ەل قينالعاندا ۇكىمەت كەرەك ەكەن
ەۋروپانى بىرىكتىرەتىن, ونىڭ ورتالىعى سانالاتىن بەلگيا مەن ونىڭ استاناسى بريۋسسەلدىڭ وزىندە بىرلىك جوقتىعى راسىندا دا جۇرتتى تاڭداندىرادى. ەلدە ءبىر جارىم جىل بويى, ناقتىراق ايتقاندا, بىلتىرعى ماۋسىمنان بەرى ەلدىڭ ورتالىق ۇكىمەتى بولماي كەلدى. ەندى, مىنە, سول ۇكىمەت قۇرىلىپ وتىر. ونىڭ قۇرىلۋىنا دا ەۋروپاداعى قارجى داعدارىسى قاۋپى سەبەپ بولدى. ءدال وسىنداي قيىن كەزەڭدە ۇلتتىق اۋقىمداعى ۇيلەستىرۋشى ورگان, ياعني ۇكىمەت كەرەك ەكەن. ءايتپەسە, ەلدىڭ ءار ايماعى ءوز تىرشىلىگىن جاساسىن دەسە, سول قيىندىققا ولار جەكە-جەكە توتەپ بەرە المايدى. ەلدەگى ساياسي كۇشتەر سونداي قورىتىندىعا كەلدى. بەلگيا – كورولدىك, كونستيتۋتسيالىق مونارحيا. قوس پالاتالى پارلامەنتى بار. مەملەكەت باسشىسى – كورول. بىراق بيلىك ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قولىندا. اكىمشىلىك جاعىنان – فەدەراتسيا. بىراق سول اكىمشىلىك جاعىنان دا ەكى جۇيەسى بار. ەلدە ءۇش وكرۋگ بار, ونىڭ ەكەۋى پروۆينتسيالارعا بولىنگەن. سونداي-اق, ەل تىلگە بايلانىستى دا ۇشكە بولىنەدى: نيدەرلاندتىلدى, فرانكوتىلدى جانە نەمىستىلدى بولىپ. ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى نيدەرلاندتىلدى فلاماندتاردىڭ تۇرمىسى جوعارى, سولار ۇنەمى ءبولىنىپ كەتەمىز, وڭتۇستىكتەگى كەدەيلەۋ فرانكوتىلدى ۆاللونداردى اسىرامايمىز دەپ, قىر كورسەتەدى. سول داۋدىڭ سالدارىنان 2010 جىلعى پارلامەنت سايلاۋىنان كەيىن ۇكىمەت قۇرىلماي كەلدى. بۇل ءوزى ەلدىڭ ورتالىق ۇكىمەتسىز ءومىر ءسۇرۋىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك رەكوردى ەكەن, سولاي گيننەستىڭ كىتابىنا دا كىرىپتى. سايلاۋعا قاتىسىپ, ماندات العان جەتى پارتيا ءتىل تابىسا المادى. ءاسىرەسە, سولتۇستىكتەگى باي ولكەنىڭ مۇددەسىن قورعايتىن جاڭا فلاماند وداعى (جفو) پارتياسى وزدەرىنە ساياسي ارتىقشىلىق بەرىلۋىن تالاپ ەتەدى. بۇل پارتيا دا, سونداي-اق ەكىنشى ورىنداعى فرانكوتىلدى ۆاللونيا مۇددەسىن قورعايتىن سوتسياليستىك پارتيا دا پارلامەنتتە كوپشىلىك داۋىستارى بولماعاندىقتان, وزدىكتەرىنەن ۇكىمەت قۇرا المايدى. ءسويتىپ, ۇكىمەتتىك داعدارىس تىم ۇزاققا سوزىلدى. بۇل كەزدە ۋاقىتشا ۇكىمەت جۇمىس ىستەدى. ەلدە ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشىلەتىن ءماسەلەلەر پايدا بولدى. سوندا سوتسياليستەر باس بولىپ, التى پارتيا كواليتسيالىق ۇكىمەت قۇرۋعا كەلىستى. بارت دە ۆەيمەر باسقاراتىن جفو پارتياسى وعان كىرمەدى. ءسويتىپ, فرانكوتىلدى سوتسياليست ەليو دي رۋپو باسقاراتىن كواليتسيالىق ۇكىمەت وسى اپتانىڭ باسىندا رەسمي تۇردە جۇمىسىنا كىرىستى. بۇل جەردە سوتسياليستىك, حريستياندىق جانە ليبەرالدىق پارتيالاردىڭ ءبىر قاناتتارى بيۋدجەتتىك قارجىنى ۇنەمدەۋدىڭ جولدارىن ۇسىنىپ, ول كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا جەتكەنىن اتاپ وتكەن ءجون بولار. مۇنى پاراساتتىلىق جەڭدى دەپ تۇجىرىمداعان ءلازىم. ادەتتە بۇعان دەيىن كوپشىلىك مانداتى بار نيدەرلاندتىلدىلەر ۇكىمەت باسىندا بولسا, مىنە, ەندى 30 جىلدان كەيىن فرانكوتىلدى قايراتكەر ۇكىمەتتى باسقارماق. سونداي-اق, 40 جىلدان اسا ۋاقىتتان كەيىن ءسوتسياليستىڭ ۇكىمەت باسىنا كەلگەنى تىركەلىپ وتىر. ۇكىمەت داعدارىسى كەزىندە جۇمىس ىستەگەن ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ قىزمەتىن دە لايىقتى باعالاعان ءجون. وسى كەزدە ولار ەل اتىنان ەۋرووداققا توراعالىق تا ەتتى, جالپى ەلدەگى احۋالدى باقىلاۋىندا ۇستادى. قازاقتا بولىنگەندى ءبورى جەيدى دەگەن ماقال بار. داعدارىسقا جەم بولماس ءۇشىن, بەلگيالىقتار دا بىرىگۋدى ءجون ساناپ وتىر.ساياساتقا بۇزاقىلىق جول جاراسپايدى
ءبىراز كۇن الەمدىك تەلەارنالار يران استاناسىنداعى ۇلىبريتانيا ەلشىلىگىندەگى بۇزاقىلىق ارەكەتتەردى جالىقپاي-اق كورسەتتى. سوندا جينالعان توبىر ايقاي-شۋ, داڭعازامەن قاتار, سول ەلدىڭ تۋىن تاپتاپ, ونى وتقا جاعىپ, وزدەرىنشە قورلاعان بولدى. بالكىم, بۇدان بىرەۋلەر شىن ءمانىندە اعىلشىنداردىڭ ءرامىزىن قورلاۋدى, ولاردىڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرۋدى كورەتىن بولار. ال وقيعاعا بايىپپەن قاراپ, پاراساتتى پايىم جاسايتىن ادامدار بۇل ارەكەتتىڭ دورەكى بۇزاقىلىقتىڭ ءبىر كورىنىسى عانا ەكەنىن اڭعارار ەدى. ال سول بۇزاقىلاردى ەل باسشىلىعىنىڭ قولدايتىنىن ويلاعاندا, ەرىكسىز وكىنەسىڭ. وركەنيەتتى ەلدەر ساياساتتى بىلاي جۇرگىزبەسە كەرەك. ەلشىلىكتى ويرانداعاندار نەگە ىزالى؟ ۇلىبريتانيا يران بانكتەرىمەن, ونىڭ ىشىندە ورتالىق بانكىمەن بايلانىسىن ۇزەتىندىگى جونىندە شەشىم قابىلداپتى. ونداي شەشىم قابىلداۋعا, اعىلشىن قارجى ءمينيسترى دجوردج وسبورننىڭ ايتۋىنشا, «حالىقارالىق كۋالىك ەتۋگە قاراعاندا, يران بانكتەرىنىڭ ءاسكەري يادرولىق باعدارلامالارعا قاتىسى بارلىعى» سەبەپ بولعان. حالىقارالىق كۋالىك دەگەندە, جاقىندا اتوم قۋاتى ءجونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك (ماگاتە) بايانداماسىن جاريالاپ, وندا يراننىڭ يادرولىق قارۋ جاساۋمەن اينالىسىپ جاتقانى ايتىلعان. سوعان بايلانىستى اقش, باتىس ەلدەرى يرانعا قارسى جاڭا سانكتسيالار بەلگىلەدى. باتىس بانكتەرىنىڭ يران بانكتەرىمەن بايلانىسىن ءۇزۋى – سونىڭ ءبىر كورىنىسى. كىممەن قانداي قارىم-قاتىناس جاساۋ ءار ەلدىڭ ءوز ەركى. يران باسقاشا تۇسىنەدى. نەگە ونداي شەشىم قابىلدايسىڭ دەپ, باسقا ءبىر ەلدى جازعىرادى. جازعىرىپ قانا قويماي, بۇزاقى جاستاردى ايداپ سالادى. ەل پارلامەنتىنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جانە سىرتقى ساياسات كوميتەتىنىڭ توراعاسى الاەددين بورۋدجەردي سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنەن اعىلشىن ەلشىسىن قۋىپ جىبەرۋدى تالاپ ەتكەن. سول تالاپتىڭ ىقپالىمەن پارلامەنت ۇلىبريتانيامەن ديپلوماتيالىق بايلانىسىن ۋاقىتشا وكىلەتتىك دارەجەسىنە دەيىن تومەندەتتى. بۇل, ارينە, بۇزاقى ستۋدەنت جاستاردىڭ ەلشىلىككە شابۋىل جاساپ, وندا ويرانداۋ ءجۇرگىزۋىنە جول اشتى. اقپارات قۇرالدارى ستۋدەنتتەردىڭ ەلشىلىكتەن قۇپيا جانە شپيوندىق زاتتاردى العاندارىن, اعىلشىن تۋى ورنىنا يران تۋىن قاداعانىن ايتادى. وۋ, ستۋدەنتتەر قانداي قۇجاتتاردىڭ قۇپيا, شپيوندىق ەكەنىن قايدان بىلەدى؟ ايتەۋىر اقىلعا سىيمايتىن, كوڭىلگە قونبايتىن نارسە. ءبىر ۇلىبريتانيا عانا ەمەس, ءبىراز ەل يرانعا قارسى سانكتسيانى قولدايتىنى انىق. سوندا يران سول ەلدەردىڭ ەلشىلىكتەرىنىڭ ءبارىندە وسىنداي ويران سالماق پا؟ ەگەر سولاي ەتسە, بۇل ەل ديپلوماتيالىق دۇنيەدە وقشاۋ قالماي ما؟ ءتىپتى اعىلشىن ەلشىلىگىن ويرانداۋدىڭ ءوزى تالاي ەلدى تىكسىندىرىپ وتىر. بۇل ەلدىڭ بەدەلىنە ۇلكەن نۇقسان, الەم الدىندا ءوزىن ءوزى اشكەرەلەۋ. يرانعا جاسالعان ەكونوميكالىق سانكتسيا اياسىندا اقش, سونداي-اق باتىستىڭ ءبىراز ەلى يران مۇنايى مەن گازىن ساتىپ الۋدان باس تارتىپ وتىر. ونى باسقالاردىڭ دا قولداۋى ابدەن مۇمكىن. ونداي جاعدايدا الەمدىك ەكونوميكا اپاتقا ۇشىرايدى دەپ قورقىتادى يراننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وكىلى رامين مەحمانپاراست. ونىڭ پىكىرىنشە, وندا الەمدە مۇناي باررەلىنىڭ باعاسى 250 دوللارعا جەتەدى, وعان كوپ ەلدىڭ شاماسى كەلمەي, ەكونوميكاسى تۇرالايدى. ءتىپتى سولاي بولعاندا دا, مۇنايىن وتكىزە المايتىن يراننىڭ جاعدايى ودان دا مۇشكىل بولارى جانە انىق. بۇل شيەلەنىس, تايتالاس, ءسىرا, ەڭ الدىمەن يرانعا قولايسىز. ارينە, ءار ەل ءوز جولىن ءوزى بەلگىلەيدى عوي. سويتسە دە, يراننىڭ مۇنداي قادامدارعا بارۋىن ءتۇسىنۋ قيىن. بۇدان بەدەل دە ارتپايدى, ەكونوميكالىق تيىمدىلىك تە جوق. ماماديار جاقىپ.
