اقتوبە وبلىسىنىڭ شالقار اۋدانىندا تۋىپ-وسكەن ايتۋلى ازاماتتىڭ ەسىمى ەل سپورتى تاريحىندا التىن ارىپتەرمەن جازۋلى. گرەك-ريم كۇرەسى الىپپەسىمەن تۋعان ولكەسىندە تانىسقان جاس ورەن الماتىداعى قاجىمۇقان مۇڭايتپاسوۆ اتىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا شەبەرلىگىن شىڭداي ءتۇستى. سول قازاق سپورتىنىڭ قارا شاڭىراعىندا جۇرگەن كەزدەن دارا تالانتىمەن وقشاۋلانعان باتىرعارين بيىك بەلەستەردى باعىندىرىپ, قىراعى باپكەرلەردىڭ نازارىنا ىلىكتى. ءبىر عاجابى, وزىنە تيەسىلى نەسىبەسىن باتىرعارين وزگەلەر سەكىلدى بىرتىندەپ, تىرنەكتەپ ءجۇرىپ جيعان جوق. بوزبالا شاعىندا-اق ول جەتىك تەحنيكاسى, اسا ساۋاتتى تاكتيكاسىنىڭ ارقاسىندا تالايلاردى تامساندىردى. وزىنەن الدەقايدا ەرەسەك ءارى اككى سپورتشىلاردىڭ بارلىعىن جولىنان ىعىستىرىپ, بىردەن رەسپۋبليكامىزدىڭ بەتكە ۇستار بالۋانىنا اينالدى. ودان كەيىن وداقتا وزا شاپتى. كوپ ۇزاماي حالىقارالىق دەڭگەيدەگى دودالاردىڭ «مايلى قازاندىعىنا» قول سۇقتى. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن تومەندەگى دەرەكتەردى العا تارتايىق.
ء وزىنىڭ ەلەۋلى تابىسىنىڭ بارلىعىنا ەسەنكەلدى 1990-1991 جىلدار ارالىعىندا قول جەتكىزدى. اتاپ ايتساق, جاستار اراسىنداعى كسرو بىرىنشىلىگىندە كۇمىس مەدالدى موينىنا ىلگەن ول ءدال سول كورسەتكىشتى چەحوسلاۆاكيادا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە دە قايتالادى. اسا جەڭىل سالماقتا بەلدەسكەن قانداسىمىز بۇكىلوداقتىق ۋنيۆەرسيادادا جەڭىمپاز اتاندى. ەرەسەكتەر دۋىنا ەركىن قوسىلعان جاس ورەن الەم جانە كسرو كۋبوگى جولىنداعى جارىستاردا الدىنا جان سالمادى.
1991 جىلى ۋكراينانىڭ زاپوروجە قالاسىندا كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسى مەن كسرو چەمپيوناتىنىڭ قاتار وتكەنى ەسىمىزدە. سول جارىستاردا دا ەسەنكەلدىنىڭ جۇلدىزى جارقىراي جاندى. چەمپيوناتتىڭ اقتىق سىنىنا دەيىن القىنباي جەتكەن قازاق بالۋانى شەشۋشى تۇستا تۇمەندە تۋىپ-وسكەن قانداسىمىز جولامان داۋرەنبەكوۆكە ەسە جىبەرىپ, كۇمىس مەدال يەلەندى. ال ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن سپارتاكيادادا باتىرعارينگە تەڭ كەلەر بالۋان تابىلماي, ول التىن تۇعىرعا كوتەرىلدى. وسىلايشا, جاس ورەننىڭ ەسىمى ايتۋلى جارىستى ۇتقان ءۇشىنشى قازاق بالۋانى رەتىندە سپورتتىق شەجىرەگە جازىلدى. ەڭ عاجابى, جوعارىداعى اتاقتاردىڭ بارلىعىنا ەسەنكەلدى باتىرعارين نەبارى 20 جاسىندا قول جەتكىزگەن ەكەن!
– ەسەنكەلدى شىن مانىندە فەنومەن ەدى! تۋا بىتكەن تالانت دەسەك تە, ەش قاتەلەسپەيمىز. ەكەۋمىز شالقارداعى ۆلاديمير تسەحانوۆيچ اتىنداعى سپورت مەكتەبىندە بىرگە جاتتىقتىق. 1986 جىلى ەرەۆاندا وتكەن مارشال يۆان باگرامياننىڭ تۋرنيرىنە دە بىرگە اتتانعان ەدىك. بۇل جارىسقا ءبىزدى مەنىڭ اكەم مۇرات ەسەنجولوۆ باستاپ اپاردى. سوندا جەرلەستەرىمىزدىڭ اراسىنان ەڭ ۇزدىك ناتيجەگە باتىرعارين قول جەتكىزىپ, كوپشىلىكتىڭ كوزىنە ءتۇستى. سودان ەسەنكەلدى الماتىعا كەتتى. الاتاۋ باۋرايىندا شەبەرلىگى ابدەن شىڭدالىپ, بيىك بەلەستەردى باعىندىردى. ول – كۇرەس تۇرلەرى بويىنشا اقتوبە وڭىرىنەن شىققان تۇڭعىش حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى. سول رەكورد ۇزاق ۋاقىت بويى ساقتالدى. تەك ارادا تۋرا 20 جىل وتكەننەن كەيىن بارىپ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى دودالاردا جۇلدە الۋعا جارايتىن بالۋاندار اقتوبە وڭىرىنەن شىعا باستادى, – دەيدى كەيىپكەرىمىزدىڭ كەزىندەگى كوماندالىق ارىپتەسى ءارى دوسى, بەلگىلى سپورت كوممەنتاتورى اسپانديار ەسەنجولوۆ.
جوعارىداعى جەڭىستەردەن كەيىن ەسەنكەلدىنىڭ اتاعى الىسقا جايىلدى. ودان دا بيىك بەلەستەر بۇل جىگىتكە وڭاي باعىناتىنىنا سول تۇستا كۇمان كەلتىرگەندەر كەمدە-كەم ەدى. تىپتەن دۋالى اۋىز مامانداردىڭ وزدەرى «شالقاردىڭ شىمىر جىگىتى كەلەشەكتە جاقسىلىق ۇشكەمپىروۆ, ءشامىل سەرىكوۆ جانە داۋلەت تۇرلىحانوۆ سىندى داڭقتى بالۋاندارىمىزدىڭ جەڭىستى جولىن جالعاستىراتىنى انىق», دەپ باتىل سويلەدى.
الايدا ادامنىڭ ايتقانى ەمەس, اللانىڭ قالاۋى بولادى ەكەن. 1992 جىلدان باستاپ تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە دەربەس كوماندا جاساقتاعان قازاقستان قۇراماسىنىڭ بايراقتى باسەكەلەرگە قاتىسا باستاعانى بەلگىلى. جۇمىر جەردىڭ ءار قيىرىندا الەم مەن ازيا چەمپيوناتى, باسقا دا حالىقارالىق جارىستار ۇزدىكسىز ءوتىپ جاتتى. بىراق سول باسەكەلەردىڭ بىردە-بىرەۋىندە باتىرعارين بوي كورسەتكەن جوق. تىپتەن ونى ەلىشىلىك جارىستاردان كورە المادىق. سول كەزدەرى ەل اراسىندا ءتۇرلى اڭگىمەلەر ءوربىدى. بازبىرەۋلەر «ول قيىندىققا شىداي الماي, سپورتتان قول ءۇزدى», دەسە, ەندى بىرەۋلەر: «جاستىقتىڭ بۋىنا ماستانىپ, زاماننىڭ جەلىمەن ىعىپ كەتتى», – دەدى.
1994 جىلى باتىرعاريننىڭ بوز كىلەمگە قايتا ورالعانى جايىندا قۇلاعدار بولدىق. بالۋاندى ۇيىنە ىزدەپ باردىق. بۇل – 1994 جىلدىڭ كۇز ايلارى ەدى. سول كەزدە تىلدەسكەنىمىزدە ول: «ۇيلەندىم, بالالى-شاعالى بولدىم. سپورتتاعى تابىسىم وتباسىمدى اسىراۋعا جەتىڭكىرەمەدى. شىنى كەرەك, نارىق قاتتى قىسىپ جىبەردى. وعان بەيىمدەلۋ وڭاي بولمادى. سودان باسقا كاسىپتە باعىمدى سىناۋعا بەل بۋدىم. قازىر جاعدايىم جامان ەمەس. تۇرمىسىم تۇزەلدى. ەندى بوز كىلەمگە قايتا ورالدىم. بۇيىرتسا, اتلانتا وليمپياداسىندا اتوي سالۋدى ارماندايمىن», دەپ اعىنان جارىلعان ەدى.
بالۋاننىڭ بۇل سوزىنە ءىشىمىز جىلىپ قالدى. ەرەن ەردىڭ قاتارعا قوسىلعانىنا قاتتى قۋاندىق. ايتقانداي-اق, سول جىلى باتىرعارين قازاقستان چەمپيوناتىندا قارسىلاس شىداتپاي, باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. ءبىز بۇنى جاقسىلىققا جورىدىق. ءدال وسى قارقىنىنان تايماسا, قازاقتىڭ قايسار ۇلى ءۇشىن باعىنبايتىن بەلەستىڭ جوق ەكەنىنە ەش ءشۇبا كەلتىرمەدىك.
الايدا ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەننەن سوڭ بالۋاننىڭ ءىز-ءتۇسسىز جوعالىپ كەتكەنى جايىندا جايسىز حابار جەتتى. اراعا جىلدار سالىپ, ەسەنكەلدىنىڭ ءمايىتى تابىلدى...
زىمىراپ ءوتىپ جاتقان ۋاقىت-اي! جەرلەستەرى التىن اسىقتاي ۇلىن ۇمىتقان جوق. شالقار قالاسىنداعى ءبىر كوشەگە ايتۋلى ازاماتتىڭ ەسىمى بەرىلدى. ول تۇرعان ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. اۋدان ورتالىعىندا جىل سايىن بەلدى بالۋاندى ەسكە تۇسىرۋگە ارنالعان رەسپۋبليكالىق تۋرنير وتۋدە. اقتوبەدە ەسەنكەلدى باتىرعارين اتىنداعى گرەك-ريم كۇرەسىن دامىتۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ تۇر. وسىلاردى كوڭىلگە مەدەت قىلامىز.
ەسەنكەلدى باستاعان جەڭىستى جول جەرلەستەرىنە جۇعىستى بولدى. سوڭعى كەزدەرى اقتوبە وبلىسىندا گرەك-ريم كۇرەسى ورلەۋ ۇستىندە. ءبىراز جىلعا سوزىلعان ۇزىلىستەن سوڭ اسەت ءادىلوۆ پەن اسقات قۇدايبەرگەنوۆ سىندى بالۋاندار بايراقتى باسەكەلەردىڭ بيىگىنەن كورىنسە, بۇل كۇندەرى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى مەيرامبەك ايناعۇلوۆتىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇر. ال سول جەڭىستەردىڭ باستاۋىندا ەسەنكەلدى باتىرعاريننىڭ تۇرعانىن كوزى قاراقتى جانكۇيەرلەر ءالى ۇمىتا قويعان جوق...
عالىم سۇلەيمەن,
«ەگەمەن قازاقستان»
