18 مامىر، 2018

كەشەگىنىڭ جۇرناعى، بۇگىنگىنىڭ كونەسى 

205 رەتكورسەتىلدى

ادەبيەتكە اركىمنىڭ-اق تالاسى بار زامان ءوتىپ كەتكەنىن مويىنداۋ قالاي بولعان كۇندە اۋىر. نارىق زاما­نىنىڭ ەلەڭ-الاڭىندا قولىنا قالام ۇستا­عان جىگىتتەردىڭ اراسىنان ادامدار كىتاپ­قا ورالادى ءالى دەگەندى سەنىممەن ايت­قاندارىنا قاراعاندا ادەبيەتتىڭ ومىردەگى ارتىقشىلىعىنا ۇمىتتەرى كۇشتى بولعان-اۋ، شاماسى. 

ناعىز وقىرمان تەگىندە كىتاپتان قول ءۇزىپ كورگەن ەمەس. كەڭەس وداعىنىڭ كەمەلدەنگەن ۋاعىندا سەلت ەتەر ازاماتتاردىڭ كوبىنىڭ ءۇيىنىڭ قابىرعالارىندا سول ۋاقىتتىڭ سۇرانىسىنا يە كىتاپتار سىقاسىپ تۇراتىن. ولار ونى وقىدى ما، وقىمادى ما، ءبىر قۇداي بىلەدى. بىراق كەلگەن-كەتكەندەردىڭ الدىندا كوركەم دۇنيەگە اۋەستىگىن كورسەتەتىندەي بەتجۇزدىككە جاراپ قالاتىن ونىسى. سول ءداۋىر كىتاپقۇمارلارى وقىعاندارىن ورتاعا جايىپ سالىپ، العان اسەرلەرىن بايانداعان كەزدە تانىم اياسى سىنشىلىق دارەجەدەن ءبىر كەم سوقپايتىنداي كورى­نەتىن. سوندا قازىرگىدەي اۋەسقويلىق ۇم­تىلىستىڭ جۇقاناسى دا جوق، ادەبيەتكە قۇمارتۋشىلاردىڭ قاراپايىم قاتارىنىڭ ءوزى وي-پىكىرلەرىن ورتاعا تاستاعاندا – ارتىق-اۋىس اڭگىمەدەن اۋىلى الىس ولشەم تارازىسى سىپايى دا نازىك بولاتىن. جازۋ- سىزۋدىڭ وڭاي ەمەستىگىن «دۇنيەگە بوي الدىرىپ»، اششى-تۇششىنىڭ ءدامىن بىردەي تارتقان ادام بىلمەيدى دەپ ايتۋ، البەتتە اسىلىققا جاتادى. 

قازىر اعا تولقىن وكىلدەرىنىڭ قاتارىنا قوسىلعان بۋىننىڭ جاستاۋ كەزىندە ورتالىق ازيادان شىققان جازۋشىنىڭ اتاق-داڭقى بەت قاراتپايتىنداي داۋىرلەۋىنىڭ ەكپىنى بۇگىنگە دەيىن جەتىپ، ءدۇمپۋى اندا-مۇندا ەستىلىپ قالاتىنى بار. ءيا، ونى ءپىر تۇتقانى سونشا، سۇلۋ سارىنىن ءوز قولتاڭبالارىنا سالىپ، وقيعا ءورىسىنىڭ ءتۇيىن شەشىمىنە دەيىن ۇقساس وربىتكەندەر بار ەدى ارامىزدا. قاتارداعى جۋرناليست جىگىت سول ۋاقىتتىڭ پىكىرتالاسىنىڭ قالاي بولعان كۇندە مۇحتار اۋەزوۆتى ودان الدەقايدا جوعارى قوياتىنىن ورتاعا جاسىرماستان جايىپ سالعان ەدى. 

ءومىر ءبىر قالىپتا تۇرمايتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى، سونداعى قابىلداۋ اسەرىنىڭ بوياۋى ءبىرجولا وڭباسا دا، ءاۋىرى كادىمگىدەي باسەڭ تارتقانى راس. دۇنيەدەگى اعىم اتاۋلىنىڭ بىرىنە دە ات باسىن بۇرماستان وتكەن-كەتكەن قازاق بولمىسىن شىنايى سومداعان اۋەزوۆ شىعارمالارىندا ماحاببات سەزىمىنىڭ تۇنىقتىعى تەڭدەسسىز. دالا تىرشىلىگىنىڭ اقىنجاندى جەتكىنشەگىنەن ءۇش-ءتورت ايەلى بار شونجار تۇلعانىڭ ۇستانىمىنا دەيىنگى ارالىق ەداۋىر قاشىق. كادىمگى مەملەكەتتىك اپپارات قۇرىلىمى بولماسا دا، قارىم-قاتىناستىڭ ىشكى ءتارتىبىنىڭ تەكتىلىك ۇستانىمى مىعىم. بۇراتانا سانالاتىن جۇرتتىڭ وكىلى بولا تۇرا قازاق شاڭىراعى ەشكىمگە جالتاقتاي قويمايتىن تاۋەلسىز. اۋەزوۆ قولتاڭباسىنا قايتا ۇڭىلگەن كەزدە قودار مەن قامقانىڭ جازاعا كەسىلۋ كوركەمدىك شىندىعى تولستويدىڭ بورودينو شايقاسىنىڭ سۋرەتتەلۋىمەن ۇندەسەتىن كەرەمەتى بار. مۇندا ءولىم مەن ءومىردىڭ الماسۋى مەن جالعاسۋىنىڭ ادامي سەزىنىستەرى تەرەڭ قوپارىلاتىن جاعداياتتار جۇرەك قوزعايتىنداي شىمىر.

كوركەمدىككە قازىر كەلۋ تۇرعىسىنىڭ ولشەم تارازىسى الدەقايدا جەڭىل تارتقانىنا الاڭدايسىڭ. مۇنىڭ ەتەك الىپ، قانات جايۋىنىڭ ءبىر سەبەبى ادەبيەت اۋىلىن اۋەسقويلىق جاعالاپ، كىشكەنتاي ەڭبەكتى قۇبىلىس دارەجەسىنە دەيىن ءورشىتىپ اپارىپ، ساپ باسىلاتىن داعدى. كۇنى ەرتەڭ-اق ولارى ۇمىت بوپ، باسقا جەلەۋ تابۋدىڭ قامىنا كىرىسۋدىڭ باسى مەن اياعى جوق شەكسىزدىككە ۇلاسۋ ۇستىندە. جالپى بۇعان تىيىم بار ما؟ كوپشىلىك قولدى مادەنيەتكە يەك ارتىپ العان سوڭ ءىرى قۇبىلىسقا تاتيتىن ءتولتۋما دۇنيەلەردىڭ قادىرىنە جەتىپ، باعاسىن اسىرۋدىڭ جاڭاشا ىزدەنىسى جوقتىڭ قاسى. ماسەلەگە ءدال بۇلايشا كەلۋ تۇرعىسى ەندىگىنىڭ بەساسپاپ تا بىلىكتى تولقىنىنا ەسكىلىكتى ەستىلەتىنىن قۋ ءىشىڭ سەزەدى. كەشەگىنىڭ جۇرناعى، كونەنىڭ كوزىنە اينالا باستاعاندىقتان بۇگىنگىنىڭ ەكپىن ىرعاعىنا ىلەسىپ، اينالىمىنا كىرە المايتىنىڭدى مويىندايسىڭ. 

ساياساتتانۋ وكىلدەرى جاھاندانۋدىڭ قىرى مەن سىرىنا بويلاپ، ۇلتتىق بوياۋ­دان ايىرىلماۋدىڭ جولى مەن ءجونى ۇس­تا­نىمىنىڭ قانداي بولۋ كەرەكتىگىن تالداپ-تالعاپ ۇسىنسا دا – سوعان قۇلاق اسىپ، ەلىگەتىندەي سەرگەكتىكتى اينالاڭنان بايقاي الماي دىمىڭ قۇريتىن جاعدايعا ىلعي ماڭدايىڭ سوعىلادى. الەۋمەتتانۋ عىلىمىنىڭ سابىرلى توقتامىنا كە­زىككەن سايىن قارا اسپاندى ءتوندىرىپ، اسان­قايعى بولاتىننىڭ ءجونى جوقتاي. مادەنيەتتانۋدىڭ كوز جەتكىزگىسىز كوك­جيەگىنىڭ سالقار دا شالقار ايدىنىنداعى وزگەرىستەردى تاپ باسىپ تانىپ، ۇلت جۇرەگىنە جول تاباتىن ىزدەنىستەردىڭ ەرەكشەلىگىن انىقتاۋ ءوز الدىنا مايدان. قازىر قازاق بالاسىنىڭ اۋزىنان كوپشىلىك مادەنيەت دەگەن ءسوز شىقپايتىنعا اينالدى. ويتكەنى ءبارى جالپىلىققا اينالىپ بارادى. مۇنىڭ سەبەبىن كىم انىقتاپتى، ايتەۋىر ءتۇبىنىڭ قايىرىن بەرسىن.

جۇماباي شاشتاي ۇلى،
«ەگەمەن قازاقستان»
 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازالىدا رەترو-فەستيۆال ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 16:58

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • كەشە

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار