29 قاراشا, 2011

ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اللەياسى اشىلدى

710 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قار­سا­ڭىندا وبلىس ورتالىعىنداعى كۋتۋزوۆ كو­شە­سى بويىندا  ەتنومادەني بىرلەستىكتەر  ال­لەيا-الاڭى اشىلدى. وسىدان ءۇش جىلداي ۋاقىت بۇرىن «دوستىق ءۇيىنىڭ» پايدالانۋعا بەرىلۋ سالتاناتتى راسىمىنە ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ قاتىستى. بۇل كۇندەرى «دوس­تىق ۇيىندە» وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ حاتشىلىعى,  18 ەتنو­ما­دەني بىرلەستىك, اسسامبلەيانىڭ جاستار بىرلەستىگى, ۇلتتىق وركەندەۋ مەكتەبى, «انا ءتىلى» تىلدەردى دامىتۋدىڭ وقىتۋ-ادىستەمەلىك ور­تا­لىعى, «قازاق ءتىلى» قوعامى ورنالاسقان. سونىمەن قاتار, 20 ەتنوستىڭ مادەنيەتىن دارىپتەيتىن 42 شىعارماشىلىق ۇجىم جۇمىس ىستەيدى. مامىر ايىندا «ماقساتى ءبىردىڭ – رۋحى ءبىر» ۇرانىمەن «دوستىق. بىرلىك. تاۋەلسىزدىك» اتتى ەتنوستىق توپتاردىڭ ءحىV وبلىستىق فەستيۆالى ءوتتى. «ەل قازى­ناسى» جوباسى اياسىندا «ەرتىس – دوستىق وزە­نى» اتتى حالىقارالىق فەستيۆال ۇيىم­داستىرىلدى. بيىلعى جىلى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر جۇمىسىن اتقارۋ ىسىنە 25 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. وزگە ەتنوس وكىلدەرى مەملەكەتتىك ءتىل­دى مەڭگەرۋدە. وبلىس اۋماعىندا وسى با­عىت اياسىندا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا. مەملەكەتتىك ءتىلدى جانە قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرىن ۇيرەتۋ وبلىستىڭ لين­گۆيس­تيكالىق لاگەرلەرى مەن الاڭدارىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن. ەندى, مىنە, مەرەكە الدىندا دوستىق اللەياسىندا  شاعىن تۇردەگى كەسكىندەلگەن ءاربىر ەتنو­بىر­لەس­تىك­تەردىڭ ۇلتتىق بولمىسىنا ساي جاسالعان مۇسىندەر ورناتىلىپ وتىر. مىسالى, «ۆاتان»  ازەربايجان ەتنو­بىر­لەس­تىگى – ازەربايجان قالالارى بار كارتا جانە قىز مۇناراسىن, گرەكتەر – افرودي­تانىڭ ءمۇسىنىن, قىرعىزدار – شاڭىراق, قو­مۋز, بۇركىتتىڭ بەينەسىن,   ارمياندار – ارميان ساۋلەت ونەرىن,  سلاۆيان ورتالىعى ماترەش­كالارىن ءتىزىپ قويىپتى. ءارى قاراي پولياكتار, بولگارلار, ۋكرايندار, بەلورۋستار, كورەيلەر, ۇيعىرلار جاساعان ءوز حالقىنىڭ ۇلت­تىق داستۇرلەرىنە ساي بەلگىلەرى بولىپ جال­عاسىپ كەتە بەرەدى. اللەيا ىشىنە ورىندىقتار قويىلعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا,  قالالىقتار ءۇشىن  تاعى ءبىر دەمالىس ورنى اشىلدى.  ەلىمىزدەگى ۇلتارالىق كەلىسىمنىڭ, ىنتى­ماق­تاستىق پەن بەيبىتشىلىكتىڭ كورىنىسى ىسپەتتى. جينالعاندار الدىندا وبلىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءسوز سويلەدى. «ەلىمىز دوستىق پەن تاتۋلىقتىڭ مەكەنىنە اينالعان. ال­لەيانىڭ اشىلۋى ءبارىمىز ءۇشىن زور ماڭىزدى ءىس-شارا جانە ۇلكەن مارتەبە دەپ ەسەپتەيمىن», – دەدى ءوڭىر باسشىسى. بۇدان كەيىن ەتنوبىرلەستىكتەر وكىلدەرى   جافار ماحمۇدوۆ,  تاتيانا كۋزينا, يانا مۋراۆسكايا قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەدى. فاريدا بىقاي, پاۆلودار.
سوڭعى جاڭالىقتار