اۋەلگى مىندەت – الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك

ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العالى جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. سول جىلداردان بەرى مەملەكەت كاسىپكەرلىك سالاسىن قولعا الىپ, بيزنەستى دامىتۋعا بارىنشا جاعداي جاساپ كەلەدى. شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىنا تەكسەرۋلەردى ازايتتى. وتاندىق بيزنەس وكىلدەرى دە قامقورلىقتى از سەزىنگەن جوق. سوندىقتان بولار, ولار دا مۇمكىندىگىنشە الەۋمەتتىك سالالارعا قولداۋ كورسەتىپ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدا. ءوز كەزەگىندە مەملەكەت الەۋمەتتىك سالاعا قولداۋ كورسەتكەن زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ ەڭبەگىن باعالاپ, ولاردىڭ ۇزدىك شىققاندارىن جىل سايىن «پارىز» بايقاۋىندا ءداستۇرلى تۇردە ماراپاتتايدى. قازاقستاننىڭ مۇناي جانە گاز ءوندىرۋ سالاسىندا العاشقى ۇشتىكتىڭ قۇرامىنا ەنەتىن «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق وزەكتى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋمەن قاتار, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى وڭ كوزقاراس قالىپ­تاستىرىپ ۇلگەرگەن كومپانيا. بەس جىل­دان بەرى بۇل كومپانيا قازاقستان جانە لوندون قور بيرجالارىندا اكتسيالارىن ساۋدالاپ كەلەدى. ساتىپ الۋ ساياساتىن كەڭىنەن ويلاس­تىرىپ, نەگىزگى اكتيۆتەرگە ينۆەستيتسيالار سالۋ باعدارلاماسىن وڭتايلاندىرۋدا ىشكى جانە حالىقارالىق رىنوكتا ءوزىنىڭ ۇستا­نىمدارىن ءبىرشاما نىعايتتى. كومپانيانىڭ نەگىزگى وندىرىستىك اكتيۆتەرى ماڭعىستاۋ جانە اتىراۋ وبلىستا­رىن­دا بولعاندىقتان, وسى وڭىرلەردىڭ جەر­گىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ نازاردان تىس قالعان ەمەس. كوپ­تەگەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردى قارجىلاندىرىپ, ايماقتاعى حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيىن كوتەرۋدە ءبىرشاما شارۋالار اتقارۋدا. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى الەۋمەتتىك جوبا اياسىنداعى اتقارىلعان بىرقاتار يگىلىكتى شارالاردى ەرەكشە اتاپ وتسەك بولادى. «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق كەلىسىم-شارتتىق مىندەتتەمە شەڭبەرىندە جاڭاوزەن قالاسى جانە قاراقيا اۋدانى­نىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن دا­مى­تۋ باعدارلاماسىن قولعا العان. ول بويىن­شا 2008 جىلدان بەرى جىل سايىن 900 ملن. تەڭگە ءبولىپ, كوممۋنالدىق-تۇرعىن ءۇي شا­رۋاشىلىعىن دامىتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىمەن كەلىسىلگەن ايماقتىڭ الەۋ­مەتتىك جوبالارىن قوسىمشا قارجى­لاندىرۋ تۋرالى مەمو­ران­دۋمعا سايكەس 2010 جىلى الەۋمەتتىك جۇمىس ورىن­دارىن اشتى. قوعامنىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدە 200 پاتەرلى كوممۋنالدىق تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارجىلاندىردى. توڭىرەك­شىڭ ەلدى مەكەنىندەگى قوسالقى شارۋا­شىلىقتى 500 گەكتارعا دەيىن كەڭەيتىپ بەردى. بالا­لاردىڭ بولاشاعىن ويلاپ, الپىستان استام اۋلانى جابدىقتادى. قالاداعى ون مەكتەپتىڭ اۋماعىندا قازىرگى زامانعا ساي جاساندى جابۋى بار الاڭ ورناتتى. «تۇيە-سۋ» مەن «ساۋىسقان» كەن ورىن­دارى جانە سەنەك اۋىلىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارجىلاي كومەك كورسەتۋ مىندەتىن ءوز جاۋاپكەرشىلىگىنە الدى. قاي قوعامدا بولماسىن, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا, كوپ بالالى جانە ءال-اۋقاتى تومەن وتباسى­لارعا, ەڭبەك جانە سوعىس ارداگەرلەرىنە, جالعىزباستى قارت­تارعا كومەك كورسەتۋ قاجەتتىلىگى تۋىن­دايدى. كومپانيا اتال­مىش توپتارعا قايى­رىمدىلىق كومەك كورسەتۋدى ارقاشان نازاردا ۇستاپ كەلەدى. 2010 مەن 2012 جىلدار ارالىعىندا جاڭاوزەن قالاسىندا 50 ستاتسيونارلىق ورنى بار ەمدەۋ-مەديتسينالىق ورتالىعى سالىنباقشى. «كەندىرلى» دەمالىس كەشەنىندەگى مەديتسينالىق-ساۋىقتىرۋ ورتا­لى­­عى مەن كاسپي تەڭىزى جاعالاۋىندا جالپى قۇنى 570 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن 250 ورىندىق بالالاردى ەمدەۋ ورتا­لىعى دا «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءون­دىرۋ» اق باس­تاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلدى. الەۋمەتتىك قولداۋ باعدارلا­ماسىنىڭ شەڭبەرىندە كوم­پانيا 3 مىڭعا جۋىق ادامدى ءوز قام­قورلىعىنا العان. ولاردى دەمالىس ورىن­دارىنا جولدامامەن جىبەرۋ, رەسپۋبلي­كالىق جانە ايماقتىق مەرزىمدى باسىل­ىم­دارعا تەگىن جازدىرۋ, مۇنايشىلاردىڭ بالالارىن تاياۋ شەتەلدەرگە دەمالىسقا جىبەرۋ سەكىلدى شارالاردى قارجىلاندى­رۋدى تۇراقتى تۇردە رەتتەپ كەلەدى. اي­ماق­تاعى سپورتتى دامىتۋ جانە سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ دا باسىم باعىت­تارىنىڭ ءبىرى. جالپى, 2009-2011 جىلدارى الەۋمەت­تىك باعدارلاما اياسىندا بولىنگەن 4,5 ملرد. تەڭگە قارجىعا جيىرمادان استام ماڭىز­دى نىساندار سالىنعان. اتىراۋ وبلىسىنداعى جۇزەگە اسقان الەۋمەتتىك جوبالار دا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. ماقات اۋدانى, دوسسور پوسەلكەسىندە اشىلعان 80 بالاعا لايىق­تالعان «بوتاقان» بالاباقشاسى تۇگەلدەي زاماناۋي تەحنيكامەن جابدىقتالعان. ويىن الاڭدارى, شارۋاشىلىق بولىمدەرى ءوز الدىنا ارنايى سوعىلعان. نىساننىڭ قۇنى 180 ملن. تەڭگەگە باعالانعان. وبلىس­­تاعى «مۇنايشى» مادەنيەت سارا­يىنا قايتا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇر­گىزىلىپ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم­دىق جەلىلەر جاڭارتىلدى. اتقارىلعان جۇ­مىس­تىڭ قۇنى 127 ملن. تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا, دوسسور مۇنايىنىڭ 100 جىلدىعىنا, ماڭ­عىستاۋ مۇنايىنىڭ 50 جىلدىعىنا, قۇم­كول مۇنايىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنال­عان «كاسپي: مۇناي مەن مادە­نيەت» فوتوال­بومنىڭ جارىققا شىعۋى­نا تىكەلەي قولداۋ كورسەتتى. بۇل ەڭبەكتە ماڭعىستاۋ جانە اتىراۋ, سونىمەن قاتار, رەسەيدىڭ استراحان اۋماعىنا ءجۇر­گىزىلگەن العاشقى ەكسپەديتسيا تۋرالى عىلىمي-پۋبليتسيستي­كالىق جاريالا­نىم­دار بەرىلگەن. ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر ماسەلە, ءبىلىم سالاسىن دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبە­رىن­دە دوسسور پوسەلكەسىندەگى دەنە شى­نىق­تىرۋ كەشەنى تولىعىمەن جوندەۋ­دەن ءوتتى. كەشەنگە قوسىمشا جاتتىعۋ جانە كورەر­مەن زالدارى سالىندى. ينجەنەرلىك جەلىلەر ورناتىلدى. ال ميالى پوسەلكەسىندە پايدالانۋعا بەرىلگەن دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنىن سالۋعا 150 ملن. تەڭگە قارجى ءبولىندى. ەلباسى جولداۋىنا ءساي­كەس بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋدا يندەر, ماحامبەت, جىلىوي اۋداندارىندا جا­ڭا­دان سپورتتىق نىسان­دار بوي كوتەرىپ, حالىق يگىلىگىن كورۋدە. كومپانيا تەك قانا اتالمىش ەكى وبلىسقا عانا ەمەس, سونداي-اق سۋ تاسقى­نىنان زارداپ شەككەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زەلەنوۆ جانە تاسقالا اۋدان­دارىنا جاڭادان قۇرىلىس نىسان­دا­رىن جۇرگىزۋگە 1 ملرد. تەڭگە ءبولدى. جىل سايىن بالالار ۇيىنە, مەكتەپ وقۋشىلارىنا, ەڭبەك جانە سوعىس ارداگەرلەرىنە, مۇگەدەك­تەر مەن زەينەتكەرلەرگە, كوپبالالى وتبا­سىلارعا قايىرىم­دىلىق شارالارىن ۇيىم­داستىرۋدى اتىراۋ وبلىسىندا دا داستۇرگە اينال­دىرعان. الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك جونىندەگى وسىنداي يگىلىكتى شارالاردى «قاز­مۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق الداعى ۋاقىتتا دا باسىمدىقپەن جالعاستىرا بەرمەك. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.