قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى تاۋەلسىزدىك تاڭى ارايلاپ اتقان كۇننەن باستاپ باعىت-باعدارىن جاڭاشا قالىپتاستىرىپ, كۇن وتكەن سايىن مەجە-مىندەتتەرىن زامان تالابىنا ساي ورايلاستىرىپ كەلەدى. ءاسىرەسە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 20 جىلدىق مەرەيلى مەرەكە قارساڭىندا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جەتىستىكتەرى جەتكىلىكتى. بۇگىنگى كۇنى ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم مەن عىلىمدى, اگرارلىق سالانى يننوۆاتسيالىق جولمەن دامىتۋدىڭ بەدەلدى ورتالىعىنا اينالىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسەكەلەستىككە ءتوزىمدىلىك قابىلەتىن كوتەرۋدە ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوسۋدا. سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ عالىمدار جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر ءناتيجەسىندە اۋىلشارۋاشىلىق جانە باسقا دا داقىلداردىڭ 105-تەن استام سۇرىبىن شىعارىپ, نەگىزگى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن ءوندىرۋدىڭ 16 اگروتەحنولوگياسى جەتىلدىرىلدى. اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەپ, ساقتاۋدىڭ 15 تەحنولوگياسى ۇسىنىلدى, ازىق-ت ۇلىك جانە قۇراما جەمنىڭ 20 رەتسەپتىسى جاسالىنسا, اۋىل شارۋاشىلىعى مالدارى مەن قۇستىڭ 12 تۇقىمى مەن ءتۇرى شىعارىلىپ, سىناقتان وتكىزىلدى. سول سياقتى ۆاكتسينالاردىڭ, دياگنوستيكۋمداردىڭ, شيپالى ءدارى-دارمەكتەردىڭ 200 ءتۇرى, 11 ءتيىمدى استىق جيناۋ تەحنيكاسى, ماشينا جۇيەلەرى, جەل, گيدرو, گەليو, بيوگاز قوندىرعىلارى جاسالىندى. ورمان شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋدىڭ 20 كەزەڭىنىڭ نەگىزدەلگەن جۇيەسى ءجانە قاراعاي تۇقىمداستارىنىڭ بيولوگيالىق دەرتكە ءتوزىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە نۇسقاۋلار دايىندالدى.
اتالعان جەتىستىكتەر عىلىمدى ءوندىرىسپەن تىعىز بايلانىستىرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلگەن جوسپاردىڭ وڭ ناتيجەسى. ول ءبىر جاعىنان زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلىلىگىنە باعا بەرۋگە مۇمكىندىك تۋعىزسا, ەكىنشى جاعىنان زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءوندىرىستى دامىتۋعا يكەمدەۋگە جول اشادى. وسىنى باستى نازارعا العان ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ءوندىرىسپەن بايلانىس اۋقىمىن كەڭەيتۋگە بەتبۇرىس جاساپ, اگرارلىق عىلىمي ءوندىرىس كونسورتسيۋمى قۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى وسى بايلانىستىڭ دامۋىنا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, بارىنشا كۇش جۇمىلدىرۋدا. بۇل وتاندىق عىلىم مەن ءبىلىمدى زاماناۋي تالاپتارعا ساي دامىتۋدىڭ باستى كەپىلى بولماق.
ءبىلىم ورداسى الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە تابىستى تالپىنىس تانىتۋدا. الەمنىڭ 50 جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتىمەن, تانىمال عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ وتىر. 300 جوعارى وقۋ ورنىن بىرىكتىرەتىن جاھاندىق كونسورتسيۋمعا مۇشە. ۇجىمنىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋدىڭ كرەديتتىك تەحنولوگياسىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوشكەنى, بۇل باعىتتاعى ۇتىمدى ۇمتىلىسىمىزدى اڭعارتادى. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە ءار ستۋدەنت ءوزىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىن دەربەس تاڭدايدى, ءبىلىم الۋ اۋماعىن ءوزى انىقتاپ, وقۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى ارالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ۋنيۆەرسيتەت مامانداردى ءۇش دەڭگەيلىك: باكالاۆر-ماگيستر-دوكتور PhD پرينتسيپىمەن دايارلاۋ جۇيەسىن جۇزەگە اسىرۋدا. وقىتۋدىڭ بارلىق تۇرلەرى ءبىلىم بەرۋدىڭ ينتەراكتيۆتى تاسىلدەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ, مۋلتيمەديالىق قۇرىلعىلار كەڭىنەن پايدالانىلادى. بۇل ماماندار دايارلاۋ ءىسىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە جۇرگىزۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى كەزەڭدە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى – عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ساپالى قىزمەت اتقارا الاتىن بىلىكتى كادرلار دايىنداۋ, عىلىم مەن ءوندىرىستى تىعىز بايلانىستىرۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ. وسىعان وراي ۇجىمدا ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالۋ ماقساتىندا بەس باسىمدىلىق انىقتالىپ, ناقتىلى قادامدار جاسالۋدا. ولار: كافەدرالار قۇرامىن بىلىكتى عالىم-ۇستازدارمەن تولىقتىرۋ; عىلىم مەن ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋعا نەگىز بولاتىن عىلىمي-وندىرىستىك كونسورتسيۋم قۇرۋ; الەمدىك ءبىلىم بەرۋ قاۋىمداستىعىنا ەنۋ; عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ; ءبىلىم مەن عىلىمعا قابىلەتتى ورتانى قالىپتاستىرۋ.
بىزدە وسى باسىمدىلىقتاردى ءجۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق ءمۇمكىنشىلىكتەر بار. ەڭ باستى بايلىعىمىز – قۇرامىندا ۇلتتىق اكادەميانىڭ 37 اكادەميگى, 600-دەن استام عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارى بار عىلىمي الەۋەتى جوعارى ۇستازدار. ولار 5 فاكۋلتەت, 27 ىرىلەنگەن كافەدرا, 5 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن 31 زەرتحانالاردا جۇمىس ىستەيدى.
تاعى ءبىر اتاپ ايتاتىن جاي, ۋنيۆەرسيتەت شەت ەلدىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, الەمدىك عىلىمي كەڭىستىككە بەلسەندى كىرىگۋدە. عالىمدارىمىز كليماتتىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى, اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن جەرلەردىڭ شولگە اينالۋى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, ىشۋگە جارامدى سۋدىڭ ازايۋى سەكىلدى ادامزاتتىڭ جاھاندىق پروبلەمالارىن زەرتتەۋدى حالىقارالىق باعدارلامالارعا (يكاردا, گەف, بۇۇدب جانە باسقالار) قاتىسۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدا.
بيىلعى جىلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 10 يننوۆاتسيالىق عىلىمي جوبانى قولداپ, 1 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولدى. وعان قوسىمشا قۋاتتىڭ تابيعي كوزدەرىنە جانە تەحنيكا مەن اۋىلشارۋاشىلىق ماشينا ءوندىرىسىنە قاتىستى ەكى جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر. وسى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە قۋات ۇنەمدەيتىن يننوۆاتسيالىق ورتالىق, اگروينجەنەريانىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىعى, يننوۆاتسيا ءوفيسى, زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ورتالىعى قۇرىلدى. بۇلار اگرارلىق عىلىمدى جاڭا دەڭگەيدە دامىتۋعا ارنالعان. عىلىمدى دامىتۋ مەن جاڭارتۋدا تاۋەلسىزدىكتىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە وسىلايشا جەتە وتىرىپ, ءبىز الار ارقالى اسۋلار ءالى الدا دەپ بىلەمىز.
تىلەكتەس ەسپولوۆ, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى.
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى تاۋەلسىزدىك تاڭى ارايلاپ اتقان كۇننەن باستاپ باعىت-باعدارىن جاڭاشا قالىپتاستىرىپ, كۇن وتكەن سايىن مەجە-مىندەتتەرىن زامان تالابىنا ساي ورايلاستىرىپ كەلەدى. ءاسىرەسە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 20 جىلدىق مەرەيلى مەرەكە قارساڭىندا اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن جەتىستىكتەرى جەتكىلىكتى. بۇگىنگى كۇنى ۋنيۆەرسيتەت ءبىلىم مەن عىلىمدى, اگرارلىق سالانى يننوۆاتسيالىق جولمەن دامىتۋدىڭ بەدەلدى ورتالىعىنا اينالىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسەكەلەستىككە ءتوزىمدىلىك قابىلەتىن كوتەرۋدە ايتارلىقتاي ۇلەسىن قوسۋدا. سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ عالىمدار جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر ءناتيجەسىندە اۋىلشارۋاشىلىق جانە باسقا دا داقىلداردىڭ 105-تەن استام سۇرىبىن شىعارىپ, نەگىزگى اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن ءوندىرۋدىڭ 16 اگروتەحنولوگياسى جەتىلدىرىلدى. اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وڭدەپ, ساقتاۋدىڭ 15 تەحنولوگياسى ۇسىنىلدى, ازىق-ت ۇلىك جانە قۇراما جەمنىڭ 20 رەتسەپتىسى جاسالىنسا, اۋىل شارۋاشىلىعى مالدارى مەن قۇستىڭ 12 تۇقىمى مەن ءتۇرى شىعارىلىپ, سىناقتان وتكىزىلدى. سول سياقتى ۆاكتسينالاردىڭ, دياگنوستيكۋمداردىڭ, شيپالى ءدارى-دارمەكتەردىڭ 200 ءتۇرى, 11 ءتيىمدى استىق جيناۋ تەحنيكاسى, ماشينا جۇيەلەرى, جەل, گيدرو, گەليو, بيوگاز قوندىرعىلارى جاسالىندى. ورمان شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋدىڭ 20 كەزەڭىنىڭ نەگىزدەلگەن جۇيەسى ءجانە قاراعاي تۇقىمداستارىنىڭ بيولوگيالىق دەرتكە ءتوزىمدىلىگىن ارتتىرۋ جونىندە نۇسقاۋلار دايىندالدى.
اتالعان جەتىستىكتەر عىلىمدى ءوندىرىسپەن تىعىز بايلانىستىرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلگەن جوسپاردىڭ وڭ ناتيجەسى. ول ءبىر جاعىنان زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلىلىگىنە باعا بەرۋگە مۇمكىندىك تۋعىزسا, ەكىنشى جاعىنان زەرتتەۋ جۇمىستارىن ءوندىرىستى دامىتۋعا يكەمدەۋگە جول اشادى. وسىنى باستى نازارعا العان ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ءوندىرىسپەن بايلانىس اۋقىمىن كەڭەيتۋگە بەتبۇرىس جاساپ, اگرارلىق عىلىمي ءوندىرىس كونسورتسيۋمى قۇرىلدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى وسى بايلانىستىڭ دامۋىنا ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, بارىنشا كۇش جۇمىلدىرۋدا. بۇل وتاندىق عىلىم مەن ءبىلىمدى زاماناۋي تالاپتارعا ساي دامىتۋدىڭ باستى كەپىلى بولماق.
ءبىلىم ورداسى الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە تابىستى تالپىنىس تانىتۋدا. الەمنىڭ 50 جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتىمەن, تانىمال عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ وتىر. 300 جوعارى وقۋ ورنىن بىرىكتىرەتىن جاھاندىق كونسورتسيۋمعا مۇشە. ۇجىمنىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋدىڭ كرەديتتىك تەحنولوگياسىنا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوشكەنى, بۇل باعىتتاعى ۇتىمدى ۇمتىلىسىمىزدى اڭعارتادى. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە ءار ستۋدەنت ءوزىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىن دەربەس تاڭدايدى, ءبىلىم الۋ اۋماعىن ءوزى انىقتاپ, وقۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى ارالاسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. ۋنيۆەرسيتەت مامانداردى ءۇش دەڭگەيلىك: باكالاۆر-ماگيستر-دوكتور PhD پرينتسيپىمەن دايارلاۋ جۇيەسىن جۇزەگە اسىرۋدا. وقىتۋدىڭ بارلىق تۇرلەرى ءبىلىم بەرۋدىڭ ينتەراكتيۆتى تاسىلدەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلىپ, مۋلتيمەديالىق قۇرىلعىلار كەڭىنەن پايدالانىلادى. بۇل ماماندار دايارلاۋ ءىسىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە جۇرگىزۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى كەزەڭدە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى – عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ساپالى قىزمەت اتقارا الاتىن بىلىكتى كادرلار دايىنداۋ, عىلىم مەن ءوندىرىستى تىعىز بايلانىستىرۋ ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىنا جاڭا سەرپىن بەرۋ. وسىعان وراي ۇجىمدا ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنە اينالۋ ماقساتىندا بەس باسىمدىلىق انىقتالىپ, ناقتىلى قادامدار جاسالۋدا. ولار: كافەدرالار قۇرامىن بىلىكتى عالىم-ۇستازدارمەن تولىقتىرۋ; عىلىم مەن ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋعا نەگىز بولاتىن عىلىمي-وندىرىستىك كونسورتسيۋم قۇرۋ; الەمدىك ءبىلىم بەرۋ قاۋىمداستىعىنا ەنۋ; عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ; ءبىلىم مەن عىلىمعا قابىلەتتى ورتانى قالىپتاستىرۋ.
بىزدە وسى باسىمدىلىقتاردى ءجۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق ءمۇمكىنشىلىكتەر بار. ەڭ باستى بايلىعىمىز – قۇرامىندا ۇلتتىق اكادەميانىڭ 37 اكادەميگى, 600-دەن استام عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارى بار عىلىمي الەۋەتى جوعارى ۇستازدار. ولار 5 فاكۋلتەت, 27 ىرىلەنگەن كافەدرا, 5 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن 31 زەرتحانالاردا جۇمىس ىستەيدى.
تاعى ءبىر اتاپ ايتاتىن جاي, ۋنيۆەرسيتەت شەت ەلدىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, الەمدىك عىلىمي كەڭىستىككە بەلسەندى كىرىگۋدە. عالىمدارىمىز كليماتتىڭ وزگەرىسكە ۇشىراۋى, اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانىلاتىن جەرلەردىڭ شولگە اينالۋى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى, ىشۋگە جارامدى سۋدىڭ ازايۋى سەكىلدى ادامزاتتىڭ جاھاندىق پروبلەمالارىن زەرتتەۋدى حالىقارالىق باعدارلامالارعا (يكاردا, گەف, بۇۇدب جانە باسقالار) قاتىسۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋدا.
بيىلعى جىلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 10 يننوۆاتسيالىق عىلىمي جوبانى قولداپ, 1 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە قارجى ءبولدى. وعان قوسىمشا قۋاتتىڭ تابيعي كوزدەرىنە جانە تەحنيكا مەن اۋىلشارۋاشىلىق ماشينا ءوندىرىسىنە قاتىستى ەكى جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپ وتىر. وسى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە قۋات ۇنەمدەيتىن يننوۆاتسيالىق ورتالىق, اگروينجەنەريانىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىعى, يننوۆاتسيا ءوفيسى, زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ ورتالىعى قۇرىلدى. بۇلار اگرارلىق عىلىمدى جاڭا دەڭگەيدە دامىتۋعا ارنالعان. عىلىمدى دامىتۋ مەن جاڭارتۋدا تاۋەلسىزدىكتىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە وسىلايشا جەتە وتىرىپ, ءبىز الار ارقالى اسۋلار ءالى الدا دەپ بىلەمىز.
تىلەكتەس ەسپولوۆ, قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى.
قازاقستاندىق شاڭعىشى قىزداردىڭ جەكەلەي سايىستاعى ناتيجەسى قانداي؟
وليمپيادا • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
قازاقستاندا وڭدەۋ ونەركاسىبى 6,4%-عا ءوستى
ءوندىرىس • كەشە