ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوباسى بويىنشا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان تۇرعىمباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجات اياسىندا اۋماقتىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرى مەن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن بىرىكتىرىپ, ولاردى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە باعىندىرىپ, پوليتسيا جۇيەسىن جاڭعىرتۋ كوزدەلىپ وتىر.
«جەرگىلىكتى پوليتسيا جانە ىشكى ىستەر ورگاندارى باسقارمالارىنىڭ اراسىندا قايشىلىق فاكتىلەرى تىركەلدى. پوليتسيا بولىمدەرى ءوزارا جاسىرىن قاقتىعىستارعا جول بەرگەن. ءتىپتى, اۋدانداعى باسشىلاردىڭ وبلىستىق جەرگىلىكتى پوليتسيا باسشىلارىنا باعىنباۋ فاكتىلەرى انىقتالعان. وسىنداي جاعداي تەكسەرۋ بارىسىندا راستالدى. اسىرەسە مۇنداي جايتتار وڭتۇستىك قازاقستان, جامبىل, اقمولا وبلىستارىندا تىركەلدى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي, قۇقىقتىق ءتارتىپتىڭ نەگىزى – ول قاتاڭ باعىنۋ», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
جاڭا زاڭ جوباسى وسىنداي ماسەلەلەردى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن. وسىعان سايكەس, ىشكى ىستەر دەپارتامەنتتەرى نەگىزىندە پوليتسيا دەپارتامەنتتەرى قۇرىلماق. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, پوليتسيا دەپارتامەنتتەرى مەن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىن قوسۋ – تۋىنداعان ماسەلەلەردى جويىپ, تىكەلەي باعىنۋ ۇستانىمىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتپەك.
سونىمەن بىرگە اكىمدەرگە پوليتسيا دەپارتامەنتتەرىنە قاتىستى بىرقاتار قۇزىرەتتەر بەرىلۋ قاراستىرىلىپ وتىر. ە.تۇرعىمباەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي قادام اكىمدەرگە قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋدا ولاردىڭ ءرولى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە جاعداي جاسايدى.
«اكىمدەرگە پوليتسيا ورگاندارىنا قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتتەرىن قويۋ, ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا پوليتسيا دەپارتامەنتى باسشىلارىن تاعايىنداۋ جانە بوساتۋ قۇقىعى بەرىلەدى. وسىعان سايكەس, دەپارتامەنت باسشىسى جىلىنا ءبىر رەت اكىم مەن حالىقتىڭ الدىندا ەسەپ بەرەدى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
سونىمەن قاتار سوتتالعاندارعا قاتىستى بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزىلمەك. ماسەلەن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلعاندارعا الكوگولدى سۋسىن ىشۋگە تىيىم سالىنادى.
«ماس كۇيىندە جاسالاتىن جانە رەتسيديۆتىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ قوسىمشا ادىستەرى مەن فورمالارى ورناتىلادى. اتاپ ايتقاندا, جازاسىن وتەۋدەن شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلعان ادامدارعا الكوگولدىك ىشىمدىك ىشۋگە تولىق تىيىم سالىنادى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
ۆيتسە-ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بۇرىن سوتتالعان ادامدارعا قاتىستى اكىمشىلىك قاداعالاۋ بەلگىلەۋ ءۇش جىلدان باستاپ, سوتتىلىعى جويىلاتىن مەرزىمگە دەيىن ۇزارتىلادى. بۇدان بولەك اكىمشىلىك ۇستاۋ مەرزىمىن 3-تەن 24 ساعاتقا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى, ۇستاۋ شارتى بەكىتىلەدى.
باياندامادان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءوز سۇراقتارىن قويدى. حالىق قالاۋلىلارى قىزمەتتىك باسپانانى جەكەشەلەندىرۋ جونىندە ساۋال قويعان بولاتىن. ە.تۇرعىمباەۆ وعان جان-جاقتى جاۋاپ بەردى.
«قازىرگى تاڭدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جاسارىپ كەلەدى. بۇرىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا 30 جاسىندا كەلىپ, 20 جىل قىزمەت ىستەيتىن. سودان كەيىن زەينەتكە شىعىپ, قىزمەتتىك باسپانانى جەكەشەلەندىرۋگە قۇقىلى بولدى. بۇگىندە ورتا ەسەپپەن 22 جاستا قىزمەتكە كەلەدى. ياعني 20 جىلدان كەيىن, 42 جاسىندا پاتەردى جەكەشەلەندىرۋ ءۇشىن زەينەتكە شىعۋعا ءماجبۇر. ال 42 جاستاعى قىزمەتكەر بىرنەشە جىل جۇمىس ىستەي الادى. ونداي ماماندار ىشكى ىستەر ورگاندارىنا قاجەت ەكەنى انىق», دەپ ءتۇسىندىردى ە.تۇرعىمباەۆ.
ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنىڭ ايتۋىنشا, جاڭا زاڭ جوباسى بويىنشا 20 جىل ەڭبەك وتىلىنەن كەيىن پوليتسيا قىزمەتىندە قالا وتىرىپ, باسپاناسىن جەكەشەلەندىرەدى. قىزمەتكەر قازا تاپقان جاعدايدا, ونىڭ وتباسى اتالعان پاتەردى ءوز مۇلكى رەتىندە تىركەۋىنە مۇمكىندىك تۋادى.
سونداي-اق پالاتا تمد مەملەكەتتەرىنىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كەلىسىمگە بايلانىستى راتيفيكاتسييالىق زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى.
بۇل زاڭ جوباسى جونىندە قورعانىس جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ بايانداما جاساپ, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىردى. جوعارىدا اتالعان كەلىسىم اقپاراتتى ترانسشەكارالىق بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ, الەۋەتتى جانە ناقتى قاۋىپ-قاتەرلەردەن اقپاراتتىق جۇيەلەر مەن رەسۋرستاردى قورعاۋ تەحنولوگياسىن جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق اقپاراتتى قورعاۋ قۇرالدارىن سەرتيفيكاتتاۋدىڭ جانە سەرتيفيكاتتاۋ ناتيجەلەرىن ءوزارا تانۋدىڭ كەلىسىلگەن ءتارتىبىن بەلگىلەۋ باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار ينتەرنەت كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى تۋرالى ساۋال جولدادى. بۇل سۇراققا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داۋلەت ەرعوجين جاۋاپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, اقپاراتتىق لاڭكەستىك اكتىلەرى, تەرىس باعىتقا ناسيحاتتايتىن اقپاراتتار, قاساقانا ءىس-قيمىلدار تۋىنداعان جاعدايدا قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس, ونداي ينتەرنەت رەسۋرستارعا شەكتەۋ قويىلادى.
«ينتەرنەت كەڭىستىگىندە جاپپاي ىقپال ەتۋ جاسالىپ جاتسا, ءتيىستى ايماقتاردا عالامتور جەلىسى بۇعاتتالۋى مۇمكىن. الايدا مۇنداي جاعداي اسا قاجەتتى جاعدايلاردا عانا جۇزەگە اسادى», دەدى د.ەرعوجين.
ال مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاتىستى اقپاراتتىق شابۋىلدار جاسالسا, وندا تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرگە سۇيەنىپ, IP-ادرەستى بۇعاتتاۋ نەمەسە باسقا دا ءتيىستى شارالار قاراستىرىلادى.
حالىق قالاۋلىلارى جالپى وتىرىستا ارحيۆ ءىسى جونىندەگى تۇزەتۋلەردى تالقىلادى. بۇل قۇجات تۋرالى الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى كەڭەس ابساتيروۆ بايانداما جاسادى. دەپۋتاتتار تالقىلاۋدان كەيىن, وسى زاڭ جوباسىنا دا قولداۋ ءبىلدىردى.
بۇل كۇنى ءماجىلىس قازاقستان مەن اقش مەملەكەتتىك اۋە كەمەلەرىنە اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن تولەماقى الۋعا قاتىستى, سونىمەن بىرگە, قازاقستان ۇكىمەتى مەن بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمى (فاو) اراسىنداعى فاو-نىڭ ءبىزدىڭ ەلدەگى بايلانىس جانە ارىپتەستىك جونىندەگى بيۋروسىن قۇرۋ تۋرالى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدادى.
سونداي-اق «قازاقستان ۇكىمەتى مەن قىتاي ۇكىمەتى اراسىنداعى قورعاس وزەنىندە «شۇكىربۇلاق (المالى)» بىرلەسكەن سەل ۇستايتىن بوگەت سالۋداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ جۇمىسىن باستادى. وسى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما وقىعان ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى گلەب ششەگەلسكي جوباعا ەكى مەملەكەت تەڭدەي ەتىپ قارجى بولەتىنىن مالىمدەدى.
بۇدان بولەك, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 2009 جىلعى 17 قاراشاداعى رەسەيمەن «بايقوڭىر» كەشەنىن جالعا الۋ جاعدايىندا بايقوڭىر عارىش ايلاعىنىڭ پەرسونالىنا, بايقوڭىر قالاسىنىڭ, تورەتام جانە اقاي كەنتتەرىنىڭ تۇرعىندارىنا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ءتارتىبى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدادى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
