بالا باعاشاردىڭ جاستىق شاعى اۋىر ءورىلىپتى. بالالارىن وتە جاقسى كورگەن. كەزىندە ءوزى باعىندىرا الماعان بيىكتى بالالارىم الادى دەگەن ۇمىتتە ءومىر سۇرگەن. ۇلدارى رۋسلان مەن باقتيارعا بارلىق جاعدايىن جاساعان.
گرەك-ريم كۇرەسىنىڭ جارىق جۇلدىزدارىنىڭ ءبىرى, بولاشاق الەم چەمپيونى باقتيار بايسەيىتوۆكە دە اۋەلدە وڭاي بولماعانعا ۇقسايدى.
باعاشار ۇلكەن ۇلى رۋسلان بايسەيىتوۆتى وليمپياداشىلار ءىزباسارىن دايىندايتىن سپورت ينتەرناتتىڭ كۇرەس ۇيىرمەسىنە بەرگەن. سپورت ينتەرناتتا باقتياردى ۇستازدارى كونكيشىلەر ۇيىرمەسىنە جازعان ەكەن. كىشكەنتايىنان شامداعاي, الىسا كەتسە اۋىل بالالارىن اتىپ ۇراتىن باقتيار مەدەۋگە بارىپ سىرعاناپ جۇرگەنىمەن بار ويى كۇرەستە بولعان.
كونكيشىلەردى تاڭعى ساعات التىدا تۇرعىزادى ەكەن. بالۋاندار ساعات سەگىزگە دەيىن كەرىلىپ سوزىلىپ جاتادى. ساعات ونداعى جاتتىعۋعا اسىقپاي بارادى. قۇراماعا الىنعان ورىمدەي بالۋاندارمەن كونكيشى بۇل كۇرەسسە ەشكىمگە الدىرمايدى. اقىرى, اكەسىنە ايتىپ ءجۇرىپ, گرەك-ريم كۇرەسىنە اۋىسادى.
العاشقى باپكەرى جاڭاباي وسپانوۆ سول كەزدە ماسكەۋدىڭ دەنەشىنىقتىرۋ ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, جاڭا كەلگەن كەزى. بىلىكتى مامان, ماسكەۋدەگى داڭقتى بالۋانداردان ءتالىم العان جىگىت شاكىرتتەرىنە بار بىلگەنىن ۇيرەتكەن. «اعاممەن كۇندە كۇرەسەمىن. جاسىم كىشى بولسا دا ادىسقويمىن ءارى پىسىقتاۋمىن. اكە – بالاعا سىنشى. سول كەزدە اكەمنىڭ «وسى باقتيارىم الەم چەمپيونى بولادى» دەپ ايتقانى قۇلاعىمدا قالىپ قويدى. جانىمداي جاقسى كورەتىن اكەمنىڭ ارمانىن ورىنداۋ ءۇشىن دە بارىمدى سالدىم», دەيدى باقتيار.
1990 جىل. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سۇلتان بايماعامبەتوۆتى ەسكە الۋعا ارنالعان جاستار اراسىنداعى حالىقارالىق تۋرنير. قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرعان باقتيار فينالعا شىققان. اكەسى باعاشار كىلەم شەتىنەن كەتپەيدى. الىپ سارايدى باسىنا كوتەرىپ, بالاسىنا كوتەرمەشى بولىپ ءجۇر. ءادىسى دۇرىس شىقپاي قالسا, سىباپ تا الادى. باقتيار كۇمانسىز جەڭدى. كىلەمگە اتىپ شىققان اكەسىنىڭ ايقارا قۇشاقتاپ, اۋەلەتە كوتەرىپ كەتكەنى ەسىندە. ءجۇزى دالاۋ-دالاۋ بولىپ, كوزىنەن جاس بۇرقىراپ ءجۇر.
جەڭىمپازدى ماراپاتتاۋ كەزىندە اكەسىن كوزبەن ىزدەگەنىمەن تابا المادى. الگىندە عانا زالدا قۋانىشتان قۇستاي ۇشىپ جۇرگەن اكەسى قايدا كەتكەن؟!
كورگەندەر ايتقان. باعاشاردى جۋىناتىن بولمەدەن كورىپتى. قاتتى تولقىعانىنان قوس تاناۋىنان قىپ-قىزىل قان فونتانداي اتقىلاپ تۇر دەيدى.
«ەشتەڭە ەتپەيدى, دەپتى باقىتتى اكە. – بالام چەمپيون بولدى عوي, قانىم بويىما سىيماي جاتىر».
1991 جىل. اكەسى مەن اناسىنىڭ قوسىلعانىنا 25 جىل. اعايىن-تۋىس, دوس-جاران قۇتتىقتاپ كەلگەن. سول مەزەتتە بىرەۋى تەلەديداردى قوسقان. مىنا قۇدىرەتتى قاراساڭشى, ەكراننان ۇلدارىن, كسرو سپارتاكياداسىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى باقتيار بايسەيىتوۆتى كورسەتىپ جاتىر ەكەن. اكەسى تاعى دا قۋانىشتان كوزىنە جاس الىپتى. قوس قۋانىش تويعا ۇلاسقان. كسرو قۇراماسىنىڭ جاس باپكەرى ميحايل ءمامياشۆيليدىڭ سول كەزدە باقتيارعا كوزى ءتۇسىپ, قۇراما قاتارىنا قابىلدايدى.
1992 جىل. كيسلوۆودسكىدەگى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى. باقتياردىڭ جۇرەگى اۋىزىنا تىعىلىپ, ءوزىن جايسىز سەزىنگەن. قۇداي ءبىلدىرىپ تۇر ەكەن. ءدال سول كۇنى اكەسى ينفاركت الىپ, دۇنيەدەن وزىپتى.
اكەسىن جانىنداي جاقسى كورەتىن ەدى باقتيار. «مەنىڭ بالام الەم چەمپيونى بولادى». اكەسىنىڭ ءجيى ايتاتىن وسى ءسوزى قۇلاعىندا جاڭعىرىپ, ەش ۇمىتىلمادى. «اكە, ارمانىڭدى ورىندايمىن». وزىنە ءوزى وسىلاي سەرت بەرگەن.
باقتيار بايسەيىتوۆتىڭ ءبىر ەمەس ەكى رەت الەم چەمپيونى بولارلىقتاي قارىمى بار ەدى. «شىعاسىعا يەسى باسشى». 1995 جىل. پراگادا وتكەن الەم چەمپيونىنىڭ جارتىلاي فينالىندا جولى الەمنىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى, بارسەلونا وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى مناتساكان يسكانداريانمەن ءتۇيىستى. سوڭعى بەس جىلدا 74-76 كيلو سالماقتا ەشكىمنەن دەسى قايتىپ كورمەگەن مناتس اسپانداعى ايعا قول سوزعان بوزىم ەدى.
ەكەۋى سۇمدىق قارسىلاستى. اككى مناتس ءتۇرلى ايلا-امالعا بارعانىمەن, قازاقتىڭ قۇرىشتان قۇيىلعانداي مىقتى بالاسىنا توسقاۋىل بولا المادى. ەكەۋى دە سىلەلەپ شارشادى. باقتيار جەڭدى. سونداعى قۋانعانى-اي.
جارتىلاي فينالدا اتاعى جەر جارىپ تۇرعان مناتساكان يسكاندارياندى جەڭدى عوي. ەندى بايسەيىتوۆ – الەم چەمپيونى. سولاي ويلاعان. ولاي ەمەس ەكەن. بۇرىن ەركىن ەڭسەرىپ جۇرەتىن فرانتسۋز بالۋانىمەن بەتتەسكەندە ءبارىن ۇقتى. ۇستاعان جەرىنە جەلىمدەي جابىساتىن قولى قول ەمەس, اناۋ ءبىر سىلكىپ قالسا اجىراپ كەتەدى. اياق تا دەگەنىنە باعىنبايدى.
مناتستى جەڭگەن قۋانىش كۇشىن سارقىپ الىپتى. كۇمىس تە از ولجا بولماعانىمەن, قولدا تۇرعان التىن كوز الدىندا توزاق وتىنداي جىمىڭداپ, فرانتسۋز يۆون ريمەردىڭ موينىندا كەتتى. وي, سونداعى وكىنىشتەن ورتەنگەنى-اي.
ەۆلەدەگى الەم چەمپيوناتىندا دا وڭاي جەڭىستەر بولعان جوق. بولمايىندىعى دا بەلگىلى. بۇل سىنعا الەمدە دارالانعان بالۋاندار كەلەدى عوي. جارتىلاي فينالدا رەسەيلىك مۇرات قاردانوۆپەن كىلەمگە شىقتى. كەزىندە كسرو قۇراماسىندا داڭقتى داۋلەت تۇرلىحانوۆپەن الەمدىك جارىستارعا بارۋ ءۇشىن تايتالاسقان كاردانوۆ كىلەم ورتاسىندا شىنجىرلى تراكتور سەكىلدى تابانداپ تۇرىپ الادى. ارپالىس كەزىندە اراعا ەكى جىل سالىپ سيدنەي وليمپياداسىنىڭ قاھارمانى بولعان وعلاندى باقتيار كەۋدەگە سالىپ تىك كوتەرىپ كەتتى. ەكەۋى دە ابدەن بولدىرعان. سوڭعى كۇش, سوڭعى مۇمكىندىك.
اۋەگە شاراسىز, ماعىناسىز قاراعان باقتيار سەكۋندتار ىشىندە اكەسىنىڭ نۇرلى ءجۇزىن كوز الدىنا ەلەستەتتى. جايدارى. ك ۇلىپ تۇرعان سەكىلدى. وسىنىڭ ءوزى بويىنا قۋات ءبىتىردى. بولاشاق وليمپيادا جەڭىمپازىن كەۋدەگە العان كۇيى وڭ جاققا شالقايا بەرە تاستاپ جىبەردى. ۇپاي سانىمەن جەڭىپ تۇرعان. ەندىگىسى كۇمانسىز.
فينال. قارسىلاسى ايگىلى فەليۆەرتو اسكۋيا. ەكى رەت جەڭىلىس تاپتى وسى كۋبالىقتان. قولى اياققا تۇرماي سوڭعى مينۋتتارعا دەيىن ايقاساتىن قارا قابىلان الەم چەمپيوناتى مەن وليمپيا ويىندارىندا جولىن كەستى. ەندى قالاي بولادى؟!
ەر كەزەگى ۇشكە دەيىن. باقتيار قاتتى تولقىمايتىن ەدى. بىراق مىنا جارىستىڭ ءجونى بولەك. بۇل جولى الەم چەمپيونى بولماسا, اكە ارۋاعىنا بەرگەن ۋادەسى ادىرا قالادى.
كىلەمگە بەتتەپ بارا جاتقاندا داۋلەت تۇرلىحانوۆ ارقاسىنان قاقتى. «باۋىرىم, بۇل جەڭىسىڭدى اكەڭە ارنا!». كوزىنەن ىستىق جاس بۇرق ەتە قالىپ, داۋلەت اعاسىنا جالت قاراعان.
بەس قارۋىن اسىنىپ مايدان دالاسىنداعى جەكپە-جەككە ات ويناتىپ شىققان ءباھادۇر بابالارىنداي قاھارعا ءمىنىپ اسكۋياعا جولبارىستاي اتىلعان. ول دا كەلسەڭ كەلدىڭ ءوزى. بۇل قازاقتى ءبىر ەمەس ەكى رەت جەڭگەن. ۇشىنشىسىندە جەڭبەي جىن ۇردى ما؟ كوزىندە وزىنە سەنىمدىلىك بار.
باقتيار وڭ قولىن قولتىققا قىسىپ, يىعىنان قاپسىرا ۇستاپ, ءسال جانتايا بەرە وڭ جاققا شيىرىپ جىبەردى. كۋبالىق قابىلان وزىنە قارسى ابدەن دايىندالعان بۇل ادىسىنەن بەيحابار ەكەن. قانكوبەلەك ويناپ كەتتى. كەزىندە قاجىمۇقان باباسى قولدانعان «وبراتنىي پوياس» ءادىسىن اسكۋيا ءۇشىن باپكەرلەرى تاڭداعان ەدى. قارا قابىلان تاعى ءتۇسىپ قالدى. ەسە بەرمەي جاتقان قازاقتى يىعىمەن ەڭسەرىپ كەلە جاتىر ەدى. باقتيار جاي وعىنداي لىپ ەتىپ ىشكە ءوتىپ كەتتى دە, اش بەلدەن قىسقاشسا قىسقان قالپى كەۋدەلەتىپ اكەتتى.
پارتەردە ءبىر كوتەرىپ تاستادى. 8-0! «سول كەزدە ونىڭ كوزىنەن جەڭىسكە دەگەن ۇمىتسىزدىكتى كوردىم», دەيدى باقتيار.
تەگىن ادام وليمپ شىڭى مەن الەمنىڭ التىنىن باعىندىرا ما, اسكۋيا ءۇش ۇپاي الدى. 9-3. وسىمەن ءبارى ءبىتتى.
جەڭىس. باقتيار بايسەيىتوۆ – الەم چەمپيونى. جەڭىس تۇعىرىندا تۇرىپ, اكەسىن ەسكە الدى.
«ەستيسىڭ بە, اكە! ارمانىڭدى ورىندادىم. باعاشاردىڭ ۇلى – الەم چەمپيونى».
كوزىن ىستىق جاس كومىپ كەتتى. قازاق ءانۇرانى ويناپ, كوك تۋ جوعارىلاپ بارادى.
باقتيارعا تالاي شاكىرت ء«سىزدىڭ قول استىڭىزدا جاتتىعايىن. ءسىز سياقتى بولعىمىز كەلەدى» دەپ كەلگەن. ايتاتىنى ءبىر جاۋاپ. «سەنى وسى كۇنگە جەتكىزگەن ءوز باپكەرىڭ بار. شىن ىقىلاسىڭ اۋسا, كەلىسىمىن ال, ءوزىن ەرتىپ كەل. سوسىن كورەمىز». قۇدايعا شۇكىر, باقتيار بايسەيىتوۆتىڭ تالىمىندە قۋاتتى جاس تولقىن ءوسىپ كەلەدى. شاكىرتتەرىنىڭ الدى الەمدىك دودادا ولجا سالعانى بارشىلىق بولعانمەن جەڭىمپاز اتانۋعا ءبىر قادام جەتپەي ءجۇر.
باقتيار بايسەيىتوۆ گرەك-ريم كۇرەسىنەن الەم چەمپيونى بولعاننان بەرى ءبىر قازاق ۇلانى وسى بيىككە كوتەرىلە الماپتى.
1998 جىل. قازىر 2018 جىل. التىنسىز وتكەن 20 جىل.
الەم چەمپيونى «ابىلاي اسپاس سارى بەلدى» ءوز شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى باعىندىرارىنا ىشتەي سەنەدى.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
