29 قاراشا, 2011

بۇگىنىنەن ەرتەڭى نۇرلى

4 مين
وقۋ ءۇشىن
كەرەكۋ ەلىندە ۇلتتىق تەات­رى­مىزدىڭ قالىپتاسۋىنىڭ تاريحى تەرەڭدە. وبلىستا تۇڭعىش قازاق تەاترى 1938 جىلى بەسقاراعاي كولحوز-سوۆحوز تەاترى نەگىزىندە قۇرىلعان ەكەن. سول جىلدارى بۇل تەاتر م.اۋەزوۆتىڭ «ايمان-شولپان», «ەڭلىك-كەبەك», ع.ءمۇ­سىرەپوۆتىڭ «قىز-جىبەك», «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» پەسالا­رىن ساحناعا شىعارىپتى. وكىنىشكە وراي كەيىننەن, ياعني 1948 جىلى جابىلىپ قالعان ونەر شاڭىراعى تەك 1990 جىلى عانا قايتادان ەسىگىن اشتى. سودان بەرى وسىناۋ ونەر ۇجىمى ءوز ساحناسىندا قانشاما جاۋھار­لار­دى شىعاردى دەسەڭىزشى. سولار­دىڭ قايسىبىرىنە توقتالا كەتسەك, م.اۋەزوۆتىڭ «ايمان-شولپان», «قاراگوز», «ەڭلىك-كەبەك», ع. ءمۇ­­سىرەپوۆتىڭ «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ», «ۇلپان-ەسەنەي», ۋ.شەك­س­پيردىڭ «كورول لير», ا.چەحوۆ­تىڭ «شاعالا», ەۆريپيد­تىڭ «مە­­دەيا», ي.كالماننىڭ «سيل­ۆا», «ميستەر يكس», ي.شتراۋستىڭ «جارقانات», ف.ەر­ۆەن­نىڭ «تۇلكى بيكەش», م.باي­سەركە ۇلىنىڭ «ابى­لاي حان», «كەنە حان», ءا.ءتا­جى­باەۆتىڭ «مايرا». سونداي-اق د.يسابەكوۆتىڭ «اپكە», «مۇرا­گەر­لەر», «ەسكى ۇيدەگى ەكى كەزدەسۋ», «اكتريسا», ت.احتانوۆتىڭ «كۇ­شىك كۇيەۋ», ءا.ءتارازيدىڭ «جاقسى كىسى», س.بالعاباەۆتىڭ «بىزدە عا­شىق بولعانبىز», ي.بايزاقوۆتىڭ «اقبوپە», ش. ايتماتوۆتىڭ «انا – جەر-انا», ج. ايماۋى­توۆ­تىڭ «اقبىلەك», «شەرنياز» جانە ت.ب.تۋىندىلارى ساحنانىڭ كوركى­نە اينالدى. تەاتردىڭ نەگىزگى كورەرمەن­دە­رى جاستار, سەبەبى, تەاتر اكىمشىلى­گى­نىڭ الدىنا قويعان مىندەتى ەلى­مىزدىڭ بولاشاعى جاستاردى ۇلت­تىق ونەرگە, اتا-بابالارىمىزدىڭ سال-داستۇرىنە, تىلىنە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ بولىپ وتىر. ءسوز ورايىندا تەاتر ۇجىمى­نىڭ گاسترولدىك ساپارىمەن ءماس­كەۋ, لەنينگراد, ومبى, ءنوۆوسىبىر, الماتى, استانا, قىزىلجار, تالدىقورعان قالالارىندا ءوز ونەرىن كورسەتكەنىن ايتا كەتسەك دەيمىز. سونداي-اق, حالىقارالىق جاستار شىعارماشىلىق «شا­بىت» فەستيۆالىنە ەكى رەت (1995, 2008 ج.ج.) جانە كاير قالاسىندا وتكەن VII حالىقارالىق ەكسپەري­مەن­تالدىق تەاترلار فەستيۆالىنە, كونيا قالاسىندا (تۇركيا) دۇنيەجۇزىلىك تۇركى تىلدەس حا­لىق­تاردىڭ فەستيۆالىنە قاتىسىپ لاۋرەات اتانعانى دا ۇجىمداعى ىزدەنىس ىزدەرىن اڭعارتاتىنى ءسوز­سىز. ال ەندى اكتەرلار قاۋىمىنا كەلەتىن بولساق, روزا تاجىباەۆا, امان­كەلدى جۇكە, سەيىتجان ءتا­جىباەۆ, سانسىزباي بەكبولاتوۆ, تالجىبەك اتامبەك, مۇحتار باي­جۇمانوۆ, اقىق تاسپاەۆا, با­حار­گۇل قۇربانوۆا, تولقىن ابدراحيموۆا, بەيبىت ءشانىم, دوس­كەن ۇياباي جانە جاس بۋىن وكىل­دەرى بەكبولات وقاسوۆ, رۋسلان نىع­مانوۆ جانە ت.ب. كوپ قۇرمە­تىنە بولەنىپ جۇرگەن ونەر يەلەرى. ءبىر ايتا كەتەتىن ءجايت, تەاتر ترۋپ­پاسى جىل سايىن ت.ءجۇر­گە­نوۆ اتىنداعى تەاتر اكادەميا­سى­نىڭ تۇلەكتەرىمەن تولىقتى­رى­لىپ تۇ­رادى. تەاتردىڭ وزىندىك سيم­فونيالىق وركەسترى بار, ديريجەرى بولات راقىمجانوۆ, ءان ءپانىنىڭ مۇعالىمى اننا الەكسەەۆا, كونتسەرتمەيستەرلەر يرينا ۆو­رونينا, ناتاليا كۋمينوۆا بالەتمەيستەر بايان يسابەكوۆالار ءار تۋىندىنىڭ جۇرت جۇرەگىنە جە­تۋىنە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن اياۋلى جاندار. ءيا, تەاتر حالىقتىڭ, ەلدىڭ تاريحى مەن بولمىسىنان سىر شەرتەر قازىنالى وردا دەسەك, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ اتىنداعى وبلىستىق قازاق مۋزىكالى دراما تەاترىنىڭ ماقساتى – ۇلتتىق ونەرگە دەگەن مۇقتاجدىقتىڭ ور­نىن تولتىرۋ. بۇگىندە بۇل ونەر ۇجىمىنىڭ ءوز باعىت-باعدارى بار. ەڭ باستىسى, ۇجىم ۇدايى ىزدەنىس ۇستىندە. سوندىقتان دا وسى­ناۋ 20 جىل ارالىعىندا ول ءوزىنىڭ مۇمكىندىگىن ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, الىس شەت ەلدەرگە دە دالەلدەي ءبىلدى, حالىقارالىق فەس­تيۆالدارعا, ونەر سايىستا­رىن­دا تەرەزەسى تەڭ ەكەنىن كور­سەتتى. ەندەشە, حالىققا رۋحاني بايلىق سىيلاپ, ۇلتتىق سالت-ءداس­تۇرمەن اتادان قالعان اسىل سوزدەرمەن جاستارعا تاربيە بەرىپ كەلە جاتقان تەاتردىڭ بۇگىنىنەن ەرتەڭى نۇرلى دەپ بىلەمىز. مۇحتار ماناپ, جۇسىپبەك ايماۋىتوۆ اتىنداعى قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى.
سوڭعى جاڭالىقتار

بولعان انا شاپانى

رۋحانيات • بۇگىن, 09:47