كەربۇلاقتىڭ كۇلشەسى-اي
ەجەلدەن-اق, «اس اتاسى – نان» دەپ حالقىمىز ونىڭ ءبىر ءتۇيىرىن جەرگە تاستاماي قادىرلەپ, قاستەرلەگەن. ءتىپتى, وسى تاعامنىڭ قادىر-قاسيەتى جايلى «التىن, كۇمىس – تاس ەكەن, ارپا-بيداي – اس ەكەن» دەپ سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەرى اشارشىلىققا ۇرىنعاندار ءبىر ءتۇيىر ءداننىڭ قادىرىن بىلگەندىگىن ايتساق تا بولار. نارىقتىق قاتىناس ءوز بيلىگىن جۇرگىزگەن كەزدە شاعان تاۋىنىڭ ەتەگىن جايلاعان كەربۇلاق اۋدانىنىڭ جۇرتشىلىعى استىقتى القاپتىڭ بەرەرىن ارتتىرۋعا جۇمىلۋى تەگىن ەمەس. مۇندا, سالا-سالا بولعان القاپتاردا جايقالعان ءدانى باداناداي بيدايدىڭ جانە ارپا مەن س ۇلىنىڭ سورتتى تۇقىمىن وزگە ايماقتاردىڭ ديقاندارى ساتىپ الىپ, بەرەكەلەرىن تاسىتقانىن كورۋگە بولادى. القاپتاعى جايقالعان بيدايدى ۇنعا اينالدىرىپ, ناۋبايحانا اشقاندار قاتارىنىڭ مولدىعىن وسىدان ىزدەگەن ءجون. ماسەلەن, استىقتى ايماقتاعى ورتالىق ناۋبايحانا جەكە كاسىپكەر مۇراتبەك احمەتجانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن كۇنى ءبۇگىنگە دەيىن جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. 1996 جىلى جەكە مەنشىككە الىنىپ, سودان بەرى ناۋبايحانادا ناننىڭ توعىز ءتۇرى ءپىسىرىلىپ كەلەدى. جاڭا عانا قالىپتان شىققان تابا نان, باتون, تاندىر, ءۇي نانى, قارا نان, بيداي نانى, كەربۇلاق توقاشى, كىرپىش, جاي ناننىڭ ءيىسى تاناۋدى جارىپ, تابەتىڭدى اشادى. ناۋبايحانا ۇجىمى كۇن سايىن ءۇش مىڭنان اسا وسىنداي نان ءتۇرلەرىن ءپىسىرىپ, ەلدى مەكەندەردەگى ساۋدا ورىندارىنا جونەلتەدى. بولكە ناننىڭ باعاسى 47 تەڭگە بولسا, ول ساۋدا ورىندارىندا 50 تەڭگەدەن ساتىلادى. نان باعاسىنىڭ مۇنداي قولجەتىمدىلىگى ناۋبايحانا ۇجىمىنىڭ ىسكەرلىگى مەن حالىققا دەگەن جاناشىر كوزقاراسىنان تۋىنداعان. باعانىڭ تۇراقتى بولۋىن كاسىپكەردىڭ قاناعاتشىلدىعىنان ىزدەگەن ءجون. ماسەلەن, ۇجىمداعى 50 ادامنىڭ ايلىعىن, پەشتىڭ توقتاۋسىز جۇمىس ىستەۋىن, ناننىڭ جەتكىزىلۋىن, جانار-جاعارماي باعاسىنىڭ ءوسۋىن قوسىڭىز. جاي عانا ەسەپكە جۇگىنسەك, ءونىمنىڭ ءوزىندىك قۇنى ساتىلىمداعى باعاسىنان الدەقايدا قىمبات بولاتىنىن كورەمىز. – ۇن باعاسى قىمبات. ال, وعان ناننىڭ ءدامدى بولۋى ءۇشىن قوسىلاتىن زاتتار بار. وسىعان قاراماستان اۋدان اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن باعانى تۇراقتى ۇستاۋعا كۇش سالىپ كەلەمىز. نان – قاسيەتتى تاعام. سوندىقتان دا تۇتىنۋشى داستارحانىنان تۇراقتى تابىلۋى ءۇشىن ىسكەرلىك تانىتۋدامىز, – دەيدى ناۋبايحانانىڭ ينجەنەر-تەحنولوگى م.عابدۋللين. كەربۇلاق توقاشىنىڭ ءدامى-اي, دەگەن تۇتىنۋشى بەرگەن باعا وسىنىڭ ايعاعىنداي. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى.* * *
قوردايداعى قوڭىر جەل قۋاتى
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قۋاتتىلىعى 1500 كۆت. قورداي جەل ەلەكتر بەكەتىنىڭ ءبىرىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. قورداي جەل ەلەكتر بەكەتى ەلىمىزدەگى جەل قۋاتىنىڭ العاشقى جوبالارىنىڭ ءبىرى جانە جەلدى پايدالانۋ ارقىلى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرەتىن ءبىرىنشى ونەركاسىپتىك نىسان بولىپ تابىلادى. قورداي جەس-ءنىڭ ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ قۇرىلىسىنا «يزەن-سۋ» كومپانياسى 370 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا سالدى. جەس قۇرىلىسى جوباسىن ىسكە اسىرۋعا 40 جۇمىسشى تارتىلدى. ال 500-دەن استام وتباسى مەن ولاردىڭ جەكە شارۋاشىلىقتارىنىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن قاجەتىن وتەيتىن بەكەتتە نەبارى 9 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىن دامىتۋ تۋرالى ساياساتى جانە ەلىمىزدە قالىپتاسقان جاعىمدى ينۆەستيتسيالىق احۋال وبلىسقا وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋعا جاعداي جاساۋدا. سونىڭ ءناتيجەسىندە الداعى ۋاقىتتا جاڭعىرمالى ەنەرگيا قۋاتتارىنىڭ 11 جوباسى جۇزەگە اسىرىلادى. وبلىستا وتكەن جىلى قۋاتتىلىعى 1,5 مۆت. مەركى سۋ ەلەكتر بەكەتى پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. اعىمداعى جىلى قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ارقىلى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا قۋاتتىلىعى 2,1 مۆت. قاراقىستاق سۋ ەلەكتر بەكەتى جانە قۋاتتىلىعى 9,2 مۆت. شۋ اۋدانىنداعى ءتاسوتكەل سۋ ەلەكتر بەكەتى قۇرىلىسىنىڭ جۇمىستارى باستالدى. بۇل 2 سۋ ەلەكتر بەكەتتەرى كەلەسى جىلدىڭ ءتورتىنشى توقسانىندا ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. كوسەمالى ساتتىباي ۇلى. جامبىل وبلىسى.* * *
جەزقازعاننىڭ جۇلدىزى جوعارى
ەلباسى جاقىندا وبلىستا بولعان جۇمىس ساپارىندا جەزقازعان ايماعىن دامىتۋعا ارنالعان باعدارلاما قابىلداناتىندىعى تۋرالى ءمالىم ەتكەن ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا الداعى بەس جىلدا جەزقازعان, ءساتباەۆ قالالارىن جانە ۇلىتاۋ اۋدانىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋدىڭ كەشەندى جوسپارى ءازىرلەنىپ, ۇكىمەت قاۋلىسىمەن بەكىتىلدى. ونىڭ نەگىزگى باعىتتارىن وبلىس اكىمى سەرىك احمەتوۆ جەرگىلىكتى جۇرت وكىلدەرىمەن وتكەن كەزدەسۋدە تانىستىرىپ, جان-جاقتى بايانداپ بەردى. بۇل باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ شارالارىنا 130 ملرد. تەڭگە ءبولىنگەن. ول 8 تاراۋدان تۇرادى. اتاپ ايتقاندا, مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازانى كەڭەيتۋ, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى جانداندىرۋ, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن ورىستەتۋ, كولىك, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋدى جاقسارتۋ, ءتۋريزمدى قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلعان. سوعان سايكەس ماسەلەن, ءوڭىر كەن كوزدەرىنە گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. قازبا بايلىقتاردىڭ قوسىمشا قورى انىقتالىپ, ولاردى ءوندىرۋدى 60-80 جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا ءمۇمكىندىك تۋادى. سونىمەن قاتار, تەحنوگەندى مينەرالدىق تۇزىلىمدەردى قايتا ءوڭدەۋ جۇرگىزىلەتىن بولادى. مۇنىڭ ءوزى جىل سايىن 400 توننادان اسا قوسىمشا كاتودتى مىس الۋعا ىقپال ەتەدى. الداعى جىلى 3,4 ملرد. تەڭگە كولەمىندە جاڭا ينۆەستيتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسىرىلادى. سونىڭ ىشىندە جەزقازعان كەنىشتەرىنەن سىرتقارى ورنالاسقان جەرلەردە تاۋ-كەن كاسىپورىندارىن, قۇس فابريكاسىن سالۋ, جەڭىل ءوندىرىستى كەڭەيتۋ قولعا الىنادى. سونداي-اق تامشىلاتا سۋعارۋ ءادىسىن قولدانۋ ارقىلى كوكونىس وندىرەتىن جىلىجاي شارۋاشىلىعىن قۇرۋ, بوس جاتقان كۆارتس كەنىشتەرىندە فەرروقورىتپا ءوندىرىسىن قالىپتاستىرۋ جوبالانىپ وتىر. تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن جەزقازعان جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى جاڭعىرتىلىپ, ساتباەۆ قالاسىنداعى №1 جىلۋ ستانساسى تەحنيكالىق جاعىنان قايتا جاراقتاندىرىلادى. جەزقازعاندا «قازاقمىس» كورپوراتسياسىنىڭ وندىرىستىك قۋاتتارىنىڭ جىلۋ جۇكتەمەلەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەكى شاعىن قازاندىقتىڭ, ءۇيتاس, ايدوس, ەسقۇلا سۋ قۇبىرلارىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. بۇلاردان بولەك جەزقازعاندى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن سۋ قويماسى سالىنادى. قالا ىشىندەگى سۋ قۇبىرلارى جەلىسىن جانە تازالاۋ قۇرىلعىلارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن اتقارۋ بەلگىلەنگەن. بۇدان دا باسقا جۇمىستار از ەمەس. ماسەلەن, جەزدى كەنتىندە بوس قالعان عيماراتتار, ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيا مەن كولىكتىك ينفراقۇرىلىم قالپىنا كەلتىرىلەدى. ۇلىتاۋ اۋدانىندا تۋريزم دامىتىلادى. ايماق كەلەشەگىنە جارقىن جول اشاتىن اتالعان باعدارلامانى جەزقازعاندىقتار جىلى قابىلداپ, مەملەكەتتىك كومەك-قولداۋعا ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە. ايقىن نەسىپباي. جەزقازعان.
