05 مامىر، 2018

قازاقستان ەكسپورتىنىڭ جاڭا دەڭگەيى

667 رەت كورسەتىلدى

قازاقستاننىڭ مۇناي مەن مەتالل، ۋران، استىق ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋشى ەل ەكەندىگى بەلگىلى. ءتىپتى بۇل ونىمدەردىڭ ەكسپورتى جونىنەن قازاقستاندى الەمگە تانىمال دەپ ايتۋعا بولادى. ماسەلەن، استىق ەكسپورتتاۋ جونىنەن الدىڭعى ون ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلساق، ۋران ەكسپورتى جونىنەن كانادامەن بىرگە كوشتىڭ ەڭ الدىڭعى لەگىندە كەلەمىز.

الايدا بۇلاردىڭ بارلىعى شيكىزات ەكسپورتىنىڭ تۇرلەرى بولىپ ەسەپتەلەدى. ياعني بۇلار جونىنەن ءبىز جەرىمىزدەگى تابيعات بايلىعىن پايدالانىپ وتىرعان ەلمىز. استى قازىناعا تولى جەرىمىز ءبىزدىڭ الەمگە تانىلۋىمىزعا، ەكونوميكامىزدىڭ دامىپ، قورلانۋىنا ۇلكەن قىزمەت ەتىپ كەلەدى.

دەگەنمەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا پايدا بولعان كاسىپكەرلىك قوزعالىستىڭ ۇزدىكسىز دامىپ جەتىلۋى، ەلباسىنىڭ باسشىلىعىمەن سوڭعى بىرقاتار جىلداردان بەرى ەلىمىزدە يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ قولعا الىنىپ، جۇزەگە اسۋى ەندى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى شيكىزاتتان گورى نەعۇرلىم كۇردەلى ونىمدەر شىعارۋعا دا بەيىمدەي باستاعاندىعىن كورىپ وتىرمىز. سونىڭ مىسالى رەتىندە ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ جاڭا ونىمدەرىن ايتۋعا بولادى. الەمگە تانىمال شەتەلدىك ءىرى كومپانيالارمەن ارىپتەستىك قاتىناستىڭ جاقسى جولعا قويىلۋى ەلىمىزدىڭ بىرنەشە وڭىرىندە كولىك قۇراستىرۋ زاۋىتتارىنىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلدى. بۇرىن شەتەلدەردە عانا شىعارىلىپ، بىزگە يمپورتتالاتىن جاپون، نەمىس، كورەي، ورىس كولىكتەرى ەندى ءوز ىشىمىزدە قۇراستىرىلىپ، حالىققا ساۋدالانۋدا. بۇل قۇبىلىس ەل ىشىندەگى ەسكىرگەن جەڭىل كولىكتەردىڭ ازايىپ، ولاردىڭ ورنىن سىلاڭ قاققان جاڭا كولىكتەردىڭ باسۋىن جەدەلدەتتى. حالىقتىڭ جاڭا جەڭىل كولىكتەرگە دەگەن سۇرانىسى، مىنە، وسىلايشا وتەلۋدە. 

ەلىمىزدە تەمىر جول ماشينالارىن جاساۋ ءىسى جەدەل دامۋدا. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ وسى ءىستى ستراتەگيالىق باسىمدىق رەتىندە قابىلداپ، بەلسەندى ارەكەت ەتۋىنىڭ ناتيجەسىندە وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن تەك شەتەلدەردەن عانا كورەتىن يسپان ۆاگوندارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كليماتىنا بەيىمدەلىپ، ءوز ىشىمىزدە شىعارىلۋدا. ءسويتىپ كەڭەس وداعىنان مۇراعا قالعان ەسكىرگەن ۆاگوندار ساناۋلى جىلداردىڭ ىشىندە كۇرت جاڭارتىلدى. كومپانيانىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى مۇنىمەن عانا شەكتەلمەي، ولاردىڭ بوسالقى بولشەكتەرىن دە ءوز ىشىمىزدە شىعاراتىن بولدى. ەل ۇكىمەتىنىڭ اقش-تىڭ اتاقتى «دجەنەرال ەلەكتريك» كومپانياسىمەن ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋى تەمىر جول كولىگى سالاسىندا تەك ءبىزدىڭ ەلىمىزدە عانا ەمەس، بۇكىل ورتالىق ازيا وڭىرىندە بولماعان مۇلدەم جاڭا كۇردەلى تەحنولوگيانى قۇراستىرۋ ءىسىن يگەرۋىمىزگە مۇمكىندىك بەردى. وسى ماسەلەدە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىققا بايلانىستى 2006 جىلى استانا ىرگەسىنەن امەريكالىق لوكوموتيۆتەردى قۇراستىراتىن جاڭا كاسىپورىن قۇرىلىسى باستالعان بولاتىن. ول تەزدەتىپ سالىنىپ، جۇمىسقا دا كىرىسىپ كەتتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن تە33ا سەريالى 300-دەن استام جۇك لوكوموتيۆى، ونشاقتى تەپ33ا سەريالى جولاۋشى تاسىمالى لوكوموتيۆتەرى شىعارىلعان ەدى. ەندى، مىنە، ولاردى ءوزىمىز عانا تۇتىنىپ قويماي، تاياۋ كورشىلەرىمىزگە دە ەكسپورتقا شىعارا باستادىق.

ماسەلەن، پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار ءماميننىڭ تاجىكستان استاناسى دۋشانبەگە جۇمىس ساپارى اياسىندا Hyundai County ماركاسىنىڭ قازاقستاندىق 300 اۆتوبۋسىن، 500 جۇك ۆاگونىن، 4 مانەۆرلىك جانە ماگيسترالدى لوكوموتيۆتى جانە 5200 توننا ر-65 ماركالى رەلستەرىن، سونداي-اق اۋقىمى 30 مىڭ توننالىق روگۋن گەس-ءىنىڭ قۇرىلىسى ءۇشىن «ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ» اق وندىرەتىن ارماتۋرالاردى جەتكىزۋ تۋرالى كوممەرتسيالىق قۇجاتتارعا قول قويىلدى.

ايتا كەتۋ كەرەك، تاجىكستان وڭىرلەس ەلدەر اراسىنداعى قازاقستاننىڭ سەنىمدى ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدىڭ ورتالىق ازياداعى تاۋار اينالىمىنىڭ 20 پايىزى وسى ەلدىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ وتىر.

ەكى ەل اراسىنداعى ىسكەرلىك بايلانىستىڭ كەلەشەگى جارقىن دەپ ايتۋعا نەگىز بار. ويتكەنى ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى الدىندا مەملە­كەت باسشىلارىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىندا استانادا جۇرگىزىلگەن كەلىس­سوزىنىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ءوزارا ساۋدا اينا­لىمىنىڭ كولەمىن 2 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ مىندەتى تۇر. 

دەمەك، قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىن­داعى جاڭا ساۋدا كەلىسىمى تۋرالى ەلىمىزدىڭ مەرزىمدى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جىلت ەتىپ كورىنگەن وسى جاڭالىقتى ەل ەكونوميكاسىنىڭ ۇلكەن جەڭىسى رەتىندە باعالاعان ءجون. ويتكەنى اۆتوبۋس، ۆاگون، لوكو­موتيۆ ەكسپورتتاۋ دەگەنىمىز مۇناي مەن استىق، ياعني شيكىزات ەكسپورتتاۋ دەگەن ءسوز ەمەس. اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتىپ كەت­كەندەي، مۇنىڭ ماڭىزى بۇرىنعىعا قارا­عاندا الدەقايدا تەرەڭىرەك. بۇل جاڭالىق قازاق­ستاننىڭ ەندىگى ۋاقىتتارى ادامنىڭ كۇشى عانا ەمەس، اقىل-ويى مەن ءبىلىمى جۇمسالاتىن، وسىنىڭ ناتيجەسىندە تاۋاردىڭ قوسىمشا قۇنىن قالىپتاستىرىپ قانا قويماي، ەندى سول ونىمدەردى سىرتقا ساتىپ پايدا تاباتىن ەلگە اينالا باستاعاندىعىن بىلدىرەدى. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا كوزدەلگەن نەگىزگى ماقساتتاردىڭ ءبىرى دە وسى بولاتىن. ويتكەنى بۇل ءىس ونەركاسىپتى عانا ەمەس، ونداعى ادام كاپيتالىن دامىتۋ ماقساتىمەن دە تولىق ۇشتاسىپ وتىر.

«كەز كەلگەن ەلدىڭ ونەركاسىپتىك دامۋ دەڭگەيىن ەڭ الدىمەن ونىڭ ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ دامۋ دەڭگەيى، ياعني وسى سالانىڭ شىعاراتىن ونىمدەرى انىقتايدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار الەمدە. لوكوموتيۆ، زاماناۋي ۆاگوندار مەن اۆتوكولىكتەر ساتۋ دەگەنىمىز – بۇل ەل ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا دەڭگەيى بولىپ ەسەپتەلەدى. جۇزەگە اسىرىلۋ ۇستىندەگى يندۋس­تريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ ناقتى جەمىسى دەپ ايتامىز ءبىز مۇنى.

سۇڭعات ءالىپباي،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

9 سۋ قويماسى سالىنادى

ەكولوگيا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار