىق كومەكتى كەپىلدەندىرەتىن جاڭا بيۋدجەت ۇلگىسى ەنگىزىلدى. مۇنىڭ ءوزى 2005-2010 جىلدارعا ارنالعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن رەفورمالاۋدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرىن بەلگىلەپ بەردى. مەديتسينا سالاسى ماتەريالدىق، كادر­لىق جانە قارجىلىق-تەحنيكالىق جاعىنان دا ساپا­لىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. مەملەكەت باس­شىسىنىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن «سالاماتتى قازاقستان» باع­دارلاماسى قابىلدانىپ، مەديتسينالىق قىز­مەت­تىڭ قولجەتىمدىلىگى، ساپالى ەم، العاشقى مەدي­تسي­نالىق كومەك ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋ­دارىل­دى. ادامدارعا ەڭ ماڭىزدىسى – اۋرۋىنان قۇلان-تازا ايىعىپ شىعۋ. مەملەكەت تاراپىنان جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالاردىڭ ءناتي­جە­لى­لىگى دە وسى كورسەتكىشپەن انىقتالسا كەرەك. بۇل ورايدا، قالىپتاسقان ءىس-تاجىريبەلەر از ەمەس. ازاماتتاردى، ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى قاتىستىرا وتىرىپ، اۋرۋلاردىڭ پروفيلاك­تي­كا­سى­نا نەگىز جاساۋ، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن وقى­تۋ، ناۋقاستاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ينس­تي­تۋتىن دامىتۋ، ساپالى جانە قاۋىپسىز دارىلىك زات­تار­دىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ باعىت­تارىندا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى. مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ قولجەتىمدىلىگى بويىن­شا ارىز-شاعىمداردىڭ ازايۋى بايقالادى. سول سياقتى ستاتسيوناردى ەركىن تاڭداۋ ماسەلەسىن ءتيىمدى شەشۋ جولدارى دا قاراستىرىلعان. دەن­ساۋ­ل­ىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا ەڭبەكتىڭ تۇپكى ءناتي­جەسىنە قاراي سارالانعان ەڭبەكاقى تولەۋ ءۇردىسى ءوزىن-ءوزى اقتاعان ءتاسىل. ماسەلەن، دارىگەرلەر جالاقىعا قوسا 15 مىڭ تەڭگەدەن 80 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەماقى الادى. ۋچاسكەلىك دارىگەرلەرگە دە وسىنداي ىنتالاندىرۋ جۇيەسى قولدانىلادى. بۇگىندە زامان اعىمىنا بايلانىستى ءار دارىگەر ءوز ماماندىعىن تەرەڭ يگەرۋمەن قاتار كاسىبي مەنەدجمەنت بولۋى دا بارىنشا ەسكەرىلگەن. قازىر ءۇش مىڭعا جۋىق دارىگەر مەنەدجمەنت ىسىنە باۋلىنۋدا. ءارى قاراي دا جۇيەلى سيپاتتا ۇيىم­داستىراتىن بولامىز. وسى قاسيەت ءبىرىنشى باس­شى­دان دا تالاپ ەتىلەدى. 2010 جىلدان باستاپ ەكسترا­كور­پورال­دىق ۇرىقتاندىرۋ ءجا­نە جاق سۇيەگىندە تۋا ءبىتتى كەمىستىگى بار با­لالاردىڭ پلاس­تيكا­لىق حيرۋرگيالىق ءتۇ­زە­تۋ قىزمەتى تەگىن مە­ديتسينالىق كومەك تىزبەسىنە كىرگىزىلدى. وسى­لايشا جۇرتشى­لىق­تىڭ مەديتسينالىق كو­مەك­كە قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ شا­را­لارى ودان ءارى دايەك­تى­لىكپەن جالعاس­تىرىل­دى. بيىلدان باستاپ بار­لىق العاشقى مە­دي­­تسينالىق كومەك ۇيىم­دارىندا ء(دارى­گەر­لىك امبۋلاتوريالار مەن ەمحانالار) حالىقتىڭ از قامتىلعان توپتارىنا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىمەن مەدي­تسي­نالىق-الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر جانە پسيحولوگ لاۋازىمدارى ەنگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا 400 پسيحولوگ جانە 1998 الەۋمەتتىك قىزمەتكەر ءوز مىندەتتەرىنە كىرىستى. قازاقستاننىڭ جەرى كەڭ، ۇلان-بايتاق بولعان­دىقتان، جول-كولىك وقيعالارى كەزىندە جەدەل مە­دي­تسينالىق كومەك كورسەتۋ ءجىتى ۇيىمشىلدىقتى قاجەت ەتەرى ءسوزسىز. وسى ماقساتتا اعىمداعى جىل­دان باستاپ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ تراسسالىق مەديتسينالىق-قۇتقارۋ بەكەتتەرى قۇرىلا باستادى. قازىر 6 بەكەت اشى­لىپ، وسىنشا تىكۇشاق ساتىپ الىندى. ساني­تار­لىق اۆياتسيا جۇيەسى قالىپتاستى. شىلدە ايىنان بەرى 193 ۇشۋ جۇزەگە اسىرىلدى. رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزدان استامى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىنىن ەسكەرسەك، مۇنداي مەدي­تسينالىق بايلانىستىڭ ماڭىزدىلىعى وتە زور. مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەك­تىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن وڭىرلەرگە 17 جىلجى­مالى مەديتسينالىق كەشەن ساتىپ الىندى. «دەن­ساۋلىق»، «جاردەم»، «سالاماتتى قازاق­ستان» كونسۋلتاتسيالىق-دياگنوستيكالىق پويىز­دارى وبلىستارعا ساپار شەگىپ، 110 ستانتسيانىڭ حالقىنا 260 مىڭنان اسا ەمدەۋ-دياگنوس­تي­كا­لىق قىزمەت كورسەتتى. 48 مىڭنان اسا ادام، ونىڭ ىشىندە 14 مىڭ بالا تەكسەرىلۋدەن ءوتتى. بۇگىندە شەت ەل كلينيكالارىندا ەمدەلەتىن اۋرۋلار تىزبەسى 20-دان 8-گە ازايدى. ءسويتىپ، ەلىمىزدە بىرەگەي وپەراتسيالاردىڭ سانىن ەلەۋلى تۇردە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك تۋدى. 2010 جىلى 10 مىڭ كارديوحيرۋرگيالىق، ونىڭ ىشىندە 3 مىڭ­نان اسا اشىق جۇرەككە وپەراتسيالار جاسال­دى. بيىل ۇلتتىق كارديوحيرۋرگيالىق ورتالىقتا جۇرەكتى اۋىستىرىپ سالۋدىڭ العاشقى وپەرا­تسياسى ءساتتى اياقتالدى. ەندى باۋىردى اۋىس­تى­رىپ سالۋ وتاسى جاسالاتىن بولادى. مىنە، وسى­عان قاراپ-اق قازاقستان مەديتسيناسىنىڭ جوعا­رى ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن انىق باي­قاۋعا بولادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن قارجىلاندىرۋ اناعۇرلىم كوبەيدى. 2011 جىلى بۇل سالاعا 600 ميلليارد تەڭگە ءبولىن­دى. 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالامات­تى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ورىن­داۋ­عا 380 ملرد.تەڭگە قاراجات قاراستىرىلعان. 2002 جىل پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن دەن­ساۋ­لىق جىلى بولىپ جاريالانعانى بەلگىلى. تۇرعىندار جاپپاي پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ، اۋرۋحانالار مەن ەمحانالاردىڭ ناقتى جاعدايى، مەديتسينالىق جابدىقتاردىڭ جاي-كۇيى، ءدارى-دارمەكتىڭ ساپاسى جان-جاقتى سارالاندى. ناقتى دەرەكتەر نەگىزىندە مەملەكەتتىك باعدارلاما ازىرلەندى. قارجىلىق رەسۋرس كوزدەرى قاراستىرىلدى. ونىڭ ناتيجەسىن بۇگىن­دە جۇرتشىلىق جاقسى سەزىنىپ وتىر. تارقاتىپ ايتار بولساق، بەس جىلدا بارلىق ەمدەۋ جەلىلەرى قالپىنا كەلتىرىلدى. كوپتەگەن دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتىلەرىنە كۇردەلى جانە اعىمدىق جوندەۋلەر جۇرگىزىلدى. 500 جاڭا اۋرۋحانا بوي كوتەردى. ەمدەۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارى جاقسارىپ، وسى زامانعى مەديتسينالىق قوندىرعىلار ورناتىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرۋ جولدارى ءتيىمدى پايدالانىلدى. قازاق­ستان – بالالاردىڭ پنەۆموكوكك ينفەك­تسياسىنا تەگىن ۆاكتسيناتسيالاۋدى جانە ەرەسەكتەرگە ۆ ءجا­نە س گەپاتيتىنە ۆاكتسينالاۋدى جۇرگىزەتىن بۇ­رىن­عى كەڭەس وداعىنداعى جالعىز ەل. ولاردى مەملەكەت ەسەبىنەن ەمدەۋدى باستاۋ ءۇشىن سكرينينگ اياسىندا ناۋقاس بالالار مەن ەرەسەك ادامداردى انىقتاۋ زەرتتەمەسى جۇرگىزىلۋدە. بالالار تەگىن دارىلەر الا باستادى. سونداي-اق ناۋ­قاس تۇرىنە قاراي قىمبات ءدارى-دارمەكتەر جەڭىل­دىكپەن بەرىلەدى. ەلىمىزدە تۇرعىنداردى، ايەلدەر مەن بالالاردى پروفيلاكتيكالىق، يممۋنو­پرو­فيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزۋ قالىپتى قۇبىلىسقا اينالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگى اركەز بولىنگەن قاراجات كولەمىنە بايلانىستى ەمەس ەكەنىن ەسكەرتە كەتكىمىز كەلەدى. ءارتۇرلى تابىس كوزدەرىنەن مەديتسيناعا قاراجات قاراستى­راتىن ەلدەر بار. مىسالى، اقش. الايدا، مۇ­حيت­تىڭ ارعى جاعالاۋىنداعى مەملەكەتتە حا­لىق­تىڭ 15 %-ى مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قول جەتكىزە المايدى. ساراپشىلار جوعارى تەحنو­لوگيالاردى قوسپاعاندا، ەكپە جاساۋ، تۋبەركۋلەز، ديابەت جانە تاعى باسقا اۋرۋ تۇرلەرى بويىنشا مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ قاراپايىم تۇرلەرى­مەن حالىقتى قامتاماسىز ەتۋ جايىنا الاڭ­داۋ­لى. باتىس ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى جۇرەككە نەمەسە بۋىندارعا وپەراتسيا جاساتۋ سياقتى جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتى ساق­تان­دىرۋسىز نەمەسە اقشاسىز الا الا ما؟ جوق. ال بىزدە الىس ورنالاسقان اۋىلدىڭ تۇرعىنى وسىنداي كومەكتى تەگىن الا الا ما؟ ارينە، جانە تۇرعان وڭىرىندە وتا دا جاساتا الادى. مىنە، دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىندەگى ءپرينتسيپتى ايىر­ماشىلىقتار وسىنداي سالىستىرۋلاردا اي­قىن اڭعارىلادى. ءبىزدىڭ مەديتسينا سالا­سىنداعى باعدارلامالارىمىزدى ەۋروپالىق ەلدەر دە قۋاتتاپ، قولداپ وتىر. رەسپۋبليكا بويىنشا 201 دەنساۋلىقتى نى­عايتۋ ورتالىقتارى، ولاردىڭ ىشىندە مەدي­تسينا­نىڭ پروفيلاكتيكالىق باعىتتىلىعىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قىزمەتى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا، سالاماتتى ءومىر سال­تىن قالىپتاستىرۋعا، قازاقستاندىقتاردىڭ دەن­ساۋ­لىعىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ مەملە­كەت­تىڭ نەگىزگى باسىمدىق ساياساتى بولىپ تابىلا­دى. قىسقا مەرزىم ىشىندە استانا، الماتى، تاعى باسقا قالالاردا جوعارى مامانداندىرىلعان كومەك كورسەتەتىن انا مەن بالا دەنساۋلىعى ۇيىم­دارىنىڭ كەشەندى جەلىسىن قۇرۋىمىز – سونىڭ ايقىن دالەلى. ىسكە اسىرىلعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە انا ءولىمى 1،5 ەسەگە، بالانىڭ شەتىنەۋى 15%-عا تومەندەدى. جيىرما جىلدا قازاقستان مەديتسيناسى العا قارىشتاپ دامىدى. مەملەكەتتىڭ جۇيەلى قول­داۋى ارقاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاڭا جۇيە ورنادى. ول تۇپكى ناتيجەگە باع­دار­لانۋى­مەن سيپاتتالادى. الدىمىزدا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. ەلباسى جولداۋىندا 2020 جىلعا تامان ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن 72 جاسقا دەيىن ۇلعايتۋ اتاپ كورسەتىلدى. ول ءۇشىن بالا مەن انا ءولىمىن ازايتۋ، قاتەرلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ سەكىلدى شارالار ۇلتتىق مىندەت بولىپ تابىلادى. ساليدات قايىربەكوۆا، دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.
سوڭعى جاڭالىقتار

سپورت جاڭالىقتارىنا شولۋ

سپورت • بۇگىن، 09:11

سۋرەتشىلەر ءۇيى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:08

بال بۇلاق بولىپ اقتى

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

وڭايلىقپەن ەم قونبايدى

مەديتسينا • بۇگىن، 09:05

بارەكەلدى، ۆيكتوريا!

سپورت • بۇگىن، 09:02

اتىراۋ وبلىسى «سارى» ايماققا ءوتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

سالادا شەشىمىن تابار ءىس كوپ

ءبىلىم • بۇگىن، 08:52

قامبا تولدى استىققا...

ايماقتار • بۇگىن، 08:49

بارلىق سالادا ءوسىم بار

ايماقتار • بۇگىن، 08:47

ەرەكشە بالالاردى ەلەگەندەر

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

بىلىگىن شىڭداعان ىستەن جاڭىلماس

ايماقتار • بۇگىن، 08:41

ورنىقتى دامۋ كورىنىسى

قازاقستان • بۇگىن، 08:33

1387 ادامنان كوروناۆيرۋس انىقتالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:22

الدىن السا، قاتەرلى ىسىك ەمدەلەدى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:18

رۋحاني قازىنانىڭ قاينارى

قازاقستان • كەشە

بالا ءسۇيۋ – باقىت

قوعام • كەشە

اعا-دوستى اڭساۋ

ونەر • كەشە

اتىراۋشا اقشا «اساۋ»

ايماقتار • كەشە

ميزامشۋاق

فوتوگالەرەيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار