سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار
جانايدار سادۋاقاسوۆتىڭ ءومىرى مەن قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىنە قاتىستى عىلىمي اينالىمعا ەنبەگەن تىڭ دەرەكتەردى ايتىپ, مازمۇندى باياندامالار جاسالعان بۇل شاراعا تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك حانگەلدى ءابجانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان, «ەگەمەن قازاقستان» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى, بەلگىلى عالىمدار مارات ابسەمەتوۆ, باۋىرجان وماروۆ, پەرزيزات سادۋاقاسوۆا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۇستازدارى, جانايدار سادۋاقاسوۆتىڭ باۋىرلارى مەن ۇرپاقتارى قاتىستى.
جيىندا ءسوز العان ءماجىلىس دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان قايراتكەر تۇلعانىڭ اتقارعان قىزمەتتەرىنەن سىرت, جەكە كىسىلىك تۇلعاسى تۋرالى دا ەستەلىكتەر ايتتى. «شىنى كەرەك, سول ءوڭىردىڭ تۋماسى بولعاننان كەيىن قۇلاعىم ول كىسى تۋرالى اڭگىمەگە قانىپ ءوستىم. جانايداردىڭ ادامگەرشىلىك تۇلعاسىنا بايلانىستى جاڭاارقا وڭىرىندە ۇلكەندەر جىر عىپ ايتۋشى ەدى. مەنىڭ ناعاشى اتام: «جانايدارداي ساباز, جانايدارداي تەكتى ادامدى سيرەك كوردىك. الدىنا بارعان ادام شارۋاسىن شەشپەي كەتپەيتىن ەدى» دەيتىن», دەدى ول.
«ەگەمەن قازاقستان» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى جانايدار سادۋاقاسوۆتىڭ جان-جاقتى قارىم-قابىلەتىنە توقتالا كەلىپ, بىرەگەي تۇلعانىڭ ءبىر كەزدەرى قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە قالدىرعان قولتاڭباسى جايىندا تىڭ دەرەكتەر ايتىپ بەردى. «جانايدار سادۋاقاس ۇلى 1936 جىلى قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ «سوتسيالدى قازاقستان» دەگەن اتپەن شىققان كەزىندە باسشىلىق قىزمەت اتقارىپتى. ول ارينە رەپرەسسيانىڭ ەندى باستالايىن دەپ جاتقان ەڭ ءبىر قيىن كەزەڭى. سوعان قاراماستان «ۇلتشىل فاشيستەردى قۇرتايىق» دەگەن ۇرانعا قوسىلماي, گازەتتى ۇلتقا قىزمەت ەتۋگە جۇمىلدىرا بىلگەنىنە بۇگىندە تاريح قويناۋىنان سىر شەرتەتىن سارعايعان پاراقتار كۋا» دەدى.
سونىمەن قاتار ەسكە الۋ كەشىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پروكۋرورى قايرات قوجامجاروۆتىڭ, ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆتىڭ جانە مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ارنايى قۇتتىقتاۋ حاتتارى وقىلدى.
ال, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك حانگەلدى ءابجانوۆ: « ۇلى سىلكىنىستەر, تاريحتاعى كۇردەلى وزگەرىستەر وسى ومىرگە ۇلى تۇلعالاردى اكەلەدى. جانايدار سادۋاقاسوۆ – سونداي ۇلى سىلكىنىستىڭ, وزگەرىستىڭ كەزىندە تاريح ساحناسىنا كوتەرىلگەن تۇلعا. ونىڭ تاعدىرىنا قاراپ وتىرىپ-اق ءبىزدىڭ ۇلى دالا ەلى قازاقستاننىڭ باسىنان قانداي قۋانىش, قايعى-قاسىرەت وتكەنىن باعامداۋعا بولادى. ول ءوزىنىڭ ەرەكشە قابىلەت-قارىمىمەن كوزگە ءتۇسىپ, ايرىقشا بولمىسىمەن جوعارى مانساپ بيىگىنە كوتەرىلدى. گۋبەرنيانى, پروكۋراتۋرانى, ادىلەت ناركومىن دا باسقاردى. ول – كەڭەستىك يدەولوگياعا ەمەس, حالقىنا قىزمەت ەتكەن تۇلعا», دەدى.
– 1898 جىلى ومبى گۋبەرنياسىنىڭ اقمولا ۋەزىنە قاراستى سارىسۋ بولىسىنداعى ءتوسساز (قازىرگى قاراعاندى وبلىسى جاڭاارقا اۋدانى تۇگىسكەن ەلدى مەكەنى) دەگەن جەردە دۇنيەگە كەلگەن جانايدار سادۋاقاسوۆ ەرەن تالانتىمەن ەلىنە قىزمەت ەتىپ, ءىرى تۇلعاعا اينالادى. الايدا سول كەزدەگى يدەولوگيالىق قۇرساۋ وعان بۋرجۋازياشىل-ۇلتشىل, تەرروريستىك جانە كونتررەۆوليۋتسيالىق ۇيىمعا باسشىلىق جاسادى, كەڭەس بيلىگىن قۇلاتىپ, قازاقستاندى كسرو-دان ءبولىپ الۋدى كوزدەدى جانە بۋرجۋازيالىق قازاق مەملەكەتىن قۇرۋعا ارەكەت جاسادى دەگەن ايىپتار تاعىپ, 1937 جىلى 17 قىركۇيەكتە قاماۋعا الىپ, 1938 جىلى 25 اقپاندا اتىپ تىنادى.
31 مامىر – ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي وتكەن اتالمىش جيىن اياسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە توتاليتاريزم قۇرباندارىنىڭ «الجير» مەموريالدى-مۇراجاي كەشەنىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ج.سادۋاقاسوۆتىڭ ءومىرى مەن قوعامدىق- ساياسي قىزمەتىنە ارنالعان «ەر ەسىمى ەل ەسىندە» اتتى كورمە ءوتتى.
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
