قۇران, كوك بايراق جانە ءبىر ۋىس توپىراق

وتكەن عاسىردا  قازاق دالاسىندا ءمان-ماڭىزى جاعىنان عاسىرعا تاتي­تىن ۇلكەن وقيعالار بولدى. سونىڭ ءبىرى – ادامزات تاريحىندا ادامنىڭ 1961 جىلى تۇڭعىش رەت عارىشقا ساپار شەگۋى. سول كەزدە ءبىز  گاگارين­نىڭ عارىشقا ۇشقانىن ەستىپ, ءبارى­مىز دە قۇپيا, تىلسىم سانالاتىن كوك الەمىنە سامعاۋدى ارمانداپ وسكەن ەدىك. سودان بەرى, مىنە, اتتاي 40 جىلداي ۋاقىت ءوتتى. زامان ءوز­گەردى, قوعام, ادام دا وزگەردى. قازىر عا­رىشقا ءوز ازاماتىن قالاپ اپارۋعا بىرنەشە ەلدىڭ تولىق ءمۇم­كىندىگى بار. رەسەي, اقش, فرانتسيا جانە باس­قا دا ەلدەر اي سايىن ءوز ازامات­تارىن عارىشقا اپارىپ جاتىر. ءبىز­دىڭ ەل مۇنداي مۇمكىن­دىككە تاۋەل­سىزدىك العان كەزدە عانا يە بولدى. سول كەزدە  حالقىمىزدىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى بولۋ باقىتى توقتار اۋباكىروۆكە بۇيىردى. ونىڭ عا­رىش­قا ساپارىنا ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆتىڭ ىقپالى زور بولعانىن ءبارىمىز بىلەمىز. سونىڭ ارقاسىندا ءوز باۋىرىمىز ءوز جەرىنەن العاش رەت عارىشقا اتتاندى. ال مەن بۇل الىس ساپارعا 3 جىلدان كەيىن, ياعني 1994 جىلى عانا بارىپ, بالا كەزىمنەن بەرگى ارمانىما جەتتىم. ءبىرىنشى رەت ءوز كوزىممەن اشىق عارىشقا شىعىپ, ءبىزدىڭ جەر پلانە­تاسىنىڭ قانداي ادەمى, قانداي سۇيكىمدى ەكەنىن كوردىم. ماعان عارىشقا ساپار شەگۋ وڭاي بولعان جوق. بۇل الىس جولعا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ, رەسەيدەگى ۇشقىش ارىپتەستەرىمنىڭ كوپ كومەگى, اسەرى تيگەنىن ايتقىم كەلەدى. ماسە­لەن, رەسەيلىك لەونوۆ سياقتى عا­رىش­كەر سول ەلدىڭ كەيبىر اششى ءسوزدى سايا­ساتكەرلەرىنىڭ «قازاقتاردان ءبىر عارىشكەر شىقتى عوي, ەندى تاعى ءبى­رەۋىنىڭ نە كەرەگى بار» دەگەن پىكىرلەرىنە قاراماي, رەسەي پرەزيدەنتىن مەنى عارىشقا ۇشۋىما رۇقسات بەرۋى­نە كوندىردى. ءسويتىپ, 1994 جىلدىڭ 1 شىلدە مەن 4 قاراشا ارا­لىعىندا بىرنەشە عارىش­كەر­لەر بار «سويۋز تم-19» كە­مەسىنىڭ قۇرا­مىندا بول­عان مەن بورت ينجەنەرى رەتىندە عا­رىش الەمىنە ساپار شەكتىم. ءبىرىنشى العان اسە­رىمدى قازىردىڭ وزىندە دە جەتكىزە المايمىن. عا­رىش الەمى كەيدە تاس قا­راڭعى, قورقى­نىشتى بو­لىپ كورى­نەدى ەكەن. ال اشىق عارىشقا شىققان­دا تىپتەن باسقاشا بولا­تىنىن كوردىم. ءبىزدىڭ جەر پلانەتاسىنىڭ ادە­مى ەكەنىن كورەدى ەكەنسىڭ. وسى ساپاردا مەن اشىق عارىشتا 11 ساعات 7 مي­نوت ۋا­قىت وتكىزدىم. ءار سا­پارىمدا مۇسىلمان­داردىڭ قا­سيەتتى كى­تابى قۇران كارىمدى, كوك باي­را­عىمىزدى جانە بايقو­نىردان الىن­عان ءبىر ۋىس توپىراعىمىزدى الىپ ءجۇردىم. 1994 جىلى ەكى تۋىمىزدى اپاردىم. كەيىن جەرگە قونعاندا بىرەۋىن ەلباسى­مىزعا سال­تاناتتى تۇردە تابىس ەتسەم, ەكىنشىسىن ءماس­كەۋدەگى جۇلدىز­دار قالاشى­عىنىڭ كوسموناۆتيكا مۇراجايىنا سىيعا تارتتىم. ايتقانداي, وسى ساپارىمدا تا­عى مىناداي وقيعا بولعان. سول جىل­دارى الماتىدا «ازيا داۋى­سى» ءان فەستيۆالى ءوتىپ تۇرۋشى ەدى عوي. 6 تامىز كۇنى ءبىزدىڭ ەكيپاجى­مىز العاش رەت پرەزيدەنتپەن تىكەلەي بايلانىسقا شىعۋعا مۇمكىندىك الدى. سوندا مەن گيتارامەن اباي­دىڭ «كوزىمنىڭ قاراسى» ولەڭىن ايتىپ, جۇرتشىلىقپەن قازاقشا امانداسىپ, سويلەسكەنىمدە ەلىمنىڭ قانداي قۋانىشتى سەزىمدە بولعا­نىن عارىشتا تۇرىپ جاقسى سەزىندىم. مۇنداي وقيعا بۇرىن ءبىزدىڭ ەلدە ەشقاشان بولماپ ەدى. سول كەزدە مەنىڭ عانا ەمەس, تالاي ادامنىڭ كوزىنە جاس تىعىلعانىن بىلەمىن. جۇرەكتەن شىققان تىلەك, ءسوز قاي جەردە بولسا دا جۇرەككە جەتەتىنىن سوندا دا كوردىم. ەكىنشى ساپارىم – 1998 جىلى 28 قاڭتار مەن 25 تامىز ارالى­عىندا ءوتتى. بۇل ءبىزدىڭ ەڭ ۇزاق ساپارىمىز بولدى. 208 تاۋلىك! جارتى جىل دەگەن ءسوز. وسى ۋاقىتتا بەس رەت اشىق كەڭىستىككە شىقتىم. ول 30 ساعات 8 مينوتكە جالعاستى. سول كەزدە ءبىزدىڭ ساپارىمىز استانا كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ, تىكەلەي بايلانىس ارقىلى تاعى دا ەلبا­سىمەن جۇزدەسىپ, سويلەسۋگە مۇمكىن­دىك تۋدى. استانا كۇنىنە بايلا­نىس­تى ورتالىق الاڭدا مەرەكە بولىپ جاتقان جەردە ەلباسى تىكەلەي بايلانىس ارقىلى: «تالعات, سەن اللا تاعالاعا جاقىن تۇرسىڭ عوي. استاناعا باتاڭدى بەرمەيسىڭ بە», دەگەندە بويىما ەلىمىز ءۇشىن قۋا­نىش, ماقتانىش سەزىمى ۇيالاپ, ەلباسىنىڭ تىلەگىن سول مەزەتتە ورىندادىم. بۇل ءساتتى مەن ومىرىمدە ەشقاشان ۇمىتىلمايتىن ەڭ قىزىق­تى ساتتەردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. ال مەنىڭ ءۇشىنشى ساپارىم 2001 جىلى 28 ءساۋىر مەن 6 مامىر ارا­لىعىندا ءوتتى. سوڭعى ەكى ساپارىمدا عارىشقا كەمە كاپيتانى رەتىندە بارىپ, تاعى دا كوك بايراعىمىز بەن قۇران كارىمدى وزىممەن بىرگە ۇستاپ ءجۇردىم. وسى عارىشتا بولعان ءۇش كەزدە رەسەي مەن باسقا دا شەت ەلدىڭ وكىلدەرىنە قازاقتىڭ سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ازاماتتارى كوپ ەكەنىن كورسەتۋگە تىرىستىم. كەڭەس وداعى كەزىندە ءبىزدىڭ ەلگە باسقالاردىڭ كو­زىلدىرىكتىڭ ۇستىمەن, كوزىنىڭ استىمەن قاراعاندارىن بىلەمىز. عارىشقا ۇشقاندا كوز الدىما سول كورىنىس كەلە بەرگەن سوڭ, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنىڭ باي, ءار كاسىپتى ۇرشىقشا ءيىرىپ اكەتەتىن قا­سيەتى مەن ءبىلىمى بار ەكەنىن كورسەتۋ ءۇشىن دە ساپارعا اتتانعانىمدى جاسىرمايمىن. تالعات مۇساباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى عارىش اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى, عارىشكەر-ۇشقىش, حالىق قاھارمانى, رەسەي باتىرى, اۆياتسيا گەنەرال-لەيتەنانتى.