جيىندى اشقان گ.يسيمباەۆا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قوعامدى تسيفرلاندىرۋ پروتسەسىن ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى تەتىگى رەتىندە ايقىنداعانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ول ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋ ءاربىر قازاقستاندىق ءۇشىن ءتيىمدى ورتا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋى كەرەكتىگىنە توقتالدى.
ودان ءارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋعا كەدەرگى بولىپ وتىرعان بىرقاتار ماسەلەلەردى اتادى. ۆيتسە-سپيكەردىڭ پىكىرىنشە, ءبىلىم بەرۋ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسقا دا جۇيەلەرىمەن ينتەگراتسيالاۋ بويىنشا جۇمىستاردىڭ دەڭگەيى تومەن. ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەتكىلىكسىز جاراقتاندىرىلىپ, مەكتەپتەردە, ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلۋ جىلدامدىعىنىڭ تومەندىگى ماڭىزدى پروبلەماعا اينالىپ وتىر. سونداي-اق گ.يسيمباەۆا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن تسيفرلاندىرۋدى قولداۋ بويىنشا بىرىڭعاي وپەراتوردىڭ جوقتىعىنا قىنجىلىس ءبىلدىردى. اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيا ينفراقۇرىلىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىرىڭعاي تەحنيكالىق تالاپتاردىڭ بولماۋى, كاسىبي قۇزىرەتتىلىك دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى دە ءسوز بولدى.
بۇعان قوسا ول «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىندا» ءبىلىم سالاسىنا ەرەكشە دەن قويىلعانىن اتاپ ءوتتى. ەلباسى ۇندەۋدە ءبىلىم گرانتىنىڭ سانىن كوبەيتۋ جانە جاتاقحانا ورىندارىن ارتتىرۋ جونىندە مىندەت قويعانى بەلگىلى. توراعا ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل – جاستاردىڭ جوعارى ءبىلىم الۋىنا قول جەتكىزۋدى كوزدەيتىن ىلكىمدى باستاما.
ۆيتسە-سپيكەر جاس بۋىننىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتتەرىن جانە سىني ويلاۋىن دامىتۋ ماقساتىندا باعدارلامالاۋدىڭ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن حالىقارالىق تاجىريبەلەردى زەرتتەۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى. بۇل باعىت بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنىن ۇنەمى جاڭالاپ وتىرۋ قاجەت. تسيفرلاندىرۋداعى نەگىزگى ماقسات – باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, كەز كەلگەن پروتسەستى, قازىرگى جاعدايدا, وقۋ-تاربيە پروتسەسىن جەدەلدەتۋ جانە جەڭىلدەتۋ, بالالارعا, ۇستازدارعا, اتا-انالارعا جۇكتەمەنى ازايتۋ. ەڭ باستىسى – ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ.
ء«بىزدىڭ بالالارىمىز حالىقارالىق دەڭگەيدە ءارتۇرلى سالالاردا, ونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكت جانە «اۋقىمدى دەرەكتەر» جاساۋ سالاسىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, «ەلدى تسيفرلاندىرۋ – بۇل ماقسات ەمەس, بۇل – قازاقستاننىڭ ابسوليۋتتىك ارتىقشىلىققا قول جەتكىزۋ قۇرالى». بۇكىل پروتسەسس جۇيەلىلىكتى, رەتتىلىكتى جانە كەشەندى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى. تاعى ءبىر ماسەلە – بالالاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىنا جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ اسەرى. بالالاردىڭ تەحنيكامەن جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن رۇقسات ەتىلگەن, قاتاڭ تەكسەرىلگەن سانيتاريالىق-گيگيەنالىق نورمالار بولۋعا ءتيىس», دەدى ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
تاقىرىپ بويىنشا بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ مينيسترلىك ءبىلىم مەن عىلىمدى تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ بويىنشا ورتا ءبىلىم جۇيەسىندە اقپاراتتاندىرۋدى دامىتۋ, ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى باسقارۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ جانە Iت مامانداردى دايارلاۋ باعىتىندا ءتيىستى جۇمىستاردى اتقارىپ جاتقانىن جەتكىزىپ, ءاربىر باعىت بويىنشا ناقتى مالىمەتتەرگە توقتالدى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىن تسيفرلاندىرۋدى دامىتۋ بويىنشا 3 باعىتتا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ءبىرىنشىسى – ورتا ءبىلىم جۇيەسىن اقپاراتتاندىرۋدى دامىتۋ, ەكىنشىسى – ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى باسقارۋ پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ, ءۇشىنشىسى – Iت مامانداردى دايارلاۋ.
ورتا ءبىلىم جۇيەسىن اقپاراتتاندىرۋدى دامىتۋ بويىنشا بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك. ماسەلەن, بۇعان دەيىن «ينفورماتيكا» 5-ءشى سىنىپتان وقىتىلسا, بيىل 3-ءشى سىنىپتان باستالادى. ال 5-11 سىنىپتارداعى وسى ءپاننىڭ وقىتۋ باعدارلاماسىن قايتا قاراستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ە.ساعاديەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسىعان بايلانىستى مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن, وقۋشىلارعا روبوتو-تەحنيكانىڭ قولجەتىمدىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇمىستار اتقارىلعان. قازىرگى تاڭدا ءۇش مىڭنان استام مەكتەپ پەن وقۋشىلار سارايىندا روبوتتى-تەحنيكا بويىنشا ەلەكتيۆتى كۋرس ەنگىزىلگەن. بۇگىنگە دەيىن بەس مىڭنان استام ۇستاز بىلىكتىلىگىن ارتتىرسا, بيىل ءۇش مىڭعا جۋىق مۇعالىمدى وقىتۋ جوسپاردا بار.
«مەكتەپتەردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتىپ جاتىرمىز. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتەردىڭ 99 پايىزى (6 960 مەكتەپ) ينتەرنەتكە قوسىلعان, ونىڭ ىشىندە 62 پايىزى جىلدام ينتەرنەتتى قولدانادى. ونىڭ جىلدامدىعى 4 مبيت سەكۋندقا جەتەدى. ەكى جارىم مىڭ مەكتەپتە (35%) Wi-Fi تارتىلدى. بارلىق مەكتەپتەرگە bilimland دەگەن ءۇش تىلدەگى يننوۆاتسيالىق كونتەنت بەرىلدى», دەدى ە.ساعاديەۆ.
مينيستر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2016-2017 جىلدارى 14 مىڭنان استام مۋلتيمەديالىق جيىنتىق ساتىپ الىنعان. بيىل وسى باعىتتا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تاعى دا التى ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار 4 مىڭنان استام مەكتەپتە ەلەكتروندى كۇندەلىك ەنگىزىلدى. ۆەدومستۆو باسشىسى بۇل باعدارلامانى ءۇش جارىم ميلليون ادام قولداناتىنىن جەتكىزدى.
«مۇعالىمدەر جۇرگىزەتىن قۇجاتتاردى بەكىتتىك. ولار تەك بەس قۇجات تولتىرادى. ەگەر ەلەكتروندى جۇيەگە قوسىلسا, بارلىعىن ەلەكتروندى تۇردە جۇرگىزۋگە مۇمكىندىگى مول. وسىعان بايلانىستى ءتيىستى بۇيرىق قابىلداندى. الداعى ۋاقىتتا مۇعالىمدەر وزدەرىنىڭ فۋنكتسيالارىنا سايكەس ەمەس جۇمىستاردى ىستەمەۋ ءۇشىن بارلىق دەڭگەيدەگى باسشىلار مۇنى ءوز باقىلاۋىندا ۇستاۋ ءتيىس», دەدى ە.ساعاديەۆ.
مينيسترلىك جۇرگىزىپ جاتقان ەكىنشى باعىت – ءبىلىم جۇيەسىن باسقارۋ پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋ. وسىعان سايكەس, بالاباقشالارعا كەزەككە تۇرۋ جانە جولداما بەرۋ كەزەگىن اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جاڭا ستاندارتى بەكىتىلدى. مەكتەپتەرگە قابىلداۋ, ءوزارا اۋىسۋ ەلەكتروندى رەجىمدە ىسكە اسىرىلا باستاعان كورىنەدى.
ە.ساعاديەۆ ءۇشىنشى باعىت – IT مامانداردى دايارلاۋ بويىنشا دا بىرقاتار جۇمىستار جاسالىپ جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ سوزىنە ساي, اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىنداعى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگى ازىرلەنگەن. مۇنداي قادام جوعارى وقۋ ورىندارىندا باسەكەلەستىكتىڭ ارتىپ, وقۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا جاردەمدەسەدى.
بۇدان كەيىن مينيستر ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنداعى جاڭا تسيفرلاندىرۋ تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى. وسى جوبا اياسىندا اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك پەن جەدەلدىكتى ارتتىرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق جۇيەنى اشىق ءارى ءادىل ەتىپ, ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ مىندەتى قويىلعان. تۇجىرىمدامانىڭ تاعى ءبىر باعىتى – «Big Datا» جۇيەسىن قۇرىپ, ونلاين تالداۋ جاساۋ.
ۆەدومستۆو باسشىسى اتالعان جوبانى ءساتتى اياقتاۋعا قاجەت بىرقاتار ماسەلەلەرگە توقتالدى. ەڭ اۋەلى, مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردى كومپيۋتەرلەرمەن, نوۋتبۋكتەرمەن, سمارتفوندارمەن جابدىقتاۋ قاجەت. كەلەسى ماسەلە – ءبىلىم وردالارىنداعى ينتەرنەت جەلىسىنە قولجەتىمدىلىك. «جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن مەكتەپتەردىڭ 62 پايىزى جابدىقتالعان, قالعانى قوسىلماعان. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنا سايكەس, بارلىق مەكتەپتەردى قوسۋ بويىنشا ۇكىمەتتە ناقتى جوسپار بار», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار قولدانىلاتىن باعدارلامالاردىڭ موبيلدىك ۆەرسياسى بولۋى ءتيىس. ە.ساعاديەۆ بۇل باعىتتا جۇمىس باستالىپ كەتكەنىن جەتكىزدى. تاعى ءبىر شەشىلۋى ءتيىس ماسەلە – دەرەكتەردى ءبىر ورتاعا جيناپ, ينتەگراتسيا جاساۋدىڭ قاجەتتىگى. مينيستر بۇل باعىتتاعى جۇمىستىڭ بىلتىر باستالعانىن, ەكى جىل ىشىندە ونى اياقتاۋ جوسپاردا بار ەكەنىن مالىمدەدى. ە.ساعاديەۆ ءسوز سوڭىندا دەپۋتاتتاردان بىرقاتار نورماتيۆتىك قۇجاتتارعا, ء«بىلىم تۋرالى» جانە باسقا زاڭدارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى سۇرادى.
جيىندا قوسىمشا باياندامانى ءماجىلىس دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلنار يكسانوۆا جاساپ, سالانىڭ بىرقاتار ماسەلەلەرىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلاندىرۋ ءبىلىم جانە عىلىم سالاسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرىپ, باسقارۋشىلىق پەن اكىمشىلىك قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە كومەكتەسەدى.
وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار كوپتەگەن وزەكتى سۇراقتاردى العا تارتتى. ۇكىمەتتىك ساعاتتىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ارنايى ۇسىنىمدار قابىلداندى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
