تاۋەلسىزدىك – رۋحاني كەمەلدەنۋ جولى

ەگەمەندى ەلىمىزدىڭ بولاشاعى – جاستار. ولاردىڭ تۇسىنىگى مول, ۇل­­­تىن سۇيەتىن, ەڭبەگى مەن كاسىبىن حا­ل­قىنا جۇمسايتىن, رۋحاني جا­عىنان جەتىلگەن ۇرپاق بولۋى ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان از قامقور­لىق جاسالىپ جاتقان جوق. ءبىلىم بەرۋ مەن عى­لىم­داعى يننو­ۆا­تسيا­لىق-ينفرا­قۇ­رى­لىم­دىق جۇيە كوپ­تەگەن جەتىستىكتەرگە جەتەلەيدى. «ءبىزدىڭ ەندىگى مىندەت – قازا­قستان­دىقتاردىڭ, ءبىرىنشى كەزەكتە جاس­­تاردىڭ بىلىمدىلىككە, ين­تەللەكتىگە, وتان مەن حالىققا قىزمەت ەتۋگە دەگەن كوزقاراستارىن وزگەرتۋ», – دەپ كورسەتتى ەلباسى. قوعامدى كەمەلدەندىرۋدە ين­نو­ۆاتسيالىق-ينفراقۇرىلىمدىق ءجۇ­يە­­مەن ءبىلىم بەرۋدىڭ ورنى ەرەكشە. ۇلت­تىق ينتەللەكتىنىڭ نەگىزى قا­لا­نىپ, حا­لىقارالىق دەڭگەيدە باسە­كەگە تۇسە الاتىن بىلىمپازدىق قو­عام­دىق ەڭبە­گى مەن كاسىبى, داع­دى­سى جوعارى, ىسكەرلىك نەگىزدەرى قا­لىپ­تاسقان, رۋحاني كەمەلدەنگەن ازاماتتاردى قالىپ­تاس­تىرۋدا بۇل جۇيەنىڭ ماڭىزى مول. وسى سالادا «ينتەللەكتۋالدى ۇلت – 2020» مەملەكەتتىك باعدار­لا­ماسىنىڭ دا اتقاراتىن قىزمەتى از ەمەس. بۇل جوبا نەگىزىندە قا­زاق­ستان حالىقتارىنىڭ جەكە تۇل­عالىق اقىل-وي قابىلەتى تەرەڭدەپ, باسەكەلەستىككە قابىلەتتى ماماندار دايىنداۋىمىزدىڭ تىرەگى بو­لادى. ال يننوۆاتسيا جۇيەسىن دا­مىتۋ ۇدەرىسى عىلىمدى, تەحني­كا­نى, ءوندىرىستى ءوزارا بىرىكتىرۋدىڭ جاڭا نىساندارىمەن سيپاتتالادى. تازا ينفراقۇرىلىمدى ءوندى­رىس­كە قىزمەت كورسەتەتىن جانە قو­عامنىڭ تىرشىلىك ارەكەتىنە جاعداي جاسايتىن شارۋاشىلىق سالالا­رى­نىڭ كەشەنى دەسەك, ونى ادام جانىنا قولدانعاندا – ىشكى جانە سىرتقى جۇيە دەپ قاراۋعا بولادى. ياعني ول – ادامنىڭ جان دۇنيەسى. بەيوندىرىستىك ينفراقۇرىلىم دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, عى­لىم جانە عىلىمي قىزمەت كور­سە­تۋ, دەنە شىنىقتىرۋ ت.ب. الەۋ­مەتتىك قامسىزداندىرۋدان تۇرا­دى. الەۋ­مەتتىك ينفراقۇرىلىم تىكەلەي ما­تە­ريالدىق يگىلىكتەردى جاسامايدى, بىراق ونسىز ءوندىرىس ۇدەرىسىن دا­مى­تۋ قيىن نە مۇلدە مۇمكىن ەمەس. بۇل توپتاعى سالا­لار­دىڭ ءبىرى – ءبىلىم بەرۋدى قام­تاماسىز ەتۋ بولعاندىقتان, ەڭ نەگىزگىسى ادام فاكتورى ماسە­لە­سىنە اسا كوڭىل اۋدارۋىمىز ءتيىس. قازىر­گى جاعدايدا كاپيتاليستىك دامۋ جولىنداعى الەمدە ماتەريال­دىق يگىلىك رۋحاني قۇندىلىقتان با­سىم ءتۇسىپ, دۇنيەقورلىق, پايدا­قور­لىق, اشقاراقتىق, يمانسىز­دىق, جاۋاپسىزدىق, جەمقورلىق, قي­تۇر­قىلىق سەكىلدى ىندەتتىڭ جۇ­لىن قۇرت­قا اينالۋىنا جول بەرمەيتىن قۇرال قاجەت. اسىرەسە قوعامنىڭ بولاشاعى جاس ۇرپاق­تىڭ وي ساناسىن كوزى كورىپ جۇرگەن جاماندىق اتاۋلىدان اۋلاق ۇستاپ, ۇلتتىق رۋحاني قازىنا كوزدەرى بولعان عۇلامالارىمىز ءال-فا­را­بي, ءجۇسىپ بالاساعۇن, احمەت ياساۋي, اباي مەن شاكارىمنىڭ پارا­ساتتى ادامي ىلىمدەرىن جاستاردىڭ ويىنا ءسىڭدىرۋ اقىل-ويىنىڭ تو­لى­عۋىنا الىپ كەلەدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا سان سالالى ما­مان­دىقتاردى يگەرىپ جاتقان جاس­تاردىڭ رۋحاني جۇتاڭدىققا سوق­تىقپاۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز ءتيىس. ونىڭ ءۇشىن تاۋەلسىزدىك زامان­نىڭ ۋاقىت تالابىنا وراي تۋعان جاڭا تانىم مەن سونى كوزقا­راس­تار­دى عىلىمي تۇرعىدان سارالاپ پايدالانۋمەن قاتار ۇلى ويشىل اباي مۇراسىنان جاسوسپىرىمدەرگە ونەگە تارتۋ بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەرى انىق. وسىدان ەكى جىل بۇرىن قالا­مىزدا قازاق حالقىنىڭ كيەسى, ارى مەن نامىسى, ۇلى ويشىلى اباي­عا ارنالعان مۇراجاي بوي كوتەردى. حاكىم اباي مۇراجايىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قوعام قايراتكەرلەرى, وبلىس باسشىلارى, بىلىكتى عا­لىم­دار, اقىن-جازۋشىلار قاتىستى. بۇل جيىندا ۇسىنىلعان ىزگىلىكتى ماسە­لە – وڭتۇستىكتە ابايتانۋ ور­ت­ا­لى­عىن اشۋ جانە ستۋدەنت جاس­تارعا ابايتانۋ ءدارىسىن تىڭداتۋ بولدى. جاستاردى وتانىن سۇيۋگە, حالىققا ادال قىزمەت ەتۋگە, سا­نالى ءتار­تىپ­كە, بولىمدى قىلىق­تارعا, يمان­دى­لىق­قا, سىيلاس­تىق­قا بەيىمدەۋدە حا­كىم ابايدىڭ ءومى­رى مەن شى­عار­مالارى اسىل مۇرا سانالادى. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جاڭا تەحنولوگيالاردى ۇدايى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقان ۇجىم رەتىندە تانىلعان وقۋ ورنى. سو­نى­مەن قاتار گۋمانيتارلىق عى­لىم­دار سالاسىندا دا ايتارلىق­تاي جەتىستىگى بار. ۋنيۆەرسيتەت رەك­تورى, قر ۇعا اكادەميگى ءۋا­ليحان بيشىمباەۆ جوعارىداعى ۇسىنىس­تى قولداپ, 2009 جىلدىڭ قارا­شا­سىندا ۋنيۆەرسيتەتتە «اباي­تانۋ» عىلىمي-وقۋ ورتا­لى­عىن اشۋعا مۇ­رىندىق بولدى. «ابايتانۋ» عى­­لى­­مي-وقۋ ور­تالىعىنىڭ عا­لىم­دارى اباي قۇ­نانباەۆتىڭ ادەبي مۇراسىن ناسيحاتتاۋ جانە عىل­ىمي-زەرتتەۋ جۇ­مىس­تارىن ءجۇر­گى­زىپ كەلەدى. سونداي-اق پەداگوگي­كالىق فاكۋلتەتتەردىڭ ستۋدەنتتەرىنە «ابايتانۋ» پانىنەن ءدارىس وقىپ, تاجىريبەلىك ساباقتار وتەدى. اقىن ابايدىڭ مۇراسىن تە­رە­­ڭى­رەك ۇيرەنۋگە, ولەڭدەرى مەن قارا سوزدەرىن جاتقا ايتۋعا ستۋدەنت­تەردە قۇلشىنىس جوعارى. بۇعان ورىس ءتىلدى توپتارىندا قىزىعۋدىڭ با­سىم ەكەندىگىن اتاپ وتكەنىمىز ور­ىندى بولار. عىلىمي-وقۋ ورتا­لى­عىنىڭ عالىمدارى اباي مۇرا­جا­يىمەن تىعىز بايلانىستا كوپ­تەگەن ءىس-شارالار وتكىزىپ كەلەدى. ستۋدەنتتەرگە, مەكتەپ وقۋشى­لا­رى­نا ار­نا­يى تاقىرىپتاردا ءدارىس وقىپ, اباي وقۋلارىنىڭ باي­قاۋ­لا­رىن وتكىزۋدە بەلسەندىلىك تانى­تىپ وتىر. ورتالىقتىڭ عىلىمي قىزمەت­كەرلەرى ستۋدەنتتەردىڭ شىعارما­شى­لىق جۇمىستارىنا جەتەكشىلىك جاسايدى. بۇل باعىتتىڭ دا العاش­قى جەمىستەرى كورىنە باستادى. فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى ۋ.جۇسىپبەكوۆانى استانا قالا­سىن­دا وتكەن اباي وقۋلارىنىڭ رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنا جان-جاقتى دايىنداۋدىڭ ناتيجەسىندە ول جۇلدەلى 2-ورىندى جەڭىپ الىپ, ءىى دارەجەلى ديپلوممەن جانە باعالى سىيلىقپەن ماراپاتتالدى. اباي شىعارمالارىنىڭ قىر­عىز, وزبەك, قاراقالپاق, تاتار, باش­­­قۇرت, قۇمىق, تۇرىك, تۇركىمەن ت.ب. تۋىسقان حالىق تىلدەرىنە, الىس شەت­ەلدەردە قىتاي, ورىس, اعىل­­­شىن, فرانتسۋز, نەمىس, پارسى ت.ب. تىلدەرگە اۋدارىلىپ, ەلىمىزدەن تىس جەرلەردە وقىرماندارعا جول تاپقا­­نىن بىلەمىز. ال جەرلەستەرىمىز ۇلى اقىن ولەڭدەرىن, قارا ءسوز­دە­رىن قانشالىقتى وقيدى؟ ءبىز ءۇل­كەن ءۇمىت ارتىپ وتىرعان جاستار شە؟ بۇل ماسەلەگە بىزدەن الدىڭعى اعالار قالاي قاراعان ەكەن دەگەن وي كولدەنەڭ تۇرادى. ماسەلەن, سىن­شى ساعات اشىمباەۆتىڭ كور­كەم ءسوز قۇ­دىرەتىن جاساي العان جا­زۋشى عابيت مۇسىرەپوۆكە: «اباي­عا نە ءۇشىن كوبىرەك جۇگىنەتى­نى­ڭىز­دىڭ ءمانىن بىرەر سوزبەن اشا ءتۇس­سەڭىز قالاي بولار ەدى؟» – دەگەن سۇراعىنا عابەڭ­نىڭ بەرگەن جاۋا­بى: «مەن ابايدى 60 جىل بويى وقىپ كەلەمىن. ءاربىر وقىعان ساي­ىن جاڭا وي تۋىپ كەلەدى, سول ءۇشىن دە ءومىر بويى تابىنىپ كەلەمىن. ءوزىڭدى ءوزىڭ تۇسىنگىڭ كەلسە, وزگەنى تەرە­ڭى­رەك تانىعىڭ كەلسە, ءومىر­دىڭ تەرەڭ-تەرەڭ سىرلارىنا بوي­لاعىڭ كەلسە, ابايدى وقى, ەرىنبە!» دانا ابايدىڭ ءبىر عانا يماني گۇل ىلىمىندە اقىن تانىمىنىڭ ماعىناسى تەرەڭدە ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەمىز: ماحابباتپەن جاراتقان ادامزاتتى, سەن دە ءسۇي ول اللانى جاننان ءتاتتى. ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ, جانە حاق جولى وسى دەپ ادىلەتتى. م.اۋەزوۆ ايتقانداي, وسى ولەڭ­دە ءۇش ءسۇيۋ جايلى ابايدىڭ ادام­شىلىق جولىنداعى ناسيحاتى مەن مورال فيلوسوفياسى, تانىمى ءتۇ­گەلگە جۋىق اشىلعان. اسىلى, اباي تاعىلىمىنىڭ تەرەڭىنەن ءنار الۋ, ولەڭدەرىنەن عيبرات, ونەگە تارتۋ ءۇشىن بارلىق وقۋ ورىندارىندا ۇلى اقىن مۇراسى ارنايى كۋرس رەتىندە وقىتىلسا, كەيبىر ولقى­لى­عىمىز تولىپ, جاستار اراسىندا كەزدەسەتىن توسىن وقيعالاردان ساق­تان­دى­را­مىز با دەگەن وي قوزعالادى. احمەت بايتۇرسىنوۆ: «ەلدى ءتۇ­زەتۋدى ءبىز اۋەلى بالا وقىتۋدى ءتۇ­زە­تۋدەن باستاۋىمىز كەرەك», – دەگەن ەدى. بولاشاعىمىزدى ايقىن­داپ, دا­مىعان ەلدەر قاتارىنان تۇ­راق­تى ورىن الۋىمىز ءۇشىن جاس­تا­رىمىز­دى تەك قانا شەشەن سويلەۋ عانا ەمەس, تەرەڭ ويلاۋ, بابا­لا­رى­مىز­دىڭ سارا جولىن ءبىلۋ, عۇلا­ما­لارى­مىزدىڭ اسىل مۇرالارىن مەڭ­گەرۋ, جەتى اتا داستۇرىنەن تە­رەڭ حاباردار بولۋ, يماندىلىققا كەلۋ, ءدىندى قۇر­­مەتتەۋگە بەيىمدەۋدى يننوۆاتسيالىق – ينفرا­قۇ­رى­لىم­دىق ءبىلىم بەرۋ ءجۇ­يەسىمەن قا­لىپتاستىرۋىمىز مىندەت. قالدىباي تۇردىباەۆ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى «ابايتانۋ» عىلىمي-وقۋ ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت. شىمكەنت.