يگەرىلمەگەن قارجى قاپ تۇبىندە جاتپاۋى ءتيىس

كوميتەت توراعاسى الدىمەن ءوت­كەن جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ اتقارىلۋىنا باعا بەرىپ ءوت­تى. ەل ەكونوميكاسىنداعى كىرىستەر الدىڭعى جىلدار سەكىلدى ۇلتتىق قوردىڭ ترانسفەرتتەرى ەسەبىنەن قا­لىپتاسقان. سونداي-اق سالىق ءتۇ­سىمدەرىنە جاسالعان تالداۋ بارى­سىندا بارلىق ءىرى سالىق تۇرلەرى جانە كەدەندىك تۇسىمدەردىڭ تومەن­دەگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. كىرىس تومەندەۋىنىڭ وبەكتيۆتى فاكتورى الەمدىك قارجى داعدارىسى بولسا, ىشكى سۋبەكتيۆتى فاكتورى سالىق­تىق جانە كەدەندىك اكىمشىلىك ءىس ءجۇر­گىزۋدە كەزدەسەتىن ماسەلەلەر بو­لىپ وتىرعان كورىنەدى. بۇعان بيۋد­جەتتىڭ كىرىس بولىگىن باقىلاۋ با­رىسىندا انىقتالعان 11 ملرد.تەڭگە مولشەرىندەگى سالىق جانە كەدەن زاڭدارىن بۇزۋشىلىقتاردى كەلتى­رۋگە بولادى. وسى ورايدا ايتا كە­تەر ءبىر ءجايت, رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ شىعىس بولىگى 3,5 ترلن. تەڭگەگە نەمەسە 98,3 پايىزعا ورىن­دالعاندىعى بولىپ وتىر. كومي­تەتتىڭ شىعىنداردىڭ بيۋدجەتتىك باعدارلامالارداعى بولىنىسىنە جاساعان الدىن الا تالداۋ ءناتي­جەسىنە سۇيەنسەك, 2009 جىلى 25 باع­دارلاما بويىنشا بولىنگەن قار­جىنىڭ 80 پايىزعا جەتەر-جەت­پەسى عانا يگەرىلگەن. باسقاشا ايت­ساق, 21,5 ملرد.تەڭگە ءوز ماقساتىندا يگەرىلمەي قالعان. سارالاپ كەلتىر­سەك, ولار تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جانە تۇرعىن ۇيلەردى ساتىپ الۋعا, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ, عىلىم وبەكتىلەرىن سالۋعا جانە ءجون­دەۋگە بولىنگەن قارجىلار. شى­عىستاردى اتقارۋ كەزىندەگى بيۋد­جەت­تىك ءتارتىپتىڭ جاي-كۇيى دە ءماز ەمەس. ەسەپ كوميتەتىنىڭ باسشىسى ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ باسقارۋ ورگاندارىنا جاتاتىن كەيبىر مەم­لەكەتتىك ورگان باسشىلارىنىڭ باس­قارۋ شەشىمدەرىن قابىلداعاندا قالىپتاسقان تارتىپتەن اسا الماي­تىندىقتارىن بايان ەتتى. ء“بىزدىڭ قو­لىمىزدا تاۋەكەلى مول, ەكونو­ميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز, ءتىپتى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق قاۋىپسىز­دىگىنە قاتەر توندىرەتىن شەشىمدەر تۋرالى فاكتىلەر بار ەكەنىن ايت­قىم كەلەدى”, – دەدى ول. تەكسەرىس كورسەتكەندەي, بۇلار ەل بيۋدجەتىنە وتە كولەمدى شىعىندار اكەلگەن. اتاپ ايتساق, “ينجينيرينگ جانە تەح­نولوگيالار ترانسفەرتى ورتا­لىعى” اق-تى تەكسەرۋ ناتيجەسىندە ولاردىڭ 2,7 ملرد. تەڭگەگە ساتىپ العان شەتەلدىك اكتسيالارىنىڭ قۇنى 1 ملرد. تەڭگەگە قۇنسىزدان­عانى انىقتالعان. بۇل ورتاشا كورسەتكىشپەن الساق, 42 پايىزدى كورسەتەدى. “ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق قور” اق پەن “قازاقستاننىڭ ين­ۆەستيتسيالىق قورىنىڭ” قۇرىلۋى مەن جارعىلىق كاپيتالىن تولىق­تىرىپ وتىرۋعا 70 ملرد. تەڭگەدەن استام رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قار­جىسى كەتكەن. قارجى-شارۋاشى­لىق قىزمەتىنىڭ 2007-2008 جىلدا­رى­نىڭ ناتيجەسىنە قاراساق, اتال­مىش اق-تار مەملەكەت قارجىسىنا 25,5 ملرد. تەڭگەگە شىعىن اكەلگەن. بۇگىنگى كۇنى “ۇيق” اق-تىڭ قار­جىلاندىراتىن 85 جوباسىنىڭ تەك قانا 3-ەۋى جۇزەگە اسقان. ال “قيق” اق-تىڭ قارجىلاندىرعان 36 جوباسىنىڭ تەك 2-ەۋى اياقتالىپ, ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىرعان كو­رىنەدى. قوس قوردىڭ ومىرگە كەلگە­نىنە 7 جىل بولسا دا ولاردىڭ باس­شىلارى 5-6 رەت اۋىسقانىن تىلگە تيەك ەتكەن ومارحان وكسىكباەۆ ولاردىڭ مەملەكەت قارجىسىنا كەلتىرگەن شىعىندارى ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلمايتىندىعىن اشىق ايتتى. كەرىسىنشە, ۇلكەن كو­لەمدە قوسىمشا جانە سىياقىلار الاتىندىعىن اشىنا جەتكىزدى. “جاقىندا ەسەپ كوميتەتىنىڭ وتىرىسىن وتكىزگەنىمىزدە “سام­ۇرىق-قازىنا” باسشىلارىنىڭ ءبىرى ىشكى دايىندىق بارىسىندا ءوز مەنەدجەرلەرىنىڭ ىشتەي كاسىبي باسقارۋ شەشىمدەرىن شىعارۋعا” دايىن ەمەستىگىن مويىنداعان بو­لاتىن. ولاردىڭ سونىمەن بىرگە ءوز قاتەلىكتەرىنە جاۋاپكەرشىلىكتى الۋ­عا دايىن ەمەس ەكەندىگىن دە قوسا ايت­قىم كەلەدى. قولدانىستاعى زاڭ­نامادا ولاردى جازالاۋ قاراستى­رىلماعان”, – دەدى ەسەپ كومي­تە­تى­نىڭ توراعاسى ومارحان وكسىكباەۆ. مەم­لەكەتتىك اكتيۆتەردى باسقارۋ­دىڭ تيىمسىزدىگى جانە كاسىبيلىكتىڭ تومەندىگى جونىندە ايتىلىپ كەلە جاتقانى ءبىر بۇل عانا ەمەس. بىراق ءبىزدى ۇلتتىق حولدينگ باسشىلا­رى­نىڭ وسى جاعدايدى مويىنداعانى كوڭىل كونشىتەدى. ولار ساراپتاما جۇرگىزىپ, ناقتى جۇيەلىك شارالار قا­بىلداۋعا ۋادە بەردى, دەگەن ءتورا­عا مەنەدجەرلەردەن سىياقى مەن قوسىمشا اقشانى قايتارىپ الۋ جونىندە ۇسىنىس ايتتى. وتكەن جىلى ەسەپ كوميتەتى 47 باقىلاۋ ءىس-شاراسىن وتكىزگەن. وبلىستاردا 7 كەشەندى تەكسەرۋ ءجۇر­­گىزىپ, جىل بويى 139,7 ملرد. تەڭگەنى قامتيتىن بيۋدجەتتىك جانە باسقا دا زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاعان. جىل قورىتىندىسى بويىنشا كوميتەتتىڭ باقىلاۋ­ىن­داعى وبەكتىلەر 29 ملرد. تەڭگەنى بيۋدجەتكە قايتارعان كورىنەدى. القا وتىرىسىنان كەيىن ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى و. وكسىكباەۆ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا يگەرىلمەگەن قارجى تۋرالى ءتۇسى­نىكتەمە بەرە كەتتى. “كەيبىرەۋلەر قارجى قالتادا قالعاندىعى جاقسى دەپ ويلايدى. ال ءبىزدىڭ ايتا­رى­مىز, اقشا جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ول ءوز باعىتىمەن ماقساتتى جۇمسالۋى قاجەت. ولاي بولماعان جاعدايدا قارجى ءوز مۋلتيپليكاتيۆتىلىگىن, ياعني تيىمدىلىگىن جوعالتادى. سون­دىقتان اتقارۋشى بيلىكتىڭ باستى كەمشىلىگى بولىنگەن اقشانى دۇرىس جۇمساي الماۋىندا بولىپ وتىر. ەكىنشى كۇردەلى ماسەلە – جوسپار­لاۋ جۇيەسىندەگى كەمشىلىك. بيۋد­جەت­تى جوسپارلاۋ بارىسىندا جوس­پار­لاۋشىلار, جوسپاردىڭ ەسە­بىن بەرۋشىلەر, اكىمدىكتەر كولەمدى قارجىنى سۇراپ الادى دا, يگەرۋ ماسەلەسىنە كەلگەندە جاۋاپ­كەر­شى­لىكتى مويىندارىنا المايدى. ار­تىق اقشا قالۋى وسىدان شى­عادى. تەكسەرۋ جۇرگىزۋ بارىسىندا كەيبىر جەرلەرگە ارتىق اقشا سالعاندىعىن كورىپ وتىرامىز. بىراق ەشتەڭە ىستەي المايمىز. كەڭەستىك كەزەڭدە مىناداي تاجىريبە بار بولاتىن. ەگەر ارتىق قارجى قالاتىن جاعداي بولسا, ول دەرەۋ بيۋدجەتكە الىنا­تىن. ال بىزدە ونداي قارجى جىل سوڭىنا دەيىن كەرەكتى جەرگە جۇم­سالماي, قاپ تۇبىندە جاتا بەرەدى. يگەرىلمەسە دە نەلىكتەن قالا بەرەتىنى تۇسىنىكسىز. وسىدان كەلىپ مەملەكەت قارجىسىنىڭ تيىمدىلىگى كەميدى, دەدى ول. بيۋدجەت جوسپارلاۋ كەزىندە نورمادان ارتىق, ء“وزى تويسا دا, كوزى تويماي” سۇرالعان ءوتىنىش كەلىپ تۇسەتىن بولسا, ولار اكىمشىلىك جازاعا تارتىلۋى ءتيىس. ال تابىلعان ارتىق قارجى ۋاقىت كۇتپەي, قاجەتتى باعىتقا جۇمسالۋى كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ 6 وبلىسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 70-80 پايىزعا دەيىن تاۋەلدى. ولاردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرىنىڭ قۇرىلۋىن تەكسەرىپ جاتقان ەشكىم جوق. مەملەكەت قارجىسىنىڭ دۇرىس بەرىلىپ جاتقاندىعىنان ەشكىم حابارسىز. ناقتى تەكسەرىستىڭ جوقتىعىنان ايماقتاردا رەسپۋب­لي­كالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت­تەردىڭ كىرىس بولىگىن ۇلعايتاتىن جاسىرىن رەزەرۆتەر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ەنگىزىلمەي وتىر. ومار­حان وكسىكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ولار­دى ەل قازىناسىن تولىق­تى­رۋ­عا, مەملەكەتىمىز بەن وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق مىندەتتەرىن شەشۋگە باعىتتاۋعا ابدەن بولاتىن كورىنەدى. وتىرىس سوڭىندا ەسەپ كومي­تەتى تاراپىنان ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترلى­گىنە بيۋدجەت جوسپارلاۋ كەزىندە تۇسكەن وتىنىشتەردى ناقتى باقىلاپ, تەكسەرىپ وتىرۋ قاجەتتىگى, سونداي-اق ارتىق قاراجاتتى دەر كەزىندە قايتارىپ الىپ, ماقساتتى جەرگە جۇمساۋ جونىندە ۇسىنىس ايتىلدى. دايەكتى جوبالار – ىلگەرىلەۋ كوزى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ومىرزاق شوكەەۆتىڭ توراعالىعىمەن ەلىمىزدەگى يندۋس­تري­يا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لا­ماسىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىت­تال­عان جەدەل شتابتىڭ جۇمىسى قى­زىل­وردا وبلىسىندا ءوز جالعاسىن تاپتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تالا­بىنا سايكەس ەلىمىزدىڭ ەكونومي­كاسىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتى – يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا قىزىلوردا وبلىسىنان بارلىعى 295,5 ملرد.تەڭگە قۇرايتىن 92 جوبا ۇسىنىلعان. ەگەر سارالاپ ايتار بولساق, قۇنى 154,6 ملرد.تەڭگەنىڭ 74 جوباسىنا سالالىق مينيستر­لىك­تەن كەلىسىم الىنىپ, يندۋستريا­لاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن. بۇل جوبالاردىڭ ىشىنەن يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگىمەن كەلىسىم ارقىلى قۇنى 40,9 ملرد.تەڭگە تۇ­راتىن 12 جوبا, ال اعىمداعى, ياعني 2010 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ناقتى جۇزەگە اسىرىلاتىن قۇنى 23 ملرد. تەڭگە بولاتىن 11 جوبا ىرىكتەلىنىپ الىنعان. مامانداردىڭ پايىمداۋ­ىن­شا جالپى قۇنى 19,6 ملرد. تەڭگە تۇراتىن 7 جوبا اعىمداعى جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە ىسكە قوسىلاتىن بولسا, قۇنى 3,4 ملرد. تەڭگە تۇراتىن 4 جوبا جىل اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇل ءوندىرىس ورىندارى ىسكە قوسىلعاندا 142 جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلماق. ومىرزاق ەستاي ۇلىنىڭ سىر ايماعىنداعى جۇمىس ساپارى سىرداريا اۋدانى اۋماعىندا قونىس تەپكەن “اقشابۇلاق” كەنىشىنەن باستاۋ الدى. جەدەل شتاب مۇشەلەرى ىلەسپە گاز ءوندىرۋ قوندىرعىسى جۇمىسىمەن جانە قۇرعاق گازدى قىزىلوردا قالاسىنا جەتكىزۋ جولدارىمەن تانىستى. كەنىش باسىندا دەلەگاتسيا ءمۇ­شەلەرىنە “گازدى ءتيىمدى پايدالانۋ كەشەنىنىڭ 2-ءشى كەزەگىنىڭ قۇرى­لى­سى” جوبالارىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن جوباعا تاپسىرىس بە­رۋشى “كازگەرمۇناي بك” جشس-ءنىڭ باس ديرەكتورى ليۋ چجي تانىستى­رىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جوبا قۇنى 10,3 ملرد.تەڭگە تۇرادى. جوبا اعىمداعى جىلى ىسكە قسىلىپ, 300 ملن. تەكشە مەتر گاز وڭدەپ, 21 تۇ­راق­تى جۇمىس ورنى اشىلماق. مۇنان سوڭ جەدەل شتاب ءمۇ­شە­لەرى “گاز-تۋربينالى ەلەكترستان­ساسى قۇرىلىسى” جوباسىنىڭ ءجۇر­گىزىلۋ بارىسىمەن تانىستى. “كريس­تالل مەنەدجمەنت” سەرىكتەستىگى ءجۇ­زەگە اسىراتىن بۇل جوبانىڭ قۇنى 17,7 ملرد. تەڭگە تۇرادى ەكەن. كەلە­شەكتە گاز-تۋربينالى ستانسا سالىن­سا, ساعاتىنا 87,0 مۆت ەلەكتر قۋا­تىن ءوندىرىپ, 96 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتپەك. ءو.شوكەەۆ باستاعان توپ “پەترو­كازاقستانقۇمكولرەسورسيز” اق-تىڭ جالپى قۇنى 7,6 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن “قۇمكولگازتۋربينالىق ستان­ساسىندا قۋاتتىلىعى 25 مۆت. 2 قو­سىمشا گاز-تۋربينالى قوندىرعى­نىڭ قۇرىلىسى” جانە “ۆل 220 كۆ قۇمكول–قىزىلوردا ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسى” جوبالا­رىمەن دە تانىسىپ شىقتى. “اقشابۇلاق” كەنىشىنەن سوڭ دەلەگاتسيا مۇشەلەرى جاڭاقورعان اۋدانىنا اتباسىن بۇرىپ, “باتىس ەۋروپا–باتىس قىتاي” حالىقا­را­لىق اۆتوجولى جوباسىن جۇزەگە اسى­رۋعا دايىندىق بارىسىن كوردى. بۇل حالىقارالىق اۆتوجولدىڭ 811,7 شاقىرىمى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اۋماعىنان وتپەك. جوبانى 2010-2012 جىلدارى جۇزەگە اسىرۋ جوس­پارعا ەندىرىلگەن. جوبانى سىر اي­ماعىندا جۇزگە اسىرۋعا 188,4 ملرد. تەڭگە قارجى قارالىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا جىلىنا 18086 ادام جۇمىسقا تارتىلادى دەپ جوس­پار­لانىپ وتىر. وسى حالىقارالىق جو­باعا جەرگىلىكتى جەردىڭ ونىمدەرىن پاي­دالانۋ قولعا الىنباق. ءو.ءشو­كە­ەۆ باستاعان توپ مۇشەلەرى “تاس­بۇلاق” جشس-ءىنىڭ قيىرشىق تاس ءوندىرۋ زاۋىتىنىڭ ىسكە قوسىلۋ راسىمىنە دە قاتىستى. جۇمىس ساپارىن قىزىلوردا قالاسىندا جالعاستىرعان جۇمىس توبى “اۆتوموبيل جولدارى باس­قار­ماسى” جشس-ءىنىڭ جاقىن ارادا ىسكە قوسىلاتىن, قۇنى 700,0 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن “بيتۋم شىعارۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى” جوباسىمەن تانىستى. زاۋىت تاۋلىگىنە 500 توننا بيتۋم وندىرەتىن بولادى. تاسبوگەت قىستاعىنداعى سۋ تازارتۋ قۇرىلعى­سى­نىڭ باس سۋ توسپاسىندا بولىپ, سۋ توسپاسىن كەڭەيتۋ مەن جاڭارتۋ جوباسىنىڭ جاي-جاپسارى, “تەحما­مان” جشس-ءىنىڭ بازاسىندا بولىپ, كاسىپتىك وقۋ ورنىنىڭ جۇمىسىن كوردى. بۇل وقۋ ورنى اعىمداعى جى­لى باستاۋ الاتىن “باتىس ەۋروپا-باتىس قىتاي” حالىقارالىق اۆتو­جولى” قۇرىلىسىنا ماماندار دايار­لاۋدا ەكەن. شتاب مۇشەلەرىنىڭ جۇمىس ساپارى “2010-2014 جىلدارعا ار­نالعان يندۋستريالىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ مەملەكەتتىك باعدار­لاماسى اياسىنداعى جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنىڭ بارىسىن با­قىلاۋ جونىندەگى” شتاب وتى­رىسىمەن قو­رىتىندىلاندى. وندا يندۋستريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, قازاقستاندىق ماز­مۇن ۇلەسىن كو­بەيتۋ ماسەلەلەرى ءتو­­ڭى­رەگىندە اڭگىمە ءوربىدى. وبلىس اكىمى بولاتبەك قۋان­دىقوۆ سىر ايماعىندا يندۋستريا­لىق-يننو­ۆا­تسيالىق دامۋ باعدارلا­ما­سى ايا­سىنداعى اۋقىمدى جوبا­لار­مەن ەگجەي-تەگجەيلى تانىستىردى. ال, شتاب وتىرىسىن قورىتىندى­لا­عان ءو.شوكەەۆ ەلباسىنىڭ تىكەلەي با­قىلاۋىندا تۇرعان ەلىمىزدىڭ دامۋ داڭعىلى – جارقىن جوبالاردى ءجۇ­زەگە اسىرۋ جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ باس­تى باقىلاۋىندا بولىپ, سونى سەر­پىلىس جاسالۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. جيىن سوڭىنان قىزىلوردا وب­لى­سىنىڭ اكىمدىگى مەن “قازا­توم­ونەركاسىپ” ۇلتتىق اتوم كومپانيا­سى” اق اراسىنداعى قىزىلوردا وب­لىسىنىڭ 2010 جىلداعى الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ەركىن ءابىل, قىزىلوردا. حالىق ساناعى قورىتىندىلاندى بىلتىرعى جىلى ەلىمىز بوي­ىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ كەزەكتى ۇلتتىق ساناعى وتكىزىلگەنى بەلگىلى. ەندى, مىنە, اگەنتتىكتىڭ جاڭا باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ ىجداعاتتىلىقپەن ايقىندالعان حالىق ساناعىنىڭ ناقتى قورى­تىندىسىن جاريالادى. ءسويتىپ, وتكەن جىلعى حالىق ساناعىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ سانى 2009 جىلعى اقپاننىڭ 25-ىنە قاراعانداعى تۇنگى 12 ساعاتتاعى ەسەپتەۋ مەرزىمىندە 16 004,8 مىڭ ادامدى قۇراعان. ياعني, ساناق­ارالىق كەزەڭ كەزىندە رەسپۋبليكا حالقىنىڭ سانى 1 022,9 مىڭ ادامعا ءوسىپ, حالىق سانىنىڭ ءوسىمى 6,8 پايىزدى قۇراعان. مۇنىڭ ىشىندە قالا حالقىنىڭ سانى 8 639,1 مىڭ ادام, اۋىل تۇرعىن­دا­رى 7 365,7 مىڭ ادام بولىپ, قالا حالقىنىڭ سانى 195,1 مىڭ ادامعا نەمەسە 2,3 پايىزعا, ال اۋىل جۇرتى 827,8 مىڭ ادامعا نەمەسە 12,7 پايىزعا وسكەن. ياعني, ەلدەگى قالا تۇرعىندارىنىڭ ۇلەسى 54 پايىزدى, اۋىل جۇرتشىلىعى 46 پايىزدى قۇراپ وتىر. ال ەرلەر سانى 7 722,8 مىڭ ادام, ايەلدەر 8 282,0 مىڭ ادام بولىپ, وتكەن ساناقپەن سالىستىرعاندا ەرلەر سانى 507,1 مىڭ ادامعا نەمەسە 7 پايىزعا, ال ايەلدەر سانى 515,8 مىڭ ادامعا نەمەسە 6,6 پايىزعا ارتقان. قازاقتار سانى وتكەن ساناقپەن سالىستىرعاندا 26,1 پايىزعا ءوسىپ, 10 098,6 مىڭ ادامدى قۇراسا, وزبەكتەر سانى 23,3 پايىزعا ءوسىپ, 457,2 مىڭ ادامدى, ۇيعىرلار 6 پايىزعا ءوسىپ, 223,1 مىڭ ادامدى قۇراعان. ال وتكەن جىلعى حالىق ساناعىن ەسەپكە العاندا 2010 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىندا رەسپۋبليكا حال­قىنىڭ سانى 16 196,8 مىڭ ادام­دى قۇراپ وتىر. ونىڭ ىشىندە قا­زاق­تاردىڭ ۇلەسى 63,6 پايىزدى, ورىس­تار – 23,3, وزبەكتەر – 2,9, ۋك­رايندار – 2, ۇيعىرلار – 1,4, تا­تارلار – 1,2, نەمىستەر – 1,1, باس­قا ەتنوستار 4,5 پايىزدى قۇراعان.