الەم كۋبوگىنىڭ 4 مارتە جەڭىمپازى بيسولت دەتسيەۆ: «چەشەندەر قازاقتاردى باۋىرىم دەپ تانيدى»

بيسولت دەتسيەۆ. داڭقتى بالۋان. بۇل ەندى كەيىننەن عوي. ول كەزدە سارىۇرپەك بالا. كۇرەس الىپپەسىن تولە بي اۋدانىندا باس­تاعان جاس بالۋان وبلىستىق جارىسقا كەلگەندە قارسىلاس­تارىن شەتىنەن جىققان. از-كەم تەحنيكاسىنا قۇداي بەرگەن الاپات كۇش قوسىلعان. قازاقستاننىڭ جاسوسپىرىمدەر قۇراماسىنا قابىل­دا­عاندا دا قاتارىنىڭ الدى بولدى. 1982 جىلى تالليندە وتكەن حالىق­ارا­لىق “دوستىق” تۋرنيرىندە 9 كەزدەسۋ وتكىزىپ, 9-ىندا دا جەڭدى. الايدا, جاسوسپىرىمدەر, جاستار قۇراماسىنان كەيىن ەرەسەكتەر ءبا­سە­­كەسى بار. شىن تارتىس سول جەر­دە. جاس­­تار اراسىندا جۇرگەندە شاشا­سى­نا شاڭ جۇقپايتىنداردىڭ ەرەسەك­­تەرگە وتكەننەن كەيىن تاۋى شاعى­لىپ, ۇلكەن سپورتتى مۇلدە تاستاپ كەتەتىندەرى دە بار. 1986 جىلى بيسولت ءبىرىنشى رەت ەرەسەكتەر اراسىندا وتكەن كسرو چەم­پيوناتىنا قاتىستى. جەتىنشى ورىن الدى. نامىسقوي بوزبالا سول كۇنى كۇندەلىگىنە “مەن قايتسەم دە كسرو چەمپيونى بولامىن” دەپ جاز­عان. سول جىلى جازدا دەتسيەۆ كسرو حالىقتارى سپارتاكيا­دا­سىن­دا قولا مەدال الدى. ءۇش ايدان سوڭ “دينامو” سپورت قوعامى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. كەلەر جى­لى كسرو كۋ­بوگىندە الدىنا جان سالماي, كسرو قۇراماسى ساپىنا ءوتتى. 1988 جى­لى ەۋروپا چەمپيو­ناتىندا ال­تىن­نان ولجا سالدى. 4 رەت كسرو كۋ­بوگىنىڭ جەڭىمپازى بول­عان چەشەننىڭ ءباھادۇر جىگىتى بەرگەن سەرتىندە تۇ­رىپ, 2 رەت كسرو چەمپيونى بولدى. بۇگىندە شىمكەنتتە سپورتتىق كلۋب اشىپ, جاس تۇلەكتەرىن جارىس­قا سالىپ, باۋلىپ جۇرەتىن بيسولت دەتسيەۆپەن ءجيى كەزدەسەمىز. كەۋدەسى اياققاپتاي اقەدىل جىگىت قازاقشا جو­سىتا جونەلگەندە الدىمدا باس­قا ۇلت­تىڭ وكىلى تۇر-اۋ دەپ وي­لاماي­سىڭ. تاحير ۇزدەنوۆ دەگەن جايساڭ جىگىت ءجا­نە بار. ارعى اتالارى تەكتى, دۆوريان اۋلەتىنەن. كۋالاندىراتىن سەرتيفيكات تا تابىس ەتىلگەن وسى جىگىتكە. جۋىردا بيسولت پەن تاحير چەشەن رەسپۋبليكاسىنا بارىپ قايت­تى. بيسولت ءجيى بارىپ تۇرادى. قان­شا دەگەنمەن تاريحي وتانى, اتا-با­باسىنىڭ كىندىك قانى تامعان اتا­جۇرت. جولىققانبىز. اسەرلەرى عا­جاپ, اسىرەسە, العاش بارعان تاحير­دىڭ. چەشەن رەسپۋبليكاسى جىل ءوت­كەن سايىن اجارلانىپ كەلەدى, باياعى پايداسىز سوعىستار سالعان جارانىڭ ورنى جازىلىپ كەلەدى, دەيدى. – قازاقتارعا دەگەن ىقىلاس ەرەك­شە, – دەيدى تاحير دوس. – پو­يىز­­دان تۇسكەندە جەرگىلىكتى تاكسيستەر قا­زاق­ستاننان ەكەنىمىزدى ءبىل­گەن­نەن كەيىن قىزمەت ەتۋگە ىنتىق­تى. ۇيىنە قو­ناققا شاقىرىپ جاتقان­دا­رى بار. ەندى تۇسىنىكتى عوي. سول جىگىت­تەر­دىڭ ءبىرازى قازاقستاندا دۇنيەگە كەلگەن, كوبىنىڭ تۋىسقاندارى قا­زاق­­ستاندا تۇرادى. – ءبىز گروزنىيدا تۇراتىن اقىن دوسىمىز ومار ياريچەۆتىڭ جەتپىس جىلدىق تويىنا بارعانبىز. ومار­دىڭ بالالىق شاعى وڭتۇستىكتە, ءتۇل­كىباس ستانساسىندا ءوتتى. ول وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسىن جا­نىنداي جاق­سى كورەدى, دەيدى بيسولت. بيسولت پەن ءتاحيردىڭ ايتاتىن­دايى بار. ستاليندىك رەپرەسسيا كەزىن­دە تاۋ حالىقتارىن, اسىرەسە چەشەندەردى ءبىر كۇندە مال تاسيتىن ەشا­­لون­دارعا تو­عى­تىپ, ەلىنەن الاس­تاعان. جار­تىسى جو­لاي قىرىلىپ, قالجى­را­عان ­جۇرت پانانى قازاق­تار­دان تاپ­قان. قونا­عىن قۇدايىنداي سىي­­لاي­تىن قازاق ءۇيىنىڭ ءبىر جاعىن بوساتىپ بەرىپ, ادال اسىنىڭ جارتى­سىن بەرگەن. تەكتى حالىق مۇندايدى ۇمىت­پايدى ەكەن. گروزنىيداعى ءبىر بيىكتەۋ تۇسقا چەشەن رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ر.قادىروۆ, رەسەي پرەزيدەنتى د.مەدۆەدەۆ پەن قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ پورترەتتەرى بەكىتىلگەنىن كورىپتى جىگىتتەر. وسىنىڭ ءوزى باۋىرلاس چەشەن حال­قى­نىڭ قازاقتارعا دەگەن ىقىلاسىن اڭعارتقانداي بولادى. چەشەن جۇرتى وزگەرگەن. يسلام ءدىنىن ۇستاناتىن, شاريعاتقا باعى­نا­تىن ەلدە اراق ءىشىپ, بەيساۋات ءجۇر­گەن ەشكىم جوق. تەمەكى تارتا­تىن­دارى دا جوققا ءتان. قىزدار ادەپتى. اشىق-شاشىق جۇرمەيدى. ۇلتتىق سالت-ءداس­تۇر, ۇلتتىق قۇندىلىقتار مۇندا جاق­سى ساقتالادى. جاڭارعان, جاسار­عان گروزنىيدىڭ ءبىر كەرەمەتى – سپورت كەشەندەرىنىڭ كوپتەپ اشىلۋى. جاستار وسىندا. چەشەننىڭ سا­يىپ­­­قىران جىگىتتەرى ەرتە مە, كەش پە قورعاسىن وعىن جۇتتىراتىن اۆتوماتتان گورى بيىك ماقساتتاردىڭ جالىن ۇس­ت­اتاتىن ۇلكەن سپورتتى قولاي كورىپتى. بۇل حالىققا دوس كەرەك. الىپ بايتەرەگىنىڭ ءبىر بۇتاعى قازاق­ستان­دا ءوسىپ جاتقان چەشەندەردىڭ تامىرى قازاق حالقىمەن بىرگە جاساي بەرەدى. سونىڭ ءبىرى مەنىڭ دوسىم – بيسولت دەتسيەۆ پەن تاحير ۇزدەنوۆ. ءوڭتۇس­تىك­تىڭ جىلۋى كەۋدەسىندە مازداپ تۇراتىن ومار ياريچەۆ. بۇلاردا ءبىر عانا تىلەۋ بار. ادام ادامعا دوس, باۋىر! باقتيار تايجان, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى. ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن ۇيىمداستىرعان ءلايلا ەدىلقىزى.