14 مامىر، 2018

ءسىز بەن ءبىز نەمەسە ءسوزدىڭ قۇنى

342 رەتكورسەتىلدى

ەندىگىنىڭ جازۋشىلىق ونەر سوقپاعى اعا ۇرپاق كورىپ-بىلگەن تاعلىمنان وزگە­شەلەۋ. تۇڭعىش كىتابىن شىعارعان بويدا تۇساۋكەسەر شاراسىن وتكىزىپ، ۇلكەن ءىس تىن­دىرعانداي سەنىم ۇيالاعان جۇزدەردى ىڭعاي ۇشىراتاتىنىڭ بار. رۋحاني تاجىريبەسى تولىسقان جاسى ۇلكەندەردىڭ العان اسەرى مەن قورىتقان وي-پىكىرلەرى تاپ مۇنداي شارالارعا اۋاداي قاجەت.

دەي تۇرعانمەن تاپ وسىنداي احۋالعا وزىنەن-ءوزى سۇراناتىن شەشىمدى سوزدەرگە ۇيىرلىك تانىتپاي، قۇلاقتارى توساڭسيتىن ءۇردىس قاشان، قالاي ورنىققانىن كوز الدىمىزدان وتكەرىپ الىپ، ەشتەمەنى اڭعار­ماعان اڭعال كەيىپ تانىتۋ قاي ءبىر وڭعان ءىس دەيسىڭ باياعى. سويتسە دە قولىنا قالام ۇستاۋعا تاۋەكەلى جەتۋدىڭ جولى مەن ءجونى­نىڭ ۇزىن تاريحىنا ءۇڭىلىپ، ءداستۇر مەن ۇستانىم بىتكەننىڭ بەرىكتىگىنە كوز جەت­كىزىپ قانا قويماي – تاعدىر تالقىسىنا تۇسكەن تۇلعالاردىڭ ىزدەنىس كەزەڭدەرىنىڭ ءوزى ءداۋىر ەرەكشەلىكتەرىمەن ۇندەسەتىنىنە قاي­ران قالاسىڭ. مۇنى تاراتىپ ايتۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وراسان، نار جۇگىنە تاتيتىنداي ءبىلىم بىتكەندى قاۋاشاققا سىيعىزۋدىڭ ءوزى ەكىتالاي. جارامساق جالعاندىقتان ادا كىسىلىكتى قولىڭا شىراق الىپ ىزدەگەن كەزدە – «سەمەيدىڭ بۇل قالاسى» دەپ ابايشا ايتقاندا اندا-ساندا الدىڭنان شىقسا، بىلە-بىلگەن كىسىگە ونىڭ ءوزى تاپتىرمايتىن ولجا.  ءحىح عاسىردىڭ زارزامان اقىندارىنشا ءتۇڭىلىستىڭ اۋقىم كولەمىن زورايتىپ، ۇرەيلەندىرە ابىرجىتۋدىڭ اكەلەر جاقسىلىعى شامالى. قازاق جانىنىڭ پەرنەسىن نازىك قوزعايتىن ءسوز جارىقتىقتىڭ اسەرشىل قۋاتى تومەندەگەلى ەلىتىپ، ەلىكتىرىپ اكەتەتىن زاماناعا ساي تەتىكتى ويلاستىراتىن ۋاقىت الدەقاشان جەتتى. ءسوزدىڭ البەتتە سۇراۋى بار، الايدا ونىڭ ەسەبىن ءبىلىپ، مولشەرىن انىقتاپ وتىراتىن ادەتتەن الشاقتاۋ نىشاندارى جەتكىلىكتى. جۇمىرباستى پەندە بالاسىنىڭ اقىل-ويى العىر تارتسا دا، ءوزىمشىل اۋرۋىنان ارىلۋ قيىنعا سوعىپ بارادى.

ءسوزدىڭ ەش اسەر ەتپەيتىن سەبەبىنە بويلاۋعا ەشكىمنىڭ قۇلقى جوقتىعىنا ەتىمىز ۇيرەنگەنى سونشا – سىپايىلىقتان ادا سىيىمسىزداۋ مىنەزدەردى ەرەن سانامايتىنعا اينالىپپىز. باسقوسۋلاردىڭ بارىسىن بىلاي قويىپ، توي-تومالاققا كىتابىن قوسا الا كەلىپ، مىناۋ اتاقتى جازۋشىنىڭ قولتاڭباسىن تويعا تارتۋ رەتىندە قابىلداڭدار دەپ جازعان لەبىزىندە ءبىر قاراعاندا تۇك زالالى جوق سياقتى. « ۇلى جازۋشى» دەمەگەنىنە ىشىڭنەن شۇكىرشىلىك قىلىپ، ايتىلعان ءسوز اتىلعان وق ەسەپتى ەكەنىن كەيدە ۇمىتاتىنىڭ بار. كەلە-كەلە كوپتى سىيلاماۋدىڭ مۇنشالىقتى اسقىنعان ءتۇرىنىڭ توركىنىن تەرەڭدى قوپارماي-اق كەزىكتىرە باستاساڭ تۇلا بويىڭ تىتىركەنە توڭازيدى. ويتكەنى، ۇلكەننىڭ الدىنان قيا ءوتىپ كورمەگەن، كەيبىرەۋدىڭ ومىراۋ وكتەمدىگىنە كوندىگىپ ۇيرەنگەن حالىق وكىلىمىز. ءتىپتى ۇرداجىقتاۋ ورەسكەل قىلىقتارىن ەركەلىككە ۇيعارىپ، تەكسىزدىككە تاياۋ مىنەزدەردى اڭىز عىپ ايتىپ، ءاپسانا عىپ تاراتۋعا اۋەستىگىمىزدە ۇلتتىق كەڭدىك پەن كەشىرىمشىل ەرەكشەلىكتەرىمىز بايقالادى دەپ جاقاۋراتۋدىڭ كۇنى ءوتىپ بارا جاتقالى قاشان.

كوپ تومدىقتى شىعارۋ ءۇردىسىنىڭ ورنىعىپ، كەڭ قانات جايۋىندا – شاڭىراق شايقالتىپ، كەرەگە قيراتاتىن وزبىر وعاشتىق اتاۋىمەن جوق تا. قىرىق ءتورت جاسىندا و دۇنيەگە بەت بۇرۋعا قامدانعان چەحوۆتىڭ كوڭىلىن سۇراي كەلگەن قارت تولستوي وسى كۇنگە دەيىن جاز­عان-سىزعانىڭدى تۇگەل جيناستىرىپ، جارىققا شىعار دەپ كەڭەس ايتاتىنى بار. بولات قاناتباەۆ دەگەن جازۋشىنىڭ قازاسى ۇستىندە قادىر مىرزا ءالى دە قالامگەر اتاۋلى ولگەننەن كەيىن شاشاۋىن شىعارماي مۇراسىن تۇگەل باستىرعان دۇرىس دەپ ايتقانى ءالى كۇنگە دەيىن ەستە. مۇندا ءبىر ىزگىلىكتى مادەنيەت بار.

ال ەندى جيىرما تومعا تاياۋ كىتابىن شىعارعان كوزى ءتىرى جازۋشىمىزدىڭ ارقايسى­سىنىڭ بەتاشارىنداعى جازۋعا كوز جۇگىرتە قاراساڭ – قازاقتىڭ كلاسسيك، اتاقتى، داڭقتى، قا­سيەتتى قالامگەرى سەكىلدى ەپيتەتتەردەن اياق الىپ جۇرە الماي مالتىعىپ قالا جازدايسىڭ. «كەي ادام دۇنيەگە قانشا بوي الدىرسا دا» ءۇمىتىنىڭ ولمەيتىن ۇزدىكتىگىنەن بىلاي – قاراپايىم حالىق الدىندا وزدەرىن ۇلى جازۋشى دارەجەسىندە ۇستايتىندارىنا تاڭ قالا­سىڭ. اسقارالى شىڭدارمەن تەڭەسەتىن سىن­شىلىق وي جەر باۋىرلاپ ەتەككە تۇسكەن سوڭ كىل وڭكەي جۇگەنسىزدىك الدىمىزدان اندىز­داپ شىعىپ كەلەدى. وعان توقتاۋ سالاتىن ءسىز بەن ءبىز.

توقتاۋ سالۋ دەگەن بىلايىنشا جايمەن ايتىلا سالعان ءسوزدىڭ كەزەگىندەي. ال دۇ­نيەگە كىمدەردىڭ شىعارمالارىن ىرىكتەپ، ۇيالماي ۇسىنۋعا بولادى دەگەن ماسەلەگە سىپىرا ۇمتىلعاندارىن شىققىر كوزىمىز كورگەن سوڭ بۇعان يمەنە توقتالماسقا امالىڭ كانە. رۋحاني تۇتقانى ۇستاعانداردىڭ بىرىمەن كەزىندە تىلدەسۋدىڭ رەتى كەلىپ قاپ، كوركەمدىك تالعامعا دەگەن كوزقاراس نازىك عۇرپىنان ايرىلىپ، تۇيەتاباندانىپ بارا جاتقانىن كۇيزەلە جەتكىزگەن كەزدە، جاناشىر سىڭايدا ۇزاق تەسىلىپ بارىپ: «وعان كوپ الاڭداي بەرمەڭىز اعاسى، بۇل بۇكىل الەمدىك بەتالىس وسىلاي» دەپ كەسىپ ايتقانى ىڭعاي ويعا ورالا بەرەدى. كۇللى دۇنيەنىڭ سيقى سولاي بولسا، وندا بىزگە نە جوق دەپ الدىندا ءوزىمىزدى-ءوزىمىز جۇباتىپ، كوڭىلىمىز ءبىرجولا تىنشىعان سياقتانعان. كەلە-كەلە قاراساق بۇعان  الدانۋعا بولماي بارا جاتقانىن اڭداي­سىڭ. تۋرا وسى باعىتتان تايماي الدى-ارتىمىزعا قاراماستان توقتاۋسىز كەتە بەرەتىن بولساق – ناداندانۋ ۇدەرىسىنىڭ تۇيىعىنا ءبىر-اق تىرەلەتىن ءتۇرىمىز بار. قاريالىق جاستاعى ادامعا كورىپكەلدىك تانىتىپ، ەسىلە سويلەۋ البەتتە سىيىمسىز. دەي تۇرعانمەن توبىرلىق مادەنيەتتىڭ قۇلا تاسقىن ەكپىنىنەن قۇلان-تازا شىعۋدىڭ جولى قانداي، كوپ بولىپ ويلاساتىن شارۋا شىنتۋايتىندا وسى ەكەن.

جۇماباي شاشتاي ۇلى،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • بۇگىن، 12:38

تاۋلىگىنە 15-16 توننا ءسۇت الىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 09:20

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • بۇگىن، 08:34

سۋبسيديانىڭ جاڭا تالاپتارى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:29

«يوكەريتتەن» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 08:15

قازاقستان ءتورتىنشى توپتا

فۋتبول • بۇگىن، 08:13

پەداگوگتەرگە پايدالى شارا

رۋحانيات • بۇگىن، 08:09

ادالدىق ەشكىمدى الدامايدى

قوعام • بۇگىن، 08:06

مەشىتتى سالعانىمەن، قارامايدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:57

قولداۋ جۇمىستارى جالعاسادى

قوعام • بۇگىن، 07:54

ونلاين-وقىرمان

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:52

«باستاۋ»: جاڭا بۋىن كينوسى

كينو • بۇگىن، 07:51

سۋ باسۋ قاۋپى جوق

قوعام • بۇگىن، 07:40

باسپانالى بولىپ، باقىتقا بولەندى

باعدارلامالار • بۇگىن، 07:32

ءابىشتانۋدىڭ ءاز ءالىپبيى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:20

اجىراماس دۇنيەنىڭ ادامى...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:17

ۇقساس جاڭالىقتار