سوعان قاراعاندا «ونەر اتاۋلىنىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – كينو» دەگەن پرولەتاريات كوسەمى لەنين ءسوزىنىڭ جانى بار ما دەيمىن. ايتپەسە اتىس-شابىس استىندا ءومىر مەن ءولىم ارپالىسقان قيىن-قىستاۋ زاماندا باسقا قىزىقتىڭ ءبارىن كۇنكورىس قامى باسىپ كەتپەۋشى مە ەدى. كەرەك دەرەك رەتىندە ايتا كەتسەك, بۇل تورتكۇل دۇنيەدەگى تۇڭعىش كينوشىلار مەكتەبى كورىنەدى.
ال ەندى وسىناۋ ايتۋلى وقيعاعا قازاقستاننىڭ قانداي قاتىسى بار؟ وسى ورايدا ويىمىزعا الدىمەن ەل باسىنا ەكىتالاي كۇن تۋعان سوعىس جىلدارىندا كسرو-نىڭ «موسفيلم», «لەنفيلم» سەكىلدى ماڭدايالدى كينوستۋديالارىمەن بىرگە ۆگيك-ءتىڭ دە الماتىعا كوشىپ كەلگەنى ورالادى. سونداي-اق ءماجيت بەگالين, ابدوللا قارساقباەۆ, ەسكەندىر تىنىشباەۆ, ايشا عالىمباەۆا, ساحي رومانوۆ, امەن قايداروۆ سەكىلدى قازاق مادەنيەتىنىڭ كورنەكتى قايراتكەرلەرى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. ولاردىڭ بەر جاعىنداعى ساتىبالدى نارىمبەتوۆ, تالعات تەمەنوۆ, ارداق امىرقۇلوۆ, ءراشيد نۇعىمانوۆ, سەرىك اپرىموۆ, رۇستەم ابدىراشەۆ سياقتى ساڭلاقتارىمىزعا قاتىستى اڭگىمە ءوز الدىنا ءبىر توبە.
جاۋدىڭ بەتى قايتىپ, كوڭىلدەرى جايلانعان سوڭ ماسكەۋ مەن لەنينگرادقا قايتا قونىس اۋدارعان كينوستۋديالار وزدەرىنە تيەسىلى قۇرال-سايماندارىن الماتىدا قالدىرىپ كەتتى. سونىڭ نەگىزىندە بازاسى كەڭەيگەن قازاقستاندىق كينوگەرلەر ءتاپ-ءتاۋىر فيلمدەر تۇسىرە باستادى.
تاريحي تامىرلاستىق تاعىلىمدارىنا ءمان بەرگەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى استانا مەن الماتىدا بمكي-ءدىڭ كۇندەرىن وتكىزۋگە مۇرىندىق بولدى. رۋحاني ىنتىماقتاستىق مەرەكەسىنە ارنالعان ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى اسا مارتەبەلى وقۋ ورداسىنىڭ قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسى بۇرىنعىدان دا تەرەڭدەي تۇسەتىندىگىن اتاپ كورسەتىپ, الداعى ۋاقىتتاردا بىرلەسكەن جوبالاردىڭ ابىرويمەن جۇزەگە اساتىندىعىنا سەنىم ءبىلدىردى.
جۋرناليستەر الدىندا جورعاداي تايپالعان س.ا.گەراسيموۆ اتىنداعى بۇكىلرەسەيلىك مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى ۆلاديمير مالىشەۆ مەرەيتويلارىنا ورتاقتاسقان قازاقستاندىقتارعا شىن جۇرەكتەن شىققان العىس سەزىمىن جەتكىزدى. ءوزى باسقاراتىن ينستيتۋتتىڭ قازاقستانمەن دوستاستىعى ەرتەدەن قالىپتاسقانىن جانە سول التىن ارقاۋدىڭ ءالى ۇزىلمەگەنىن ماقتانىشپەن ايتتى.
– الەمنىڭ بىردە-ءبىر مەملەكەتىمەن ءدال قازاقستانمەن اراداعىداي تىعىز بايلانىس ورناتقان ەمەسپىز. سول سەبەپتى ءبىز سىزدەردى ءوزىمىز سانايمىز. ۆگيك-تە ءبىلىم الىپ جۇرگەن قازاق جاستارى قازىر دە از ەمەس. ءسىرا, سودان شىعار, مىناۋ اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدەگى وداقتاسىمىز – قازاقستاننىڭ شاقىرتۋىن ۇلكەن قۋانىش ۇستىندە قابىلدادىق. اعا بۋىن وكىلدەرى وزدەرىنىڭ الاتاۋ باۋرايىندا وتكىزگەن جىلدارىن جىلىلىقپەن ەسكە الادى. قازاق كينوسىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتۋگە كوپ ۇلەس قوسقان كورنەكتى تۇلعالاردىڭ ءبىرازى ءبىزدىڭ ۆگيك-ءتىڭ تۇلەكتەرى ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا الماسى انىق. ەلوردالارىڭىزداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىمەن جانە الماتىنىڭ تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىمەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلعان. سونىڭ اياسىندا سوقتالى ىستەر تىندىرۋعا بولاتىن ءتارىزدى, – دەدى قۇرمەتتى قوناق ورنىقتى وي قوزعاپ.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قاتىسقان رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى ۆلاديمير حوتينەنكونىڭ ايتۋىنشا, ول مۇندا بۇدان جارتى عاسىر بۇرىن كەلىپتى. «كەشە كونگرەسس-حولعا بارعاندا سول ۋاقىتتاعى تىڭگەرلەر سارايىنىڭ قالاي وزگەرگەنىنە قايران قالدىم. ءوتىپ جاتقان ءومىر-اي» دەپ باسىن شايقاي بەردى بەلگىلى رەجيسسەر.
ارىپتەسىنىڭ اڭگىمەسىن ءىلىپ اكەتكەن «موسفيلم» كينوكونتسەرنىنە قاراستى «ارك-فيلم» كينوستۋدياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ۆاديم ابدراشيتوۆ استاناعا العاش ات باسىن بۇرعانىندا بۇل ارادا الىپ قۇرىلىس الاڭىن كورگەنىن العا تارتتى. قۇمىرسقانىڭ يلەۋىندەي قۇجىناعان قۇرىلىسشىلار مەن دۇرىلدەگەن-گۇرىلدەگەن تەحنيكانىڭ كوپتىگىنەن باسى اينالعانىن, ەندى مىنە, سونىڭ ناتيجەسىندەي جايناعان جاس شاھار بوي كوتەرگەنىنە تاڭدانىسىن جاسىرا المادى. ماسكەۋلىك مەيماندار اراسىندا «ارپا ىشىندەگى ءبىر بيدايداي» بولىپ وتىرعان قانداسىمىز, رەسەيدىڭ جانە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ناتاليا ارىنباساروۆانىڭ قاراتورى وڭىنە قاراپ توركىندەپ كەلگەن قىزدىڭ كەيپىن اڭعاردىق.
– ءوزىمدى وزگەشە سەزىنەتىن سەكىلدىمىن. ەڭ قىزىعى, تۋعان ءۇيىمنىڭ تابالدىرىعىن اتتاعانداي كەرەمەت كۇيدى كەشۋدەمىن. قازاعىمنىڭ قوناقجايلىلىعىن ۇنەمى ماقتان ەتەمىن. وسى جولى دا سول ۇيرەنشىكتى ءۇردىس جالعاسىن تاۋىپ جاتقانداي. ماعان جەرلەستەرىمنىڭ وڭ قاباق تانىتاتىنىن, ءار قادامىمدى تىلەكتەستىكپەن باقىلايتىندارىن بىلەمىن. مىنا دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا كەلگەنىمدى وزىمە ابىروي سانايمىن. ويتكەنى مەن دە ۆگيك-ءتىڭ تۇلەگىمىن. اتاقتى سەرگەي گەراسيموۆ پەن تاتيانا ماكاروۆانىڭ سىنىبىندا وقىعان كەشەگى كەڭەستەر وداعىنا كەڭىنەن تانىمال ءتورت ناتاليانىڭ (بەلوحۆوستيكوۆا, گۆوزديكوۆا, بوندارچۋك, ارىنباساروۆا) ءبىرىمىن, – دەپ ناتاليا وتەۋىلقىزى اعىنان جارىلىپ.
ماسكەۋلىك كينو ماماندارىن قازاقتىڭ كىندىك قالاسىنا شاقىرۋشىلاردىڭ اتىنان ءسوز سويلەگەن قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ايمان مۇساقوجاەۆا بۇل شارانىڭ اياسىندا كوپتەگەن يگى يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بولاتىنىن, وعان ەكىجاقتى پايدالى ىنتىماقتاستىق زور مۇمكىندىك تۋعىزاتىنىنا توقتالدى. ونىڭ ويىنشا, بولاشاق كينوگەرلەردىڭ ءبىر-بىرىمەن الدەن ارالاس-قۇرالاس بولعانى ءجون. سونىڭ العىشارتتارى قازىردىڭ وزىندە جاسالىپ جاتقان سىڭايلى.
اتالمىش اكتسيا بارىسىندا ماسكەۋلىك ماماندار ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزىپ, استانالىق ونەرپاز ورەندەردىڭ اياق الىستارىن بايقادى. بمكي-ءدىڭ ەڭ دارىندى ستۋدەنتتەرىنەن قۇرىلعان تەاتر ۇجىمى استانالىق كورەرمەندەرگە «ەۆگەني ونەگين», «جوق جەردەن شىققان شۋ», «سويلەيتىن مىلقاۋ» اتتى سپەكتاكلدەرىن ۇسىندى.
جاقسى ءداستۇر كەلەشەكتە دە جاراسىمدى جالعاسىن تاپسا نۇر ۇستىنە نۇر.
تالعات باتىرحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
