«قازاقستاننان ۇيرەنەتىن تۇسىمىز كوپ»

قازاقستان تاۋەلسىزدىك تىزگىنىن ءوز قولىنا العاننان كەيىن كوپتەگەن قيىن­شىلىقتارمەن, كەدەرگىلەرمەن بەتپە-بەت كەلدى. ءوزىنىڭ گەوگرا­فيا­لىق ورنالاسۋى جاعىنان دۇنيە­جۇ­زىن­دەگى ۇلكەن ەلدەردىڭ قاتارىندا تۇر­­عان قازاقستان تابيعي رەسۋس­تار­عا باي بولعانىمەن, حالقىنىڭ سانى وتە از بولاتىن. ياعني, سول كەزەڭدە قازاق­ستان حالقىنىڭ سانى ءبىر ىس­تامبۇل قالاسىنىڭ تۇرعى­نى­نا دا جەتپەيتىندەي ەدى. تاعى ءبىر باستى ماسەلە – ول مەملەكەت حال­قىنىڭ با­سىم بولىگىنىڭ قازاق­تار­دان تۇر­ماعاندىعى. ماسە­لەن, ءوز ەگە­مەن­دى­گىن العاننان كەيىنگى كە­­زەڭ­دە ەلدەگى ەتنيكالىق قازاق­تار­دىڭ سا­نى 50 پايىزدان دا تومەن بول­عان-تۇ­عىن. ال قالعان بولىگىن 130 ەت­نوس­تىڭ وكىل­دەرى قۇرايتىن. بۇعان جاپ­سارلاس قىتاي, رەسەي سىن­دى الىپ كورشىلەر­دىڭ جاتقانىن قوسىڭىز. دەمەك, العاشقى كەزدەرى ەڭ كۇر­دەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ول ەكونو­مي­كالىق شيەلەنىستەر مەن ءتۇيىن­دەر, حا­لىق­تىڭ تۇرمىس-دەڭگەيىنىڭ, زەي­نەت­اقىنىڭ تومەندىگى بولدى. سون­دىق­تان, سول ەكونوميكالىق قيىن­­دىق­تاردى شەشۋ, قازاق ەتنو­سىن ال­عى شەپكە شىعارۋ كۇن ءتار­­تىبىندە تۇردى. بۇل, ارينە, وتە كۇر­دەلى ءما­سەلە بول­دى. الايدا, مەملەكەت مۇن­داي قيىن-قىستاۋ كەزەڭنەن ۇتىمدى جول تاۋىپ, شىعا ءبىلدى. ەگەر دە الەم­دە «بەيبىتشىلىك ءۇشىن» دەگەن قانداي دا ءبىر ماراپات تا­عايىندالسا, وعان قازاقستان لا­يىق دەپ ويلاي­مىن. سەبەبى, قا­زاق­ستان كوپ ەتنوس وكىل­دەرىن وزىنەن ال­شاق­تات­پاي, ولار­دىڭ باسىن ءبىر جەرگە شوعىر­لان­دى­رىپ, ءبىرتۇتاس حا­لىققا اينالدىرا ءبىل­گەن مەملەكەت. قازاق­ستان ءۇشىن ءتا­جىريبە رەتىندە بەلگىلى ءبىر ۇلگىنى الۋ­دىڭ قاجەت­تىلىگى جوق. كەرىسىنشە, ءوز ىشىندە ەت­ني­كا­لىق قاق­تىعىستارى مەن قايشى­لىق­تارى بار ەلدەر قا­زاق­ستانعا بۇرى­لىپ, ودان ۇلگى الۋى قاجەت دەپ وي­لاي­مىن. بۇل قازاق­ستان پرەزي­دەنتى­نىڭ كوشباس­شى­لىق قا­سيەتىنە بايلا­نىس­تى دەر ەدىم. ن.نا­زارباەۆ قازاق­ستان حالقى اسسامب­­لەيا­­سىن قۇر­دى. بۇل اسسامب­لەيا­عا كونس­­تي­تۋتسيالىق كە­ڭەستىڭ ءبىر ور­گا­نى رەتىندە قارا­دى. ياعني, بۇل قا­زاق­­ستان­­دا تۇراتىن ەت­نوس وكىلدەرى­نىڭ بار­­لىعى كونستي­تۋ­تسيانىڭ قور­عاۋىن­دا ەكەنىن كورسەتە­دى. مەن قازاقستان حالقىن جاقسى بىلەمىن. بۇل ەلمەن ۇنەمى بايلا­نىس ورناتۋعا تىرىسامىن. ماسە­لەن, قازاقستاندىق ورىس جۋرناليستەرمەن سويلەسكەن كەزدە بايقا­عا­نىم, ولاردىڭ ءبىرازى ءوز بالا­لارىن قازاق ءتىلدى بالاباقشاعا بەرەتىنىن ەستىپ-ءبىلدىم. ارينە, ولار­دى ەشكىم ماجبۇرلەگەن جوق. بۇل ولاردىڭ وسىنداي قادامعا شىنا­يى ىنتا-نيەتپەن بارعانىنىڭ بەلگىسى. بۇل ايرىقشا ەسكەرەرلىك ءجايت. ارينە, مەملەكەت تاريحى ءۇشىن 20 جىل سونشالىقتى ۇلكەن مەرزىم ەمەس. الايدا, 20 جىل ىشىندە قا­زاق­ستان ءوز مەملەكەتتىلىگىن دالەل­دە­دى, الەمگە ايعاقتادى. وسى ءوڭىر­دەگى باسقا ەلدەرمەن سالىستىرا قارايتىن بولساق, قازاقستان ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزدى. تۇركياداعى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسسيارالىق كەلىسىم مەن قا­زا­ق­ستانداعى ەتنوسارالىق جانە كون­فەسسياارالىق كەلىسىم سايا­ساتى­نا كەلسەك, كوپ ايىرماشىلىق بار. بۇل سالادا قازاقستاننان ۇيرەنەتىن تۇس­تا­رى­­مىز جوق ەمەس. بىزدە وزدەرى تۋ­را­لى اشىق, جاريا تۇردە ايتا ال­ماي­تىن ەتنيكالىق توپتار كەزدەسەدى. «ەگەر, ولار وزدەرى تۋرالى جاريا تۇردە اي­تا­تىن بولسا, تۇركيا ءوز ءىشى­نەن ىدى­راپ كەتەدى», دەگەن قور­قى­نىش تا بار. سوڭعى كەزدەرى تۇركيادا ەتني­كا­لىق ماسەلەدە جاڭا ۇدەرىستەر بايقالىپ كەلەدى. ماسەلەن, ءتۇر­كيا­دا ءبىر ءتاۋ­لىك­تە 24 ساعات بويى كۇرد تىلىندە حابار تاراتاتىن تەلەارنا اشىل­دى. ەگەر, 2-3 جىل بۇ­رىن بۇل ءجايت تۋرا­سىندا تۇركيانىڭ ىشىندە ايتى­لا­تىن بولسا, ەشكىم سەنبەس ەدى. بۇل رەتتە مەن قان­داي دا ءبىر ەتني­كا­لىق ءما­سە­لەلەر ۇلت­تىڭ ءوزىنىڭ ىشكى كون­تەكسىندە قاراس­تى­رىل­عانى ءجون دەپ سانايمىن. حاياتي تۇفەكچيوعلى, ىستامبۇل ۋنيۆەرسيتەتى  ەۋرازيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پروفەسسور. تۇركيا.