تاريح • 23 مامىر, 2018

ەسىمى ەلدىڭ ەسىندە: ابۋباكىر ءالي ۇلى

1451 رەت
كورسەتىلدى
19 مين
وقۋ ءۇشىن

كەشەگى قيامەتى دە قياناتى دا كوپ, كەڭەس وداعى دەيتىن قى­­زىل يمپەريانىڭ تۇسىندا دا قايناعان ءومىر, قاربالاس تىرشىلىك بولدى, قازاقتىڭ تالاي ازاماتى قايراتكەر اتاندى, ماڭدايى جارقىراپ سەزدەر مەن سەسسيالاردىڭ تورىندە وتىردى. سول كەزەڭدە بۇيىرعان قىز­مەتتى ءبىز دە ابىرويمەن اتقار­دىق. ەلگە بەلگىلى تالاي ازا­مات­تارمەن ارالاس-قۇرالاس تا بول­دىق. كوپشىلىگىن ارداقتاپ اعا تۇتتىق. ارۋاعىڭنان اينا­لايىن ديمەكەڭنىڭ نۇرىنا بال­قىپ, شاپاعاتىنا شومىلدىق. اسان­باي اسقاروۆپەن, ءالىپباي الىباەۆپەن, وزبەكالى جانى­بەكوۆ­پەن, ومىربەك جولداس­بەكوۆپەن, سول تۇستا-اق جالىنداپ كەلە جاتقان جاس جولبارىس نۇرسۇلتان نازارباەۆپەن سىيلاس تا سىرلاس بولدىق.

ەسىمى ەلدىڭ ەسىندە: ابۋباكىر ءالي ۇلى

ءومىردىڭ ءوزى جولىقتىرعان, تاعدىر تابىستىرعان, قاناتتاسا قىزمەت اتقارعان سونداي اسىل اعالاردىڭ ءبىرى – ابۋباكىر ءالي ۇلى تىنىباەۆ ەدى. اڭقىل­داعان اقكوڭىل, كىرشىكسىز تازا, سەزىمتال دا سەرگەك كىسى ەدى. ابە­كەڭمەن ول كىسى تالدىقورعان وب­لىس­تىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بوپ كەلگەن كەزدەن باستاپ اعالى-ىنىلىدەي جاقىن ارالاستىق.

قاي زاماندا بولماسىن ەر-ازا­ماتتىڭ حالىق الدىندا اتاق-ابىرويىنىڭ ارتىپ, بە­­دەل قۇرمەتكە بولەنۋىنە ەل ءۇشىن اتقارعان ەڭبەكتەرى ىقپال ەتە­تىنى انىق. ادال ەڭبەك, توك­كەن تەردىڭ ارقاسىندا ابۋ­­باكىر ءالي ۇلى ەلىمىزدە سۋ شا­رۋا­شىلى­عى سالاسىنىڭ بەلگىلى مامانى بولدى. كە­زىندە ابە­كەڭنىڭ مەليوراتسيا جانە سۋ شا­­رۋاشىلىعى مينيسترلىگىن, ودان كەيىن تال­دىقورعان وبلىسىن باسقارىپ, كەڭ-باي­تاق قازاق جەرىنىڭ ەرنى كەزەرگەن ال­قاپ­تارىن ەرنەۋىنەن سۋعا تولتىرىپ, ماۋەلى باققا اينالدىرعانى ءبىزدىڭ بۇل ايت­قانىمىزدىڭ ايقىن دالەلى بولا الادى. 

ابۋباكىر ءالي ۇلى تارشىلىق زاماندا تۋىپ, قيىنشىلىقتا  عۇمىر كەشكەن, بەينەتتىڭ اۋىر تاۋقىمەتىن تارتا ءجۇرىپ, ءوزىنىڭ كۇش جىگەر-قايراتىمەن, اق ادال ەڭبەگىمەن ەرتە ەسەيىپ ەل قاتارىنا قوسىلعان ازامات. ەشنارسە وزدى­گىنەن بولا قالمايتىنىن, بار­لىعى دا ەرەن ەڭبەكپەن, جان­كەشتى تىرلىكپەن كەلەتىنىن ۇعىن­عان قايراتكەر. ابەكەڭنىڭ تال­دىقورعان وبلىسىن باسقارعان, ەل ءۇشىن بەل جازباي ەڭبەك ەتكەن كەز­دەرىن ارقاشان ساعىنىشپەن ەسكە الامىن. جۇمىستى جانىن بەرىپ ىستەيتىنىنە, تازالىعىنا, ادالدىعىنا, وزىنە تاپسىرىلعان جاۋاپ­كەرشىلىك جۇگىن سەزىنەتىن ازاماتتىق بولمىسىنا اركەز ءتانتى بولۋشى ەدىك. 

ابەكەڭ اسىرەسە كىندىك قانى تامعان سىر ءوڭىرىنىڭ ءوسىپ-ور­كەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوستى, مۇنى قالىڭ جۇرتشىلىق ءالى كۇن­گە ۇمىتا قويعان جوق. ول قازالى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبى­رىنشى حاتشىسى بولعان جىلدارى تۋعان جەرىنىڭ ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولايلى ايماققا اينالۋى ءۇشىن بارىن سالدى. جازى مي قايناتار ىستىق ايماقتا اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە سۋلاندىرۋ جۇيەسىن شەشۋ اسا ماڭىزدى ماسەلە ەدى. باس­تاۋىن كورشى ەلدەردەن الاتىن سىرداريانىڭ سۋىن جاز ايلارىندا ۇنەمدى پايدالانىپ, ەل يگىلىگىنە جاراتۋ ماسەلەسى سول كەز­­دە شەشىلگەن بولاتىن. 

سۋ شارۋاشىلىعى بويىنشا مامان­دان­عان ابۋباكىر تىنىباەۆ اعامىز بۇل ماسەلەنى وڭتايلى شەشۋگە ءوزىنىڭ العان ءبىلىمىن بارىنشا پايدالانىپ, شاڭى شىعىپ جاتاتىن اۋداندى اق كۇرىشى جاي­­قال­عان جاسىل جەلەككە اينالدىردى. بۇل شىندىعىندا سول كەزدە تالاي باسشىلاردى ويلان­دىرىپ-تولعاندىرعان ماسەلە ەدى. سول ءۇشىن دە ابەكەڭدى قازالى جۇرتى ءالى كۇنگە دەيىن اۋزىنان تاستاماي اڭگىمە قى­لادى. سۋ تاپ­شىلىعىنان زارداپ شە­گىپ, تۇيىققا تىرەلگەن جىلدارى قيىن­دىق­تان قيسىندى جول تاۋىپ شىق­قان تاپ­قىرلىعىن ونىڭ زور ەڭبەگىن, ءبىلىمى مەن بولمى­سىن, ۇتقىر ويىن, ۇتىمدى ۇيىم­­داستىرۋشىلىق قابىلەتىن, ازا­مات­تىق ار-وجدانىن جەرلەس­تەرى جوعارى باعالايدى. 

ەرتەرەكتە اعامىزدىڭ سۋ شا­ر­ۋا­شىلىعىنا قاتىستى ايت­قان مىنا ءبىر اڭگىمەسى ەسىمدە قا­لىپ­تى. «سىرداريانىڭ وڭ جانە سول جاعالاۋىندا ورنالاس­قان شارۋاشىلىقتارعا سۋدى بۇرىن­عىداي ءبىر مەزگىلدە ەمەس, كۇن ارالاتىپ بەرۋ جۇيەسىن ەن­گىزدىك. ويتكەنى سۋ كولەمى وسكەن سايىن ونىڭ اعىنى دا كۇشەيەدى. دەمەك, سۋ ءبىر جاق جاعالاۋداعى شارۋا­شى­لىقتارعا تولىق مولشەردە, قاجەتتى  مەر­­زىمدە  جەتەتىنىن باي­قادىق. سۋ­دىڭ اعىنى كۇشەيىپ, جۇر­دەك بولعان سا­يىن ونىڭ ىسىرابى  ازايادى. سۋ توپىراققا ءسىڭىپ, بۋعا اينالىپ ۇلگەرمەيدى. ەگەر سۋدى بولگەن جاعدايدا ونىڭ دىتتەگەن جەرىنە جەتۋى وتە قيىن. قىزىلوردانىڭ سۋ شا­رۋا­شىلىعىن باسقارعان جىلدارى وسىنداي امال-تاسىلدەردى قولدا­نىپ, شارۋاشىلىقتاردى سۋدان تارىق­تىر­ماۋ­عا بار كۇش-جىگەرىمدى جۇمسادىم»,  دەيتىن ەدى.  

ابۋباكىر ءالي ۇلى قازالى اۋدا­نىن باس­قارىپ تۇرعاندا ىرگەلەس جاتقان ارال اۋدانىنىڭ حاتشىسى بولعان تاكەي ەسەتوۆ اعامىزدىڭ ابەكەڭ جايىندا مىنا ءبىر ەستەلىك ايتقانى بار ەدى.

– ارال مەن قازالىنىڭ شەكاراسىندا «اقباي» دەگەن القاپ بار. سول جەرگە ابۋباكىر زامانداسىم كوپتەن بەرى كوز تىگىپ ءجۇرىپتى. ءبىر كۇنى كەزدەسكەنىمىزدە «قوس اۋداننىڭ حالقى ەڭبەكقور, ەگىن ەگىپ, ونىڭ پايداسىن كورەيىن دەسە سۋ تاپشى. ەگەر «اقباي» القابىنان سۋ قويماسىن سالاتىن بولساق, جەر ەمگەن شارۋالار الا جازداي ەگىنىن سۋارىپ, قامباسىن دانگە تولتىرىپ الار ەدى. ەكى اۋداننىڭ كۇشىن بىرىكتىرىپ, سۋ قويماسىن سالايىق, كەيىن بولاشاق ۇرپاق بىزگە العىسىن ايتىپ جۇرەدى» دەپ ۇسىنىس جاسادى. سۋ سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى رەتىندە وبلىسىمىزعا اتى شىق­قان ابەكەڭنىڭ بۇل ويى مەنىڭ كوكەيىمە قونا كەتتى. سۋ يەسى سۇ­لەي­مەننىڭ ءوزى بەرەكەلى ىسكە بەل بۋىپ, بىلەك سىبانا كىرىسكەندە مەن قالاي باس تارتايىن. قولداي كەتتىم. مىنە, سول ابەكەڭنىڭ باس­تاماسىمەن پايدا بولعان سول سۋ قويماسىنىڭ قىزىعىن قازا­لى مەن ارال حالقى ءالى كۇنگە دەيىن كورىپ كەلەدى. مۇنى ەندى كەمەڭ­گەرلىك دەمەي, نە دەيسىز؟ – دەپ تاكەي ەسەتوۆ اعامىز اعىنان جا­رىل­عان بولاتىن.

مەيىرىم بار جەردە ادامگەر­شىلىك قالىپتاسادى. اعامىزدىڭ بالالىق شاعى جىلىلىق پەن مەيىرىمگە تولى قاراپايىم قازاق اۋى­لىندا ءوتتى. قاراپايىم وت­با­­سىندا تاربيەلەنىپ, ەڭبەك­­سۇيگىشتىك بالا جاستان قالىپ­تاستى. ونەگەلى وتباسىندا ءتالىم العان ابۋباكىردىڭ ومىردە قاراقان باسىن عانا ەمەس, حالىق مۇددەسىن ويلايتىن ەلجاندى ازامات بولىپ وسۋىنە سول اتا-انا تاربيەسى كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. 

قىزىلوردا وبلىسىندا تابان اۋدارماي ەڭبەك ەتكەن 18 جىل ىشىندە ابۋباكىر ءالي ۇلى كۇ­رىش داقىلىن سۋارۋدىڭ جاڭا­ ينجەنەرلىك القاپتارىن جوبا­لاۋ­عا, تىڭ جەرلەردى يگەرۋگە, وب­لىس­تىڭ بار­لىق اۋدان­­دا­رىن­دا ۇلكەن  كانالدار سا­لۋعا بەلسەنە قاتىستى, كولدە­تىپ سۋا­رۋ جۇيەسىن دامىتتى. سونى­مەن قاتار سىر وڭىرىندە ابۋ­با­كىر ءالي­ ۇلىنىڭ تى­كەلەي قاتى­سۋىمەن جايىلىمداردى سۋ­لاندىرۋ, ەلدى مەكەندەردى سۋمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ جونىندە ۇلكەن جۇ­مىستار ات­قارىلدى. وبلىستا اۋىل­شارۋاشىلىق دا­قىلدارىن ەگەتىن القاپتاردىڭ كولەمى كۇرت ارتىپ, سىردىڭ اقمارجانى اتانعان – كۇرىش داقىلىنىڭ ونىم­دىلىگى وبلىس بويىنشا ءار گەكتارىنا شاققاندا 50 تسەنتنەرگە دەيىن جەتتى. سۋارمالى جەرلەردىڭ جالپى كولەمى 235 مىڭ گەكتارعا دەيىن ۇلعايىپ, كۇرىشتىڭ اۋىسپالى ەگىسى 150 مىڭ گەكتارعا دەيىن ارتتى. ناتيجەسىندە قىزىلوردا وب­لىسى ەلىمىزدەگى نەگىزگى كۇرىش ءوسىرۋشى ايماققا اينالىپ, وداق بو­يىنشا كۇرىشتىڭ بەستەن ءبىرىن, ال قازاقستان بويىنشا 75 پايىزىن وندىرەتىن مۇمكىندىككە يە بولدى.

ءوز باسىم سول جىلدارى ەل باس­قا­رىپ, حالىق مۇددەسى جولىندا ايانباي ەڭ­بەك ەتكەن ازاماتتاردىڭ ءومىر جولىنان قازىرگى بيلىكتەگى باسشىلار ۇلگى-ونەگە الۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ول كەز­دەگى باس­شىلاردىڭ كوپشىلىگى شەتىنەن يدەيا­شىل, ماقساتكەر ەدى. العا قويعان ماق­ساتىنا قول جەتكىزۋ جولىندا بار كۇش-جىگەرىن سارپ ەتىپ جۇمسايتىن-دى. بۇگىندە ابەكەڭدەي ەڭبەكقور, مەملەكەت مۇددەسىنە جان-تانىمەن بەرىلگەن ادامدار كوپ ەمەس. ءوز باسىم سوناۋ كەڭەس زامانىندا ۇندەمەي ءجۇرىپ ۇيدەي ءىس تىن­دىر­عان اسىل ازاماتتاردىڭ ءتىزىمىن جاساي باس­تاسام ابۋباكىر ءالي ۇلى ەسىمى بىر­دەن اۋىزعا ورالا كەتەدى. سول ساتتە-اق تۇعىر­لى تۇلعانىڭ ەڭبەك جولى, كىسىلىك كەل­بەتى اسەرلى فيلم كورگەندەي كوز الدىڭ­نان ءوتىپ, جان دۇنيەڭدى شۋاققا بو­­لەپ, كوڭىلىڭدى جادىراتادى. سول سياق­تى ابۋباكىر الي ۇلىمەن بول­عان ءاربىر كەزدەسۋدەگى اڭگىمەسى جادىمدا جاڭ­عى­رىپ تۇرادى. ادەتتە كوپ جۋرناليستەر: «ادام بويىنداعى قانداي قاسيەتتەردى باعالايسىز؟» دەگەن ساۋالدى قويىپ جاتادى. ولارعا ۇلى اباي ايتقانداي, ادام بويىندا بولۋعا ءتيىس تالاپ, ەڭبەك, تە­رەڭ وي, قاناعات, راحىم سىندى اسىل قاسيەتتەردى بالا كەزدەن بويعا ءسىڭىرىپ, ۇنەمى ۇشتاپ وتىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتامىن. ءوز باسىم ابەكەڭنىڭ  بويىنان وسى­ دانىشپان اباي كورسەتىپ بەرگەن بەس اسىل قاسيەتتى انىق بايقاعانداي بولامىن. بەس اسىل قاسيەتتى بويىنا جيعان ادامدى ءومىرى تەككە وتپەگەن «ناعىز ادام» دەپ اتايتىنىمىز دا سودان. 

ءيا, ادام بالاسى اناسىنان اقىلدى بولىپ تۋمايدى. بىراق قۇداي بەرگەن سانانى ۇشتاپ, ءومىردىڭ اششى-تۇششىسىن تاتقان ادام اقىلى تولىسىپ, سالماقتى ادامعا اينالاتىنى ءسوزسىز. 

سول سەبەپتى دە پاراسات-پايى­مى جوعارى, اقىل-ويى اسقاق, سەزىمى سەرگەك, ءبىلىمى تەرەڭ, تابي­عاتى تازا, ء ورىسى  كەڭ, ورەسى  بيىك, ءبىتىمى  بولەك ابەكەڭدەي ۇلت­جان­دى ازاماتتى وزىمە پاراساتتى اعا ساناپ, ونىڭ بويىنداعى اسىل قاسيەتتەرىن ۇنەمى وزىمە ۇل­گى ەتتىم.  

1977 جىلى تالدىقورعان پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى بولىپ تاعايىندالىپ, بىلىكتى ما­مان دايىنداۋ ىسىنە بەل بۋىپ, بىلەك سىبانا كىرىستىم. سول كەزدە تالدىقورعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ءارىپباي الىباەۆ اعامىز ەدى. ءارىپباي اعامىز ءوز ورتاسىنا ىسكەرلىگىمەن تانىلعان تالاپشىل باسشىلاردىڭ ءبىرى بولاتىن. مال شارۋاشىلىعى سا­لاسىن ءبىر كىسىدەي بىلەتىن الىباەۆ مەن رەكتورلىق قىز­مەتكە تاعايىندالعاننان كەيىن جەتىسۋدا كوپ ايالداعان جوق. شا­رۋانىڭ جايىن جەتىك بىلەتىن مامان ورتالىق بيلىككە قاجەت بولعاننان كەيىن ارەكەڭ ەت-ءسۇت ونەركاسىبى ءمينيسترى بولىپ تاعايىندالىپ, الماتىعا اۋىستى. وسى ارالىقتا ساقان قۇسايىنوۆ تالدىقورعان وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ تاعايىندالدى. بىراق سول جىلدارى قۋاڭشىلىق بولىپ, كۇيى قاشىپ, شاتقاياقتاعان شارۋاشىلىقتى تەز ارادا وڭال­تۋ­دىڭ ءساتى تۇسپەگەن سوڭ, دىن­مۇحامەد قوناەۆ وبلىس باسشىسىن اۋىستىرىپ جەتىسۋعا سول كەزدە رەسپۋبليكانىڭ سۋلاندىرۋ ىسىنە كوپ ەڭبەك سىڭىرگەن ابۋباكىر تىنىباەۆتى تاعايىندادى. 

ابۋباكىر ءالي ۇلى تالدى­قورعان وبلىسىنىڭ باسشىلىعىنا كەلگەننەن كەيىن كوپ ۋاقىت وتپەي-اق, جەتىسۋ جەرى تۇلەپ سالا بەردى. ول كىسىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا 1981 جىلى وبلىس قول جەتكىزگەن تولاعاي تابىستاردىڭ ار­قاسىندا كوكپ ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ, كسرو مينيسترلەر كەڭە­سى­نىڭ, بۇكىلوداقتىق كاسىپوداقتار كەڭە­سىنىڭ جانە بۇكىلوداقتىق ورتالىق كومسومول كوميتەتىنىڭ اۋىس­پالى قىزىل تۋىن جەڭىپ الدى. ال 1983 جىلدىڭ قو­رىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ, قازكسر مي­نيسترلەر كەڭەسىنىڭ جانە قا­زاق­­ستاننىڭ كاسىپوداقتار كەڭە­سى­نىڭ, قازاقستان ور­تالىق كومسومول كومي­تە­تىنىڭ اۋىسپالى قىزىل تۋى تاعى دا تالدىقورعان وبلىسىنىڭ كوگىندە جەل­بىرەگەنى ەسىمدە. 1982-1984-1985 جىلدارى اۋا رايى اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىنا قولايسىز بولسا دا تالدىقورعان وبلىسى كسرو-نىڭ بەس جىلدىق جوسپارىن جوعارى دەڭگەيدە ورىنداپ, بيىك بەلەستى باعىندىردى. سونداي-اق وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان قالاسىندا ءبىراز  جۇمىستار اتقا­رىلدى. قالا تازالىق جاعىنان شىرايلى شاھار مارتەبەسىنە يە بولىپ, كەڭەستەر وداعىنىڭ ورتالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ, كسرو مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ, بۇكىلوداقتىق كاسىپوداقتار كە­ڭە­سىنىڭ جانە بۇكىلوداقتىق كومسومول ورتالىق كوميتەتىنىڭ اۋىس­پالى قىزىل تۋىنا يە بول­دى. وسىلايشا ابۋباكىر تىنى­باەۆ از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىن­دە تالدىقورعان وبلىسىن قا­زاق­ستاندى بىلاي قويىپ, بۇكىل وداق بويىنشا ەكونوميكاسى قۋات­تى وڭىرگە اينالدىرىپ, ەلى­مىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتتى. 

ول كەزدە ديمەكەڭ اتالعان وبلىستى باسقارۋدى كەز كەلگەن ادامعا سەنىپ تاپسىرا بەرمەيتىن-ءدى. ونىڭ وزىندىك سىرى دا بار-تۇعىن. تۇتاس رەسپۋبليكا كوز تىگىپ وتىرعان وبلىستاعى جۇيەلى جۇمىس تۇتاس رەسپۋبليكانىڭ تۇپكىلىكتى ەكونوميكاسىنا ىقپال ەتەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان دي­مە­كەڭ وبلىستىڭ ءبىرىنشى حاتشى­لىعىنا بەينەلەپ ايتساق وت پەن سۋدان وتكەن, جۇمىستىڭ ءما­نىن ءبىلىپ, ۇرشىقتاي ۇيىرەتىن ازامات­تاردى تاعايىنداۋدى داع­دىعا اينالدىرعان بولاتىن. مەنىڭ جۇمىسىم شارۋاشى­لىق جۇمىستارىمەن تىكەلەي ساباقتاسىپ جاتپاسا دا, ابەكەڭ­مەن جاقىن ارالاسىپ, جاقىنىراق تانىسۋدىڭ ءساتى سول جىلدارى ءتۇستى. 

بىزدەر كوبىندە ابەكەڭدى سۋ شارۋا­شىلىعى سالاسىندا قامشى سالدىرماي جۇمىس ىستەپ, بيىك بەلەستى باعىندىرعان باسشى رە­تىن­دە تانيمىز. ءيا, ابۋباكىر ءالي ۇلىنىڭ رەسپۋبليكانىڭ سۋلاندىرۋ جۇيەسىن دامىتىپ, قازاقستاندى يران باعىنا اينالدىرۋ جولىندا سىڭىرگەن ەڭبەگىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. ابەكەڭ اسىرەسە تالدىقورعان وبلىسىن باسقارعان ساتىندە بويىندا جاڭا ىسكەرلىك قابىلەتىن تانىتا ءتۇستى. سول جىلدارى اعامىزدىڭ ورتالىق بيلىكتە ابدەن ىسىلىپ, مول تاجىريبە جيناعانىن انىق اڭعاردىم. 

ابۋباكىر ءالي ۇلى تالدى­قور­عاندى باسقارعان 1981-1986 جىلدارى وبلىستىڭ شارۋاشىلىق سالاسى وڭالدى, ەلدى مەكەندەردە مادەنيەت ۇيلەرى, جاڭا جو­بامەن اۋرۋحانا, ورتا مەكتەپ, بالاباقشالار سالىندى. وسىلايشا جۇمىستى ءتيىمدى باس­قارۋدىڭ ارقاسىندا جەتىسۋ از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ۇلكەن ەكو­نوميكالىق تابىستارعا قول جەتكىزدى.

ءبىر تاڭعالارلىعى, ابەكەڭ مىڭ سان شارۋانى اتقارسا دا شارشاۋ دەگەندى بىلمەيتىن-ءدى. ول كىسى قازاقتىڭ ءداستۇرلى ونەرىنەن كۇش الىپ, جانارتاۋداي جالىنداپ جۇرەتىن. اعامىزدىڭ كوڭىلى تۇسكەندە اۋەلەتىپ ءان سالىپ, جان-جۇرەگىڭدى ءبىر عاجايىپ كۇيگە تۇسىرەتىنى دە بار ەدى. ءبىر كۇنى اعامىزعا ءۇيىمنىڭ تورىندە ءىلۋ­لى تۇراتىن مۇسا ءادىلوۆ دەگەن شەبەردىڭ قولىنان شىققان دومبىرانى سىيعا تارتقىم كەلدى. ونەر دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن اياۋلى اعامىز مەنىڭ بۇل سىيىما جاس بالاشا قۋاندى. بىراق ۇلكەن قىزمەتتە ءجۇرىپ اينالاسىنداعىلاردان ءبىر ساباق ءجىپ الماۋعا ادەتتەنگەن اعامىز: «مىرزاتاي, ەل ءبىلىپ قويسا, وسىنى دا اجەپتاۋىر ءسوز قىلادى دەپ بىردەن ەلپ ەتە قالمادى. بىراق, كەيىننەن جۇرگىزۋشىسىن جىبەرىپ, سول دومبىرانى الدىرعان ەدى. بۇگىندە بيەنى تۇگىمەن, تۇيەنى جۇگىمەن جۇتىپ جاتقان زاماندا بيلىكتەگى كەيبىر باۋىرلارىما اعامىزدىڭ وسىنداي اسىل قاسيەتى جەتپەي جاتقانداي كورىنەدى. 

قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمى­رىن­دا ءومىرى جارقىن, ايتقانى ناقىل, ەل اعاسىنىڭ جا­سىنا كەلسە دە جاس كەزدەگى قارقىنىنان تانباي ءومىردىڭ جىرى, وتىرىستىڭ گ ۇلى بولىپ جۇرە­تىن ازاماتتار بولادى. ونداي ازاماتتار جاستىق شاعىندا دا ەل اعاسىنا اينالعان ساتىندە دە بولمىسىن بۇزباي ساقتاپ قا­لادى. ءومىر باقي توڭىرەگىمەن سىي­لاستىقتا بولادى. سوندىقتان دا شىعار, ابەكەڭ جا­يىندا سىر تارقاتقاندا اڭگىمەنىڭ اۋانى سىيلاستىققا قاراي ەرىكسىز تارتا بەرەدى.  

ابەكەڭ قۇرمەتتى دەمالىسقا شىق­قاننان كەيىن دە ارا قاتى­ناسىمىز ۇزىلگەن جوق. مەن ديپ­­­لو­ماتيالىق اكادەميانى باس­قارعان جىلدارى نەمەرەسى ورالدى جەتەكتەپ اكەلىپ, قولىما تاپسىردى. بۇگىندە سول ورال بالامىز ەلىمىزدىڭ ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتىپ, رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيدە قىزمەت جاساپ, تابىس­تى ەڭبەك ەتۋدە. بۇل ەندى ورال­جاننىڭ اتا ءۇمىتىن اقتاعانى دەپ بىلە­مىن. 

ابەكەڭ جونىندە تاڭدى تاڭعا ۇرىپ اڭگىمە ايتۋعا بولادى. مەن ءوزىم­نىڭ ء بىراز ەستەلىكتەرىمدە ابزال ازاماتتىڭ ەڭبەگى جايىن­دا جازىپ تا ءجۇرمىن. شۇكىر, ۇرپاق­تارى اتا-انا الدىنداعى پارىزدارىن ورىنداپ, ۇلىقتاپ كەلەدى. ۇلى – ءنابي تىنىباەۆ ەلى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, اكەدەن ميراس بولعان ەڭبەكقورلىق قاسيەتىنىڭ قالپىن بۇزباي وتانعا قىزمەت ەتۋدە. اسىل اعانىڭ التىن اسىقتاي قىزدارى دا جەتىلىپ, ءبىر-ءبىر قاۋىم ەلگە اينالىپ, ابەكەڭنىڭ كورە الماعان قىزىقتارىن كورۋدە.

ابۋباكىر اعامىز تابيعاتىنان سەزىم­تال, جاڭالىققا جانى قۇمار, ىزدەنگىش, نە نارسەنى ۇيرەنۋگە بەيىم, كوپ بىلۋگە قۇشتار, دارىندى, ادامگەرشىلىك قاسيەتى جوعارى, مەيىرىمدى, كەز كەلگەن نارسەگە بالاشا قۋاناتىن كىسى ەدى. قالىڭ ويدىڭ قۇشاعىندا جۇرەتىن اعامىز تەرەڭ ويلاپ, تەرەڭنەن ءسوز قوزعايتىن, بايىپپەن, بايسالدىلىقپەن ەلدىڭ, جەردىڭ جاعدايىن, ارعى-بەرگى تاريحىن, تاعدىرى جايىندا قى­زىقتى اڭگىمەلەردىڭ ما­يىن تامىزىپ تۇرىپ ايتاتىن اڭگى­مە­شىل قاسيەتى دە بار-تىن. ول اق­كوڭىل, ادامعا سەنگىش, وسەك-اياڭمەن ءىسى جوق, ەشكىمنىڭ كوڭىلىن قالدىرمايتىن, بىرەۋدىڭ الدىن كەسىپ وتپەيتىن, اسىپ-تاسىمايتىن, جانى تىنباي ەڭبەك ەتۋگە دايار تۇراتىن ابزال ادام بولاتىن. 

ابۋباكىر تىنىباەۆتىڭ ۇكى­مەت پەن حالىقتىڭ الدىنداعى سىڭىرگەن ەڭبەگى جوعارى باعا­لانىپ, لەنين, ءۇش مارتە ەڭبەك قىزىل تۋ جانە «حالىقتار دوس­تىعى» وردەندەرىمەن, قازاق  كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتالدى. كسرو 11 شاقىرىلىمنىڭ جانە 9, 10 شاقىرىلىمدارىنىڭ قازاق كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ, بىرنەشە شاقى­رىل­عان تالدىقورعان جانە قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ حالىق دەپۋتاتتارى كە­ڭەس­تەرىنىڭ دەپۋتاتى بولدى, كوكپ جانە قا­­زاقستان كومپارتياسىنىڭ بىر­­نەشە سەز­دەرىنە دەلەگات بولىپ سايلاندى.

ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋ­سىز ۇلەس قوسقان اسىل ازامات, بەل­گىلى مەملەكەت قايراتكەرى ابۋ­باكىر تىنىباەۆتىڭ اتقار­عان جۇمىستارى ەلىمىزدىڭ قاي وبلىسىنا بارساڭىز دا الدى­ڭىزدان شىعادى. ول كىسىنىڭ باسشىلىعىمەن سالعان سۋ قوي­مالارى مەن توراپتارى ءالى كۇنگە دەيىن حالىق يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدە. سوندىقتان دا ەلى ءۇشىن جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ەڭبەك ەتكەن ابەكەڭنىڭ تۋعانىنا 90 جىل تولۋىنا بايلانىس­تى, اسىل اعامىزدىڭ كيەلى رۋحىن ەسكە الىپ, ازاماتتى ارداقتاۋعا ارنالعان ءىس-شارالار جەتىسۋ ءوڭىرى مەن قىزىلوردا وبلىستارىندا ءتيىستى دەڭگەيدە اتالىپ وتەدى دەگەن ويدامىن. 

اسىلداردى ارداقتاۋ ارت­تا قالعان تىرىلەردىڭ پارىزى. ويت­كەنى ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن ەرلەر­دىڭ ءومىرى وسكەلەڭ جاس ۇرپاققا قاي جاعىنان دا ۇلگى بولىپ قالا بەرمەك. 

مىرزاتاي جولداسبەكوۆ

سوڭعى جاڭالىقتار