«ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارنايى جوباسى: جاسامپازدىق جەمىستەرى
جيىرما جىلدىڭ ىشىندە اتقارىلعان يگى ىستەردىڭ ارقاسىندا ءاربىر ءوڭىرىمىز وزگەرىپ, ءومىرىمىز جاقسارىپ كەلەدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى وسىنداي وركەندى وزگەرىستەردى بەينەلەيتىن ماتەريالداردى تۇراقتى جاريالاپ تۇرادى. تومەندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى اقشۇقىر اۋىلىنان فوتورەپورتاج بەرىلىپ وتىر.
جيىرما جىلدىڭ ىشىندە اتقارىلعان يگى ىستەردىڭ ارقاسىندا ءاربىر ءوڭىرىمىز وزگەرىپ, ءومىرىمىز جاقسارىپ كەلەدى. «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى وسىنداي وركەندى وزگەرىستەردى بەينەلەيتىن ماتەريالداردى تۇراقتى جاريالاپ تۇرادى. تومەندە ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى اقشۇقىر اۋىلىنان فوتورەپورتاج بەرىلىپ وتىر.
ادىمى ارشىندى اقشۇقىر
كارى كاسپي ماڭايى ريزىق تاۋىپ, نەسىبەسىن الىپ جۇرگەندەردەن قاي كەزدە دە كەندە بولعان ەمەس. دەگەنمەن, تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقاننان كەيىن ەلىمىزدە جۇرگىزىلگەن دامۋدىڭ العىشارتتارى تەڭىزدى جاعالاي ورنالاسقان اۋىلداردى ەرەكشە قۇلپىرتتى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. سونىڭ ءبىرى – اقشۇقىر اۋىلى. اۋىل كوكجيەگى جىل سايىن كەرەگەسىن كەڭگە جايىپ كەلەدى. تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, اۋىلدىڭ ىرگەتاسى 1870 جىلى قالانىپتى. ءبىر كەزدەرى تۇرىكمەن بولىسىنىڭ ورتالىعى بولعان اقشۇقىر بۇل كۇندەرى تەڭىز قايراڭىن يگەرۋدى قولعا العان كەلەشەگى كەمەل تۇپقاراعان اۋدانىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن اۋىلدىق وكرۋگتىڭ ورتالىعى. اۋىلدىڭ توعىز جولدىڭ تورابىندا تولقىپ جاتقان تەڭىزدىڭ جاعاسىندا ورنالاسۋى قونىسقا دا, ءتۇرلى شارۋاشىلىقپەن اينالىسۋعا دا قولايلى بولىپ وتىر. سونىڭ دالەلىندەي, سوڭعى بەس جىلدا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ سانى ەكى ەسەگە ءوسىپ, توعىز مىڭعا تاياپتى. سايكەسىنشە ولارعا قىزمەت كورسەتەتىن الەۋمەتتىك نىساندار سانى دا وسە ءتۇسىپ, قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرى دە كوبەيگەن. اۋىل اكىمى مالىك ءىزتۇردىڭ ايتۋىنشا, «اۋىز سۋ» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىنداردىڭ كوكونىس ءوسىرىپ, جەكە كاسىپكەرلىكتەرىن دامىتۋى ءۇشىن سەگىز ۇڭعى قازىلىپ, ودان شىعارىلعان سۋلاردى جيناقتايتىن 300 توننالىق ەكى سۋ قويماسى سالىنۋدا. سونداي-اق يتاليادان سۋ تۇشىتۋ قوندىرعىسىن اكەلۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپتى. بۇل دا تۇرعىندار ءۇشىن جاسالۋداعى يگى شارالاردىڭ ءبىرى. اقشۇقىر اۋىلى «جاس ماماندار – اۋىلعا» اتتى يگى باستامانى قىزۋ قولداعاندىعىمەن دە ەرەكشەلەنەدى. قىزۋ قولدايدى دەيتىن سەبەبىمىز, اۋىلدا جاس ماماندارعا جاعداي جاساۋ ءۇشىن جىل سايىن 4 پاتەرلى ەكى-ءۇش ءۇي سالىنىپ وتىرادى. سونداي ۇيلەردەن پاتەر العانداردىڭ ءبىرى م.ءابدىحالىقوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمى گ. سارسەنباەۆا ولاردىڭ قالا ۇيلەرىنەن ءبىر كەمدىگى جوق ەكەندىگىن ريزاشىلىقپەن اڭگىمەلەيدى. اۋىلدان جەر تەلىمىن الىپ, جەكە ءۇي سالۋشىلار سانى جۇزدەپ سانالادى. وتكەن بەس جىل ىشىندە 1500-دەي تۇرعىن ءۇي سالىنىپتى. تەڭىزدى جاعالاي قونىستانۋشىلار سانىنىڭ تەز وسۋىنە وراي جاقىندا اۋىل قۇرامىنداعى سايىن ەلدى مەكەنىندە تاعى ءبىر اۋىلدىق وكرۋگ ءوز الدىنا ەنشى العان ەدى. حالىقتىڭ ءجيى قونىستانىپ, تۇراقتانۋىنا وسىنداعى ا.نابيەۆ باسقاراتىن «جايلاۋ» سەرىكتەستىگى دە يگى ىقپال ەتۋدە. سەرىكتەستىك تۇرعىندارعا جۇمىس بەرۋمەن قاتار جەكە شارۋا قوجالىقتارىنا ءتۇرلى كومەك جاساپ, ءمۇجالسىز وتباسىلارىنا قايىرىمدىلىق كومەك كورسەتەدى. ەلدى مەكەن تۇرعىندارى سۋمەن, تابيعي گازبەن, ەلەكتر قۋاتى, بايلانىسپەن تۇگەلدەي قامتىلىپ, ينتەرنەت جەلىسىنە قوسىلعان. اۋىلدا ەكى مەكتەپ, ەڭسەلى مادەنيەت ءۇيى, دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, 30-عا تارتا ساۋدا نۇكتەلەرى, مەيرامحانا, تىگىن تسەحتارى, جيھازدار جاسايتىن شەبەرحانالار, سپورت زالدارى بار. شاعىن نەسيە الىپ, ءوز جەر تەلىمدەرىندە جەكە كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ, تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋشىلەر سانى دا كوبەيە تۇسكەندىگىن ايتىپ وتتىك. سولاردىڭ ءبىرى – «ءالي» شەبەرحاناسى. حالىقتىڭ سۇرانىسى بويىنشا تاپسىرىسپەن جۇمىس ىستەيتىن ولاردىڭ قولدارىنان شىققان ۇلتتىق كيىمدەر مەن ۇلتتىق بۇيىمدار ۇلكەن سۇرانىسقا يە. ولكەگە تانىمال ساۋلەتشى ە.اليەۆ «وتەعۇل» شەبەرحاناسى جيھاز جاساۋ, جوندەۋ, ۇلتتىق اسپاپتاردى شىعارسا, بەلگىلى قولونەر شەبەرى روزا اليەۆانىڭ بۇيىمدارى رەسپۋبليكامىز عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەردە جوعارى باعا الىپ ءجۇر. وركەن جايىپ كەلە جاتقان اۋىلدىڭ مادەنيەت ونەرى, ءبىلىم مەن سپورتتى دامىتۋداعى تابىستارى ماقتاۋعا تۇرارلىقتاي. مىسالى, بەلگىلى ونەرپاز ن.ايدارباەۆا باسقاراتىن اقشۇقىر مادەنيەت ءۇيى رەسپۋبليكالىق «ۇزدىك اۋىلدىق مادەنيەت مەكەمەسى» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەگەرى, «اينا» اتتى ەتنوگرافيالىق ويىن-ساۋىق وتاۋى, «حالىقتىق» دەگەن اتاققا يە. رەسپۋبليكالىق «بوزتورعاي» بايقاۋىنىڭ باس جۇلدەسىن 10 جاسىندا جەڭىپ العان سۇڭعات موڭكە وسى اۋىلدا تۇرادى. ال م.ابدىحالىقوۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپ بولسا, رەسپۋبليكالىق «تاڭداۋلى اۋىل مەكتەبى» بايقاۋىندا ءبىرىنشى ورىن العان. اۋىلدا سپورتتىڭ قازاقشا كۇرەس, بوكس, دزيۋدو ءتۇرلەرىنىڭ سەكتسيالارى جۇمىس جاسايدى. ولارعا اۋىل جاسوسپىرىمدەرى بەلسەنە قاتىسۋىنان اۋىلدىڭ رۋحاني جاعىنان عانا ەمەس, «ءتانى ساۋدىڭ – جانى ساۋ» دەگەن ماتەلدى دە جادىلارىندا بەرىك ۇستايتىندىعىن بايقاي الاسىز. سوڭعى 6 جىل ىشىندە جاتتىقتىرۋشى-ۇستاز ۇسەن ءىزباساروۆ باسقارعان سەگىز سپورتشى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق سپورت جارىستارىنىڭ جەڭىمپازى بولدى. اۋىلداعى «جاۋقازىن» بالالار باقشاسى ءبىلىم ۇياسى «ەڭ ۇزدىك مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم» اۋداندىق سايىسىنىڭ جەڭىمپازى بولىپ تابىلادى. «جاۋقازىندا» بالالار تاربيەشىسى بولىپ ەڭبەك ەتەتىن ە.دوسىموۆا اۋداننىڭ «جىلدىڭ ۇزدىك تاربيەشىسى-2011» اتاعىنا يە. مىنە, تابيعاتى اسەم, سالقىن سامالدى تەڭىز جاعاسىنا قونىس تەپكەن, قارتتارى ونەگەلى, جاستارى جالىندى اقشۇقىر اۋىلىنىڭ تابىستارى, تۇرمىس-تىرشىلىگى وسىنداي. ________________________________________ ارنايى بەتتى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى جولامان بوشالاق, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سەرىك مايەمەروۆ.
