كەشەگى الىپ يمپەريا ىدىراپ, ەگەمەن ەلىمىز نارىققا بەت العان شاقتا سەمەيدەگى ءبىردى-ەكىلى كاسىپورىن بولماسا, قالعاندارى توقىراپ تۇرىپ قالعان. راس, سولاردىڭ ىشىندە زامان تالابىنا ىلەسىپ, قايتادان قاتارعا قوسىلعانى دا, ءبىرجولا جابىلىپ تىنعاندارى دا بارشىلىق. ايتالىق, كەزىندە مۇندا اتاعى جەر جارىپ, دۇركىرەپ تۇرعان ارماتۋرا زاۋىتى بولعان. ءبىر كەزدەگى سول ىرگەلى كاسىپورىن اقىرى زامان تىنىسىنان سىرت قالىپ, ءبىرجولا جابىلىپ تىنعان. ال ونىڭ دۇنيە-مۇلكى ۇستاعاننىڭ قولىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتكەن. ياعني, ونىڭ يگىلىگىن سول شاقتا شەتكە اۋا كوشكەن زاۋىتتىڭ بۇرىنعى باسشىلارى كورگەن. ولاردىڭ باسقاسى باسقا, كاسىپورىن عيماراتىن تالقانداپ كەتكەنىن قايتەرسىڭ!
سودان قالانىڭ تسەمەنتشىلەر كەنتىنىڭ ءبىر شەتىنە جايعاسقان يەسىز قاڭىراپ قالعان عيمارات جىلدار بويى ەشكىمگە كەرەكسىز بولىپ بوس تۇرعان. ايتەۋىر, دەس بەرگەندە, وسىدان ءتورت-بەس جىل بۇرىن الگىندەي عيماراتقا يە تابىلعان. ونىڭ ءبىرى حالقىمىزدىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ايتۋلى ازامات داۋلەت تۇرلىحانوۆ, ەكىنشىسى جەرگىلىكتى كاسىپكەر اسەمحان دوسقوجانوۆ بولاتىن. مۇنىڭ العاشقىسىنىڭ ەسىمىن رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى سپورت جۇلدىزى رەتىندە عانا ەمەس, قايراتكەر ازامات رەتىندە دە جاقسى بىلەدى. داۋلەت بولات ۇلى وسىندا قۇرىلعان سەرىكتەستىكتىڭ باستى قۇرىلتايشىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ال «سەماز» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, وسىنداعى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتوراعاسى اسەمحان باۋىرىمىز بۇل شاقتا ىسكەرلىك قابىلەتىمەن ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىنە كەڭىنەن تانىلىپ قالعان ەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعىنداي, اسەمحان سەرىكحان ۇلى وسى شاقتا وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعان. بۇل ازامات تا كەزىندە گرەك-ريم كۇرەسىمەن اينالىسىپ, رەسپۋبليكالىق, وداقتىق «دينامو» قوعامىنىڭ جەڭىمپازى اتانىپ, سپورت شەبەرلىگىنە قول جەتكىزگەن. ءسويتىپ, ەكى دوس ەندىگى جەردە ءوندىرىس الاڭىنداعى باسقاشا مازمۇنداعى كۇرەستى باستاپ كەتكەن. ەندەشە, قالعان اڭگىمەنى سەرىكتەستىك باسشىسىنىڭ ءوزى ايتقانى ءجون بولار.
تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى مەن جەڭىسى
سەمەيدە اۆتوبۋس شىعاراتىن زاۋىت اشۋ ماقساتىمەن 2006 جىلدىڭ قاراشا ايىندا ءوڭتۇستىككورەيالىقتارمەن كەلىسىمشارتقا وتىردىق. ال ارادا ءبىر جىل وتپەي جاتىپ, ناقتىلاپ ايتساق, 2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا زاۋىت ىسكە قوسىلدى. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا سول كەزدەگى وبلىس, قالا باسشىلارىمەن بىرگە كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى كيم يل سۋ, كورەياداعى «Daewoo Bus Corporation» كومپانياسىنىڭ توراعاسى بايك سانگ حاك ارنايى كەلىپ قاتىستى. سالتاناتتى جيىن ۇستىندە ەلباسىمىزدان كەلگەن قۇتتىقتاۋ حات وقىلدى. بۇل ءبىزدىڭ جىگەرىمىزدى جانىپ, العا ۇمتىلدىرا ءتۇستى. تەگىندە مۇنداي كاسىپورىندى اشۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن ومىرگە كەلگەن «قازاقستان-2030» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋدان تۋىنداعان ەدى. سولايشا وتاندىق اۆتوموبيل ءوندىرىسىن دامىتۋعا تالپىنىپ باقتىق. جيىن سوڭىندا العاشقى قۇراستىرىلعان اۆتوبۋستى سەمەيدەگى بالالار ۇيىنە تارتۋ رەتىندە ۇسىندىق. اۋەلدە بۇل شىركىندى باستاۋ قيىن دەمەكشى, ەڭ الدىمەن الدىعا قويعان ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن قولعا العان ءىستى جەتە مەڭگەرۋگە ۇمتىلدىق. سوعان وراي 25 مامان وڭتۇستىك كورەياعا بارىپ اۆتوبۋس قۇراستىرىپ, جاساپ شىعارۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ قايتتى. بۇگىندە سەمەيدەگى بىرنەشە جوعارى جانە ورتا ارناۋلى وقۋ ورىندارى بىزگە كادر دايارلاپ بەرۋ ىسىمەن اينالىسۋدا. جالپى اۋماعى 17 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن زاۋىت اۋماعىنا الەمدىك ستاندارتقا ساي وڭتۇستىك كورەيانىڭ قۇرال-جابدىقتارى ورناتىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا كاسىپورىندا تەك اۆتوبۋس شىعارىپ قانا قويماي, ونىڭ كۋزوۆىن ءدانەكەرلەپ, بوياۋمەن دە ءوز جۇمىسشىلارىمىز اينالىسا باستادى. ۇزىندىعى 9 مەتر 20 ورىندىق العاشقى اۆتوبۋس قالا ىشىمەن بىرگە تۋريستىك باعدارلاماعا دا ساي بولاتىن. سولايشا وسى ءبىر قادام ارقىلى ەلىمىزدىڭ 2003-2015 جىلدارعا ارنالعان يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسىنا ءسايكەس رەسپۋبليكامىزدا اۆتوموبيل ءوندىرىسىن وركەندەتۋ ماسەلەسى ءوز شەشىمىن تابۋى ءتيىس ەدى. سوعان وراي Daiewoo كومپانياسى ارقىلى ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋ ىسىنە 290 ميلليون تەڭگە شەتەل ينۆەستيتسياسى تارتىلدى. ءسويتىپ, العاشقى جىلى 250-دەي اۆتوبۋس شىعارىلدى. سول شاقتا استانانىڭ ون جىلدىق مەرەكەسىنە وراي ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنا وبلىس اتىنان 20 اۆتوبۋستى سىيعا جونەلتتىك. ۋاقىتتان وزىپ ايتايىق, قازىر بىزدە ۇزىندىعى ءتۇرلىشە اۆتوبۋستىڭ ءۇش ءتۇرى شىعارىلۋدا. جالپى سىيىمدىلىعى 85 جانە 105 ورىندىق ەكى اۆتوبۋس ءتۇرى قالا كوشەلەرىندە جۇرۋگە لايىقتالىپ جاسالعان. سونىمەن بىرگە قالا سىرتىنا قاتىنايتىن 45 ورىندىق اۆتوبۋس مۇنىڭ سىرتىندا. ونىڭ جۇك سالاتىن ءبولىمى جانە بار. وسى كولىكتەردىڭ قاي ءتۇرى بولسىن, ەلىمىزدىڭ قىسى قاتتى وڭىرلەرىنە دە وتە جارامدى. راس, الەمدىك داعدارىستىڭ العاشقى تولقىنى كەلىپ سوققاندا شىعارىپ جاتقان اۆتوبۋستارىمىز وتىڭكىرەمەي تۇرىپ قالعان. بىراق سولاي ەكەن دەپ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرمادىق. ءسويتىپ, تەزدەتىپ مينسكىنىڭ تراكتور زاۋىتىمەن بايلانىسقا شىقتىق. ال ءوزارا كەلىسىمگە كەلىپ, شارتقا وتىرعاننان كەيىنگى جەردە ەكى ورتادا بارىس-كەلىس جيىلەي تۇسكەن. سونىمەن 2009 جىلدىڭ باسىنان باستاپ مۇندا «بەلارۋس» تراكتورىنىڭ ەكى بىردەي ءتۇرى قۇراستىرىلا باستاعان. ءسويتىپ, كوكتەمنىڭ العاشقى ايى – ناۋرىزدىڭ سوڭىندا العاشقى تراكتور ساپقا قويىلعان. بۇل جاڭا جوبانىڭ جىلدىق قۋاتى ءبىر مىڭ تراكتور ەدى. ىسكە كىرىسكەن بەتتىڭ وزىندە ايىنا ونداعان تراكتور ساپقا قويىلا باستادى. ءسويتىپ, العاشقى جىلى-اق تراكتوردىڭ ءۇش ءتۇرىن يگەرىپ, جىل سوڭىنا دەيىن ءتورت جۇزگە جۋىق تراكتوردى ساپقا قويىپ ۇلگەردىك. وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسىنان اۋا سەمەيگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, وسىنداعى ەرتىس وزەنى ايرىعىنداعى ارالعا سالىنعان «ولىمنەن دە كۇشتى» مونۋمەنتى جانىندا سەمەي اتوم پوليگونىنىڭ جابىلۋىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان ميتينگىدە ءسوز سويلەدى. مەملەكەت باسشىسى سول ساپارىندا ۋاقىتىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان ەندى تراكتور شىعارۋمەن اينالىسىپ جاتقان ءبىزدىڭ زاۋىت جۇمىسىمەن تانىسۋعا ۋاقىت تابا ءبىلدى. سول جولى ەلباسىمىز وبلىستىڭ كوپ بالالى ون فەرمەرىنە ون تراكتوردى سىيعا تارتتى. ال ونىڭ ىشىندە شەتتەن ەلگە ورالعان قانداسىمىز دا بار ەدى. كەلەر 2010 جىلى التى جۇزگە جۋىق تراكتور شىعاردىق. سول جىلى از بولسا دا قىرىق اۆتوبۋستى ساپقا قويدىق. ال بيىلعى جىلدىڭ ءوتكەن ون ايىندا عانا شىعارىلعان تراكتور سانى ءبىر مىڭنان اسىپ كەتتى. سونىڭ ىشىندە تراكتوردىڭ جاڭادان ەكى ءتۇرى يگەرىلدى. ونىڭ ءبىرى قۋاتى ءۇش ءجۇز اتتىق الىپ تراكتور. باسقاشا ايتقاندا, ول قۋاتى جونىنەن باياعى ك-700 تراكتورىنان دا كۇشتى. بۇل شارۋا ۇكىمەتتىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا كىرىپ وتىر. بيىلعى جىلى سونداي-اق, اۆتوبۋس شىعارۋدى دا قايتادان ۇدەتە تۇستىك. ايتالىق, جىل اياقتالماي جاتىپ 120 تراكتور ساپقا قويىلدى. سودان كەيىنگى بيىلعى تاعى ءبىر جاڭالىعىمىز مىناداي. ياعني, تراكتورعا ءتۇرلى تىركەمەلەردى وزىمىزدە قۇراستىرىپ جاتىرمىز. ونىڭ ىشىندە جول تازالايتىن بۋلدوزەر, جۇك تيەگىش, ءشوپتى وراپ-بۋاتىن مەحانيزم جانە تاعى باسقالارى بار. وسىنداي شارۋالاردى قارجى جاعىنان قينالماي تەزدەتىپ اتقارۋدا «كازاگرو» حولدينگى كوپتەپ كومەكتەسۋدە. ال وسى حولدينگكە قاراستى «كازاگروفينانس» بولسا ءونىم وتكەرۋگە قول ۇشىن بەرۋدە. ايتالىق, ونداعىلار بيىل بەس ءجۇز تراكتورىمىزدى الىپ, اۋىلدارعا ارزان پايىزبەن ساتتى. وسى ورايدا اتالعان حولدينگپەن جۇمىس ىستەۋ وتە جەڭىل ەكەندىگىن ايتپاسقا بولمايدى. ياعني, مۇندا الداپ-ارباۋ, قۋلىققا بارۋ جوق. سوندىقتان وسىنداي ءتارتىپ ورناتىپ قويعان ۇكىمەتكە دە العىستىمىز. قازىردە اۆتوبۋس پەن تراكتورلارىمىز رەسپۋبليكا وبلىستارىنان تىس كورشىلەس رەسەي مەن موڭعولياعا كەتىپ جاتىر. وسى ورايدا بارلىق ماسەلەلەرىمىزگە وڭ قاباق تانىتىپ كەلە جاتقان وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ پەن قالا اكىمى ايبەك كارىموۆكە دە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرە كەتسەك دەيمىز. ماقتانىپ كەتكەندەي بولمايىق, دەسە دە بيىلعى مەرەكەلىك جىل جاڭالىعى وسىمەن شەكتەلىپ وتىرعان جوق. بيىل سونداي-اق, جۇك ماشيناسىن شىعارۋمەن دە اينالىسىپ جاتىرمىز. «فاۋ» ماركالى ءۇش توننالىق جۇك ماشيناسىنىڭ ليتسەنزياسىن كورشىلەس قىتاي ەلىنەن ساتىپ العان ەدىك. ال ونىڭ جىلى دا ءساندى بۋدكاسىن ءوز كۇشىمىزبەن قۇراستىرۋدامىز. قازىردە بۇلاردىڭ سەكسەنى ساپتا تۇر. الداعى جاڭا جىلدان باستاپ 25 توننالىق ۇلكەن جۇك ماشيناسىن شىعارۋعا كىرىسەمىز. ءسويتىپ, الداعى جىلى مۇنىڭ ۇلكەنىنىڭ بەس ءجۇزىن, ال كىشىسىنىڭ ءۇش ءجۇزىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سەرىكتەستىك 2012 جىلى ءۇش ءجۇز اۆتوبۋس, 1250 تراكتور شىعاراتىن بولادى. سونىڭ ءبارى جاڭا جۇمىس ورنى دەگەن ءسوز. تەك بيىلعى جىلى جاڭادان وتىز ادامدى جۇمىسقا الدىق. ءداپ قازىردە بىزدە اۆتوبۋس شىعارۋمەن – 130, ال تراكتور شىعارۋمەن 90 ادام شۇعىلدانۋدا. ازىرگە ورتاشا جالاقى الپىس مىڭ تەڭگەنىڭ مولشەرىندە. ال ابدەن كۇشىمىزگە ەنگەندە جالاقى مولشەرى كوبەيىپ, مۇندا جۇمىس ىستەيتىن جۇمىسشىلار قاتارى دا تاعى ونداعان ادامعا ارتاتىنى ءسوزسىز. جانە وسى ورايدا جۇمىسشىلاردىڭ ءبارى جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەكەندىگىن ايتپاسقا بولمايدى. وسى ورايدا ءبىز ەشكىمدى ۇلتىنا قاراپ الالاپ وتىرماعانىمىزدى استىن سىزىپ ايتا كەتسەك دەيمىز. سولاي دەي تۇرعانمەن قاراكوز قانداستارىمىزدىڭ وندىرىسكە, ونىڭ ىشىندە اۆتوموبيل وندىرىسىنە كوپتەپ كەلىپ جاتقانىنا جانە وزدەرىن جاقسى جاعىنان كورسەتە ءبىلىپ جۇرگەنىنە قۋانىشتىمىز. بولماسا كەشەگى كەڭەس زامانىندا مۇنداي جەرگە ءبىزدىڭ ازاماتتاردى كوپ جولاتا بەرمەگەنى راس قوي. قالانىڭ كىرپىش, تسەمەنت ءوندىرۋ, ءجۇن وڭدەۋ, ۆاگون جوندەۋ سياقتى باسقا دا كاسىپورىندارىندا دا جەرگىلىكتى ازاماتتار كوبەيە تۇسۋدە. ال سونىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىك ارقاسى ەمەي نەمەنە! ءوز ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن الدىمەن ءوزىمىز كوتەرمەسەك كىم كوتەرەدى؟ ارينە, بۇل ورايدا باسقانى سىرتقا تەپپەي, كەرىسىنشە, ءوزىمىز ۇلگى كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن بەرگى جيىرما جىلدىڭ تاعىلىمى وسى ەمەس پە! بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار دەمەكشى, الداعى اسۋلاردان دا ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا وتىرىپ قينالماي وتسەك دەيمىز. بابالارىمىز عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىگىمىز باياندى بولعاي! اسەمحان دوسقوجانوۆ, «سەماز» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى.
دەرەك پەن دايەك
2007 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا سەمەيدە اۆتوبۋس شىعارۋمەن اينالىساتىن زاۋىت ىسكە كىرىستى. العاشقى جىلى مۇندا 250-دەي اۆتوبۋس شىعارىلدى.بۇگىنگى كۇنى ونىڭ ءۇش ءتۇرى يگەرىلگەن. كەلەسى 2008 جىلى استانا قالاسىنىڭ ون جىلدىعىنا وراي وبلىس اتىنان ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنا جيىرما اۆتوبۋس سىيعا تارتىلدى. 2009 جىلدىڭ باسىنان مۇندا «بەلارۋس» تراكتورى قۇراستىرىلىپ شىعارىلۋدا. الداعى جىلى ونىڭ التىنشى ءتۇرى شىعارىلا باستاماق. سول 2009 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا زاۋىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بولىپ, مۇنداعى جۇمىس جايىمەن تانىستى. ەلباسىمىز وسى ساپارىندا وبلىستىڭ كوپ بالالى فەرمەرلەرىنە ون تراكتوردى سىيعا تارتۋ ەتتى. ونىڭ ىشىندە سىرتتان ورالعان قانداسىمىز دا بار. بۇگىندە زاۋىتتا ەكى جۇزدەن اسا ادام ەڭبەك ەتەدى. مۇندا تەك بيىلعى جىلى جاڭادان وتىز جۇمىس ورنى اشىلدى. مەرەكەلى جىلى مۇندا 1150 تراكتور, 120 اۆتوبۋس شىعارىلدى. بيىلعى جىلى زاۋىتتا سونداي-اق جۇك ماشيناسىن شىعارۋ قولعا الىندى. الداعى ۋاقىتتا مۇندا جىلىنا ۇلكەندى-كىشىلى 800-دەي جۇك ماشيناسى شىعارىلماق. زاۋىت كەلەر جىلى ءۇش ءجۇز اۆتوبۋس, 1250 تراكتور شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. ______________________________ ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن ۇيىمداستىرعان داۋلەت سەيسەن ۇلى.
