قازاقستان • 23 ءساۋىر, 2018

قالامگەر جولامان بوشالاقتىڭ قايراتكەرلىك قارىمى

990 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن

بەلگىلى قالامگەر, كۋرستاسىم, ارىپ­تەسىم جولامان بوشالاقتىڭ 75 جىل­دىق مەرەيتويىنا وراي ماقالا جا­زىپ, ىستىق لەبىز, يگى تىلەگىمدى ءبىل­دىرۋ ماقساتىمەن قولىما قالام العاندا بۇعان دەيىنگى جارتى عاسىردان استام ءومىرىمىز كوز الدىمنان بەينە كينو تاسپاسىنداي سىرعىپ وتە بەر­گەن. جولەكەڭ ەلىمىزدىڭ باتىس وڭىر­ى­نەن 1966 جىلى سول كەزدەگى س.كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فا­كۋل­تە­تىنە وقۋعا تۇسكەندە جاسى ءالى ايحاي جيىرما بەسكە جەتە قويماسا دا, بوز جورعاداي بوزبالالىقتان ارىلا قوي­ماعان بىزدەر ءۇشىن ساقا جىگىت بولىپ كورىنەتىن ەدى. سولاي ەكەن. ورتا مەكتەپتەن سوڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ۋچيليششەسىن ۇزدىك ءبىتىرىپتى. كەڭشاردا ءتۇرلى جاۋاپتى جۇمىستار اتقارعان. گازەتتەرگە ما­قالا, سىقاق ولەڭ, اڭگىمەلەرى شى­عادى. بىر­تە-بىرتە ادەبي ورتاعا ويى­سادى. ءسوي­تىپ ۋنيۆەرسيتەتكە ءومىر وتكەل­دە­رىنەن ءوتىپ كەلىپتى. سوندىقتان بو­لار, بىزدەر جولەكەڭە قىزىعا قارادىق.

قالامگەر جولامان بوشالاقتىڭ قايراتكەرلىك قارىمى

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ول بىزگە اعا, ءبىز وعان ءىنى بولا بىلدىك-اۋ دەيمىن. ۇنە­مى ازىلدەپ كۇلە سويلەپ, ارقا­مىز­دان قاعىپ قاناتتاندىرىپ وتىرا­تىن جو­لەكەڭ وزگەنى دە سىيلاپ, ءوزىن دە سىي­­لاتا بىلەتىن. ءبىز باققوجا مۇ­قاي, ءشومىش­باي ساريەۆ, جاقاۋ داۋرەن­بە­كوۆ­­پەن بولمەلەس بولساق, ءسۇلتانالى بال­­عاباەۆ, سماعۇل ەلۋباەۆ, امانجول ار­عىنگەلدين قاشاندا جولەكەڭنىڭ جانىنان تابىلاتىن. ال بۇل ازا­مات­تار­دى كوزى اشىق, كوڭىلى وياۋ جان­دارعا تانىستىرۋدىڭ قاجەتى شامالى دەپ ويلايمىن.

1971 جىلى وقۋ ءبىتىرىپ جاتقان شاقتا شاڭىراق كوتەرگەن جولەكەڭ ومىر­لىك قوساعى گۇلجاۋھارمەن قول ۇستا­سىپ سول كەزدە شەۆچەنكو دەپ اتا­لاتىن بۇگىنگى اقتاۋ قالاسىنا بەت العان. نەگىزى جولەكەڭنىڭ اتا-باباسى ماڭعىستاۋلىقتار. ال ءوزى اتىراۋ وبلىسىنىڭ جىلوي وڭىرىندە تۋىپ-ءوسىپتى. سوناۋ وتىزىنشى جىلدارداعى قىستالاڭ شاقتا اتا-انالارى امالسىزدان اقتوبە جاققا اۋا كوشۋگە ءماج­بۇر بولدى. سودان تەك سوعىستىڭ الدىندا عانا ورالىپتى. تە­گىن­دە جولامان كەيىندە ءبىر ۇلتتىڭ ابىزىنا اينالعان كورنەكتى جازۋشى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ اعايىنى, اۋىل­داسى. اكەسى وڭدىبايدىڭ تۋعان جە­رى قاراتاۋدىڭ بوكتەرىندەگى وڭ­دى اۋى­لى. جولەكەڭ وقۋ بىتىرگەلى جات­قان شاقتا ابەكەڭنىڭ جاسى وتىز­دان ەندى اسقانمەن ەسىمى قالىڭ قازا­عىنا ابدەن تانىلىپ قالعان شا­عى ەدى. سول جاقسى اعاسى ىنىسىنە تا­ياۋ جىلدارى ماڭ­عىستاۋ جاعىندا ءما­نى زور جا­ڭا­لىقتار بولىپ قالۋى اب­دەن مۇم­كىن, سوندىقتان ەل جاققا بار­عان­دارىڭ دۇرىس دەپ اقىلىن ايتادى.

«اعانىڭ اقىلى جانە رەسپۋب­ليكا ورتالىق پارتيا كوميتە­تىنىڭ جولداماسىمەن شەۆ­چەنكوعا كەلدىك. مۇندا قازاق تىلىندە شىعاتىن نە قالالىق, نە وبلىستىق گازەت جوق ەكەن دەپ ەسكە الا­دى ارىپتەسىمىز. قالالىق تەلە­ستۋ­ديا­نىڭ اشىلعانىنا ءالى ءبىر جىل تولماعان. گۇلجاۋھار ەكەۋمىز دە سوندا جۇمىسقا ورنالاستىق. ەڭ قىزىعى سول, اينالدىرعان ون بەس كۇننىڭ ىشىن­دە باس-
پانالى بولدىق».

وسى ارادا باستاپقىدا اعا رەداكتور, رەداكتسيا مەڭگەرۋشىسى, باس رەداكتور بولىپ قىزمەت ەتكەن جاس مامان ارادا سەگىز جىلدان سوڭ الماتىداعى جو­عارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا اتتا­نادى. پارتيا مەكتەبىن ءبىتىرىپ كەل­گەن سوڭ مۇنايلىدا ەكى تىلدە شى­عاتىن «مۇنايلى جاڭالىعى» اتتى اۋ­داندىق گازەتتىڭ رەداكتورى بولىپ تا­عايىندالادى. ودان وبلىس ورتا­لى­عىنا قايتا ورالىپ, وبلىستىق تەلەۆيزيا جانە راديو حابارلارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تە­لەستۋديا ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ات­قارادى. ال ەگەمەن ەل اتانىپ, تاۋ­ەل­سىزدىككە قول جەتكەن شاقتا ەكى جىلداي وبلىستىق اكىمدىكتىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتىنىڭ باسشىسى بولعانى دا بار.

ءسوز ورايىنا قاراي ايتا كەتەيىن, سول شاقتا مەن سەمەي­دەن الماتىعا كو­شىپ كەلىپ «قازاق­ستان كوممۋنيسى» جۋر­نالىندا قىزمەت ەتتىم. ەلگە ءجيى شىعىپ تۇراتىنمىن. العاشقى ءىس- ساپارلارىمنىڭ بىرىندە اقتاۋ, اتى­راۋ جاعىنا جول تارتتىم. بۇل جو­لەكەڭنىڭ وبلىستىق تەلەارنادا باسشىلىق قىزمەتتە جۇرگەن كەزى. بىراق مەن اقتاۋعا كەلگەندە كۋرستاسىم كاۆكاز جاقتا دەمالىپ جاتىر ەكەن. گۇلجاۋھار كۋرستاسىمنىڭ جۇ­مىس ورنىنا بارىپ جۇزدەستىم. وبلىس ورتالىعىنداعى جۇمىسىم ورىن­دالعان سوڭ ماڭعىستاۋ اۋدا­نى ار­قىلى اتىراۋعا جۇرمەك بولعاندا, گۇل­جاۋھار وبلىس ورتالىعىنا جي­نا­لىسقا كە­لە قالعان سول اۋداننىڭ ءبى­رىن­­شى باسشىسىمەن تانىس-
تى­رىپ ىلەس­تىرىپ جىبەردى.

جولدا كەلە جاتقاندا جاسى مەنەن كىشى الگى باۋىرىم ماعان: «داۋكە, بۇل جاق­قا ادايلاردى كورۋگە كەلدىڭىز بە؟» دە­گەنى. بۇل سۇراقتىڭ ءمانىسىن تۇسى­نىڭ­­­­كىرەمەگەن مەن «نەگە ولاي دەيسىز؟» دەپ قارسى سۇراق قويدىم. اۋدان باسشىسى ءبىر ك ۇلىپ الىپ, ونىڭ سەبەبىن ايتا باستاعاندا ءبارى تۇسىنىكتى بولدى. سويتسەك, مەنىڭ الدىمدا وسى وڭىرگە كەلگەن ابايلىق جازۋشى, عا­لىم ءىنىم تۇرسىن جۇرتباي بۇلارعا «ماڭ­عىستاۋعا ادايلاردى كورۋ ءۇشىن كە­لىپ وتىرمىن» دەگەن ەكەن.

جولەكەڭ قاي جەردە دە, قانداي جۇ­مىستا دا ابىرويلى بولدى, ىسكەرلىك قابى­لەتىن بايقاتا ءبىلدى. وبلىستىق «ماڭعىستاۋ» گا­زەتىنە سەگىز جىل باس رەداكتور بولۋى سونىڭ ايعاعى. قازاقستان جۋرناليستەر ودا­عىنىڭ وبلىستىق باسقارماسىنا تور­اعا بولىپ سايلاندى. بىرنەشە مارتە جەر­گىلىكتى ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى دا بولدى. وبلىس قالامگەرلەرى اتى­نان رەس­پۋبليكا جۋرناليستەرى قۇ­رىل­تايىنا ەكى رەت دەلەگات رەتىندە قا­تىستى. شەتەلدىك دەلەگاتسيالار قۇرامىندا ەل, جەر كوردى. جوعارى ماراپاتتارعا يە بولدى.

جولامان وڭدىباي ۇلى 11 جىل ەل گازەتى «ەگەمەن قازاق­­ستاننىڭ» ماڭ­عىس­تاۋ وبلى­سىنداعى مەنشىك­تى ءتىلشىسى بولدى. وسى تۇستا جۇمىس­تاس رەتىندە گازەت ۇجى­مى مەن باسشى­لى­عى­نىڭ جولەكەڭدى قاي­راتكەر جۋر­ناليس­ت, اقىل­شى اعا رەتىندە قا­لاي سىيلاپ, قالاي سىي-قۇرمەت كور­سەتكەنىن كوزىمىز كوردى.

ءبىز – رەسپۋبليكامىزدىڭ باس گازەتى – «ەگەمەن قازاقستاننان» زەينەت­كەر­لىككە شىققان ارداگەر جۋرناليس­تەر ءبىر-بىرىمىزبەن, رەداكتسيامەن ءجيى حا­بارلاسىپ تۇرامىز. ءبىر-بىرىمىزگە, ۇجى­معا يگى تىلەك تىلەيمىز. سول ورايدا جولەكەڭنىڭ اقتاۋ قالاسىنىڭ جانە مۇنايلى اۋدانىنىڭ, سونداي-اق اتىراۋ وبلىسى جىلىوي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, كسرو تەلەۆيزيا جانە راديو ءىسىنىڭ ۇزدىگى, قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت قايرات­كە­رى, قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋر­ناليسى بولعانىن ەستىپ بىرگە قۋان­دىق. تاعى ءبىر اتاپ ايتارلىعى, اقتاۋعا ونى ءار جىلدارى كەشەگى مەم­لە­كەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, جازۋ­شى-درا­ماتۋرگ باققوجا مۇقاي, بۇ­گىنگى قا­زاق ادەبيەتىنىڭ تانىمال تۇل­عا­لا­رى سماعۇل ەلۋباي, ءسۇلتانالى بال­عاباەۆتىڭ ادەيى ىزدەپ بارعاندارى دا ەسىمىزدە. مۇنىڭ ءوزى حالقىمىزدىڭ «دوسىڭنىڭ كىم ەكەنىن ايت, سەنىڭ كىم ەكەنىڭدى ايتايىن» دەگەن اتالى ءسوزىن ەسكە تۇسىرەدى.

ءبىز, كۋرستاستارى جولەكەڭنىڭ وتبا­سىندا دا سىيلى ەكەندىگىن جاق­سى بىلەمىز. سونىڭ ءبىر ايعاعىنداي گۇلجاۋھار ونىڭ ومىردەگى جاقسى تىرە­گى بولا بىلسە, ءوزى قۇداي قوسقان قوسا­عىنىڭ شىعارماشىلىقپەن الاڭ­سىز اينالىسۋىنا جاعداي جاسادى. ول سىرقاتتانىپ ۇزاق جاتقاندا, بالاشا باعىپ كۇتتى. سونىڭ دالەلىندەي گۇلجاۋھار كۋرستاسىمىزدىڭ ارتىندا وننان استام جىر جيناعى قالدى. مۇنىڭ سىرتىندا ماڭعىستاۋلىقتار بۇگىندە گۇلجاۋھاردىڭ تۋعان ءتىل جاناشىرى بولعانىن جىر عىپ ايتىپ جۇرگەنىن دە ەستيمىز. تەگىندە ال­عاش ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا تۇسكەندە كۋرس­تاعى جيىرما بەس ستۋدەنتتىڭ ءبارى اقىن بولاتىن. كەيىندە سولاردان گۇل­جاۋھار سەيىتجان مەن ءشومىشباي سا­ريەۆ قانا پوەزياعا ادالدىعىن ساقتاپ قال­دى.

ءبىزدىڭ قادىرلى كۋرستاستا­رىمىزدىڭ قىزى جانار مەن ۇلى سەرىكتەن ءتورت نەمەرەسى بار. جولەكەڭە ەندى سولاردىڭ قىزى­عىن ءوزىڭىز كورىڭىز دەيمىز. گۇل­جاۋ­ھاردىڭ جاساي الماعان جاسىن ءوزى­ڭ­ىز جاساپ, جاسى توقساننان اسىپ ومىر­­دەن وتكەن اقسۇيرىك انامىز­دىڭ جاسىن وزىڭىزگە ارتىعىمەن بەرسىن دەي­مىز! جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, ءسىز جۋرناليستيكانىڭ جىلىگىن شاعىپ, ماي­ىن ىشكەن, ادال ەڭبەگىمەن ابىروي بيىگىنە شىققان ازاماتسىز. وسىنداي ونەگەلى ءومىرىڭىز كەيىنگى جاس تولقىنعا جۇعىستى بولعاي!

داۋلەت سەيسەن ۇلى,

قازاقستاننىڭ قۇرمەتتى ءجۋرناليسى

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار