كەلەشەكتى بولجاعان كەمەل جولداۋ

جولداۋدا بەلگىلەنگەن ماڭىزدى مەجەلەرگە قول جەتكىزۋ – قازاق­ستان­­عا قازىرگىدەن دە بيىك اسۋلاردى با­­عىندىرىپ, قۋاتتى مەملەكەتكە اي­­نالۋىنا زور مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز­­دىڭ بۇگىنگى تاڭداعى جەتىس­تىك­تەرى­مىز دە قوماقتى. ەلىمىزدى تورتكۇل دۇنيە تانىپ, مويىندادى. ەندىگى جەردە قا­جىرلى ەڭبەگىمىز – وتا­نى­مىزدى الەم­دىك اۋقىمداعى ءورىسى كەڭ, حا­لىقارالىق ارەنادا لايىق­تى بەدەلگە يە, وركەندەگەن ەلگە اي­نال­دىرۋعا جۇمىلدىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. ۇلى ىستەر قيىن كەزەڭدە تۋىندايدى پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەس­كەن وتىرىسىندا جاريا ەتكەن “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكو­نو­ميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى” اتتى جول­داۋى مەملەكەتىمىزدىڭ بۇگىنگى تاڭداعى قوعامدىق-ساياسي ءومىرىنىڭ نەگىزگى وقيعاسى بولىپ وتىر. جان-جاقتى زەردەلەنگەن بۇل قۇجات بارشامىزعا تەرەڭ وي سالىپ, ەرەكشە تولعاندىرماۋى مۇمكىن ەمەس. ەڭ باستىسى, قويىلعان ماق­سات – ايقىن. جولداۋدا ءبىزدىڭ قو­عام­داعى بارلىق كوكەيكەستى ماسە­لەلەرگە دايەكتى تۇردە تولىققاندى جاۋاپ بەرىلدى. ارينە, اسىرەسە, الەمدىك ەكو­نو­ميكانى جاھاندىق داعدارىستىڭ ەكپىنى شارپىپ تۇرعان كەزدە, “شا­رۋا­سىن دوڭگەلەنتىپ”, ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولىن تاۋىپ وتىرعان مەملەكەت جوق. وسى الەم­دەگى ۇلكەندى-كىشىلى مەملەكەتتەردىڭ ءبارى الاساپىران زامانعا تاپ بو­لىپ, داعدارىستان كەيىنگى دامۋدىڭ جولدارىن دامىلسىز ىزدەستىرۋدە. قازاقستان بولسا قالىپتاسقان جاع­دايدان شىعۋدىڭ وڭاي جولىن ىزدەستىرۋ مەن ءوز ەكونوميكاسىنىڭ كەم-كەتىگىن بۇتىندەپ قانا قويۋدان بىردەن باس تارتىپ, جەدەل جاڭعىرۋ جولىن تاڭداعان ەل ەكەندىگىن سەنىمدى تۇردە مالىمدەدى. مۇنىڭ ءمانىسى مىنادا. “بولار ەل ەرتەڭگى كۇندى بۇگىن بولجايدى”, دەگەن ناقىلدى قازاقستان بەرىك ۇس­تانىپ, بار كۇش-جىگەرىن داعدا­رىس زارداپتارىن ەڭسەرىپ قانا قوي­ماي, جاڭارۋ جولىنا, ياعني, ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جەدەل دامۋعا باعىتتاۋ ارقىلى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن تۇرمىسىن ودان ءارى جاقسارتا ءتۇسۋدى كوزدەيتىنىن سەنىم­مەن جاريا ەتتى. كوش باسىندا ەلدىڭ تىنىس-ءتىر­شىلىگى مەن ەكونوميكاسىنا جەتىك, مەم­لەكەتىمىزدىڭ ۇستانعان باعىت-باع­دارىن كورەگەندىكپەن انىق بىلەتىن, شار بولاتتاي شىڭدالعان دانا, جىگەرلى دارا تۇلعا تۇرعانىنا قا­زاقستان حالقى تاعى دا كوز جەتكىزدى. ەلباسىنىڭ جولداۋى قوعامى­مىزدا رياسىز قولداۋ تاۋىپ, قىزۋ تالقىلانىپ جاتۋى ونىڭ تۇتاستاي ەل كوكەيىنەن شىققانىن ايعاق­تاي­دى. ويتكەنى, بۇل قۇجات – قازاق­ستان­نىڭ بولاشاقتاعى وركەندەۋى­نىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلىپ, تاياۋ ونجىلدىققا جاسالعان سەر­پىن­دى ستراتەگياسى, ءبىزدى كەمەل كە­لە­شەككە باستايتىن باتىل قادامى ەكەنى داۋسىز. جولداۋدا بەلگىلەنگەن ماڭىزدى مەجەلەرگە قول جەتكىزۋ – قازاق­ستان­­عا قازىرگىدەن دە بيىك اسۋلاردى با­­عىندىرىپ, قۋاتتى مەملەكەتكە اي­­نالۋىنا زور مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز­­دىڭ بۇگىنگى تاڭداعى جەتىس­تىك­تەرى­مىز دە قوماقتى. ەلىمىزدى تورتكۇل دۇنيە تانىپ, مويىندادى. ەندىگى جەردە قا­جىرلى ەڭبەگىمىز – وتا­نى­مىزدى الەم­دىك اۋقىمداعى ءورىسى كەڭ, حا­لىقارالىق ارەنادا لايىق­تى بەدەلگە يە, وركەندەگەن ەلگە اي­نال­دىرۋعا جۇمىلدىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس. سوڭعى جىلداردا ءبىزدىڭ مەم­لەكەتىمىز اۋمالى-توكپەلى ەكونو­مي­كالىق جانە ساياسي كۇردەلى جاع­دايلاردا توتەننەن تۋىنداعان سان-قيلى سىناقتاردان سۇرىنبەي ءوتتى. “ ۇلى ىستەر مەن باتىل باستا­ما­لار قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردەن باس­تاۋ الادى”, دەگەن اتالى ءسوز بار. بۇ­عان قوسارىم: مۇنداي ءىستى باس­تاۋ – دارا تۇلعانىڭ عانا قولىنان كەلەدى. جانە ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز – ءدال سونداي كوشباسشى. تۋراسىن ايتقاندا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وزىنە ءتان تاباندىلىعى مەن تالاپشىلدىعى, شىن مانىندە كەمەڭگەر كوشباس­شى­لىعى ارقاسىندا قازاقستان داع­دارىستان شىڭدالىپ شىعىپ, ءتا­لىم­دى تاجىريبە جيناي ءبىلدى. مەم­لەكەت باسشىسى ايتقانداي, كەشەگى قيىندىقتار كەزەڭىندەگى ءبىزدىڭ جۇ­مىسىمىزدىڭ باستى قورىتىندىسى – “الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىسى ءبىزدىڭ ەلدىڭ ءوسۋ قارقى­نى­نا اسەر ەتتى, بىراق ءبىزدىڭ دا­مۋىمىزدى توقتاتقان جوق”. قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە, پرە­زي­دەنت­تىڭ تىكەلەي باقىلاۋىمەن الەم­دىك داعدارىس سالدارىن ەڭ­سە­رۋ­گە باعىتتالعان پارلامەنت پەن ۇكى­مەتتىڭ قويان-قولتىق جانە شۇ­عىل جۇمىستارى ۋاقىتىندا قا­بىل­دانعان زاڭدارمەن, ناقتى شەشىم­دەرمەن, ماڭىزدى قاۋلى, قارار­لار­مەن سيپاتتالادى. ءبىزدىڭ ەندىگى ور­تاق ماقساتىمىز ەلدى جاڭعىرتىپ, قازاقستاننىڭ الەۋەتىن ءوسىرۋ مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى دامۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى مەجەلەرىن ەڭسەرىپ, حا­لىق­تى اۋقىمدى تابىستارمەن قام­تا­ماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. باسقاشا ايتقاندا, وتانى­مىز­دىڭ كەلەشەگى قازاقستاندىقتاردان وراسان كۇش-جىگەردى, الداعى تابىس­تارعا دەگەن نىق سەنىمدى, ساپالى ءبىلىم الۋدى, ءوز ەلىن جان-تانىمەن سۇيەتىن ناعىز ۇلان بولۋدى تالاپ ەتەتىن اۋقىمدى ىستەردى ابىرويمەن اتقارا بىلۋىمەن تىكەلەي بايلا­نىس­تى ەكەنىندە. بۇگىندە ءبىزدىڭ قو­لى­مىزدا قازاقستاندى وركەندەگەن جانە بەدەلدى, باسقا ەلدەرگە ۇلگى بو­لاتىن مەملەكەتكە اينالدىرا الۋدىڭ تاريحي ءساتى ءتۇسىپ تۇر. پرە­زيدەنت ن.نازارباەۆ جولداۋدا حا­لىق­تىڭ جاسامپازدىق قۋاتىنا ۇلكەن سەنىم ارتادى, ۇلى ىستەرگە ۇندەپ, جىگەرىن جانيدى. جولداۋدى قولدايتىن, ۇلكەن ىلتيپاتپەن, زور ىقىلاسپەن قابىلدايتىن وي-ءپى­كىر­لەرىن جەتكىزە وتىرىپ, قازاقستان حالقى دا: “ىنتىماقتى ەلدە باق تۇرار”, دەيدى, ءوزىنىڭ ەلباسىنا ءۇمىت ارتادى, ءدايىم سەنىمىن بىلدىرەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ستراتەگياسى – ورتالىق ازياداعى دامىعان, الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتى ودان ءارى رەفورمالاۋدىڭ اسا ماڭىزدى جو­باسى. پرەزيدەنت ايتقانداي, مۇن­داي يگىلىكتى ىستەردەن ەشكىم شەت­كەرى قالماۋى ءتيىس, ويتكەنى قا­زاقستاننىڭ جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءار ازامات­تىڭ قولىندا. بىزدەر ءبىر كىسىدەي جۇمىلىپ, تەك ىنتىماق پەن ءبىر­لىكتە, ەڭبەكتىڭ بەينەتى مەن زەينە­تىن بىرگە كورۋگە ءتيىسپىز. 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن ورىنداۋ قازاق­ستان­عا ەكونوميكالىق وركەندەۋ تۇر­عى­سىنان وڭىرلىك جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ەڭ ماڭدايالدى ورىن­داردى يەمدەنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الدىندا جاڭا اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. ون جىلعا جوسپارلانعان مەجەلەر ەكو­نوميكادان باستاپ, الەۋمەتتىك ءما­سە­لەلەرگە دەيىنگى بارلىق سا­لا­لار­دى دەرلىك قامتيدى, قازاق­ستان­دى ايبىندى, قۋاتتى, گۇلدەنگەن ەلگە اينالدىرۋدى كوزدەيدى. پرەزيدەنت جوسپارىندا قامتىلعان بارلىق سالالار بويىنشا قولداعى مۇمكىن­دىك­تەر ولاردىڭ ورىندالۋىنا قو­لاي­لى احۋال مەن وڭتايلى ساتتەر­دىڭ مول ەكەنىنە كوز جەتكىزەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بارشا قا­زاقستاندىقتاردى مەملەكەتىمىزدىڭ جاڭا, باسەكەگە قابىلەتتى كەلەشەگى­نە ءوز ۇلەستەرىن قوسۋعا شاقىرادى. بۇل جەردە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارت­تىرۋ, ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيە­نى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرۋ, ين­ۆەس­تورلار ءۇشىن تارتىمدى جاعداي مەن قارجى تەتىكتەرىن قالىپ­تاس­تى­رۋ, شيكىزاتتىق ەمەس سالاداعى ەكس­پورت­تاۋشىلاردى قولداۋ جانە ءوڭىر­لىك دامۋ رەفورمالارىن ءجۇر­گىزۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدا­رىل­عان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا باعدارلاماسىنىڭ تاعى ءبىر ايقىن ار­تىقشىلىعى – حالىقتى الەۋ­مەت­تىك قامسىزداندىرۋ بولسىن, ەكو­نوميكانى دامىتۋدىڭ باسىم با­عىتتارى بولسىن, بۇل ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا ەلىمىز دامۋىنىڭ بۇعان دەيىنگى ءبىز ۇستانىپ كەلگەن بۇل­جىماس باعىتپەن تولىقتاي ساباقتاس. الداعى ونجىلدىقتا تۇرلاۋلى جانە تەڭدەستىرىلگەن دامۋ ەڭ الدى­مەن ەكونوميكالىق دامۋ مەن جەدەل ءارتاراپتاندىرۋ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىنە كۇمان جوق. مەملەكەت باسشىسى باسقارۋدىڭ بار­لىق دەڭگەيلەرىندەگى جۇمىستار­دىڭ ناتيجەلىلىگى تەك وسى تالاپ بويىنشا باعالاناتىنىنا نازار اۋدارۋى تەگىن ەمەس. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ ستراتەگياسى قوعامنىڭ ەكونوميكالىق يدەولو­گيا­سى رەتىندە بەلگىلەندى. ەلىمىزدىڭ دامۋ ۇردىسىندە مۇنىڭ ەڭ باسىم باعىت ەكەنى اقيقات. پرەزيدەنت بولاشاققا باتىل سەنىممەن قارايدى. جەدەل يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باع­دارلاماسىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ, ءبىز جاڭا ەكونوميكا قۇرا الامىز, جاڭا ءوندىرىستى, جوعارى اقىلى جۇ­مىس ورىندارىن اشۋدى, ورنىقتى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتە الامىز. مەم­لەكەت باسشىسى بۇل تۋرالى “يندۋستريالىق دامۋ – بۇل ءبىزدىڭ جاڭا ونجىلدىقتاعى ەلىمىزدىڭ دامۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرى” دەپ كورەگەندىكپەن ءدال باعالادى. سوندىقتان دا جولداۋ قاعيدا­لارىندا يننوۆاتسيا مەن عىلىمدى دامىتۋ ارقىلى ەكونوميكانى قول­داۋدىڭ جۇيەلى شارالارىن قابىل­داۋ, وڭتايلى ماكروەكونوميكالىق ورتانى قالىپتاستىرۋ مەن ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلە رەتىندە ورىندى العا قويىلعان. يندۋستريالاندىرۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋدا جەرگىلىكتى بيلىك ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى. بۇل ەڭ وزەكتى ماسەلە. جەرگىلىكتى مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ باستاما كوتەرەتىن جانە ءىستى قولعا الاتىن كەزى كەلدى. وڭىرلەردىڭ ەكونومي­كالىق دامۋىن ءدال جوسپارلاپ, ونى ۇلتتىق ستراتەگيامەن ورايلاستىرا وتىرىپ, ءوندىرىس كۇشتەرىن وڭتايلى ورنالاستىرۋ كەرەك. جەرگىلىكتى جەردەگى ينۆەستيتسيا­لىق ستراتەگيا ماسەلەلەرى مەن جاڭا وڭىرلىك ساياسات جولداۋدىڭ نەگىزگى سا­لاسى بولۋى كەزدەيسوق ەمەس. وندا: ء“بىز وڭىرلىك دامۋدىڭ رەفور­ما­­لا­رىن­سىز جەدەل ءارتاراپتان­دىرۋعا قول جەتكىزە المايمىز”, دەپ باعا بەرىلگەن. قازاقستان جۇرتشىلىعى الەۋ­مەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار مارتەبەسى مەن قىزمەتى تۋرالى وتكىر ماسەلەنىڭ شەشىمىن زور قاناعاتپەن قابىلدادى. ولار ەندى جەرگىلىكتى ات­قارۋشى ورگاندارعا بەرىلەتىن بول­دى. ءسويتىپ, ولار ماڭىزدى بيزنەس-جوبالاردى ازىرلەۋدى ءوز مويىن­دارىنا الىپ, ونى تابىستى جۇزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى بولاتىن وڭىرلىك كورپوراتسيالارعا اينالۋى ءتيىس. سوندىقتان جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ەندىگى باستى مىندەتى – وڭىرلەردەگى جەكە كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى قول­داۋ جانە دامىتۋ, جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن اشۋ مەن جاڭا باستا­ما­لاردى ىنتالاندىرۋعا كوشۋ. بۇل رەتتە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگان­دارعا قاجەتتى بيۋدجەت رەسۋرستارى مەن اكىمشىلىك تەتىكتەر بەرىلىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. وسى ايتىلعان باعىتتا ناقتى قادامدار بەلگىلەنىپ, “بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020” جاڭا باعدار­لاماسىن جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى العا قويىلدى. ونىڭ قانشالىقتى ما­ڭىزدى ەكەنىن مەملەكەت باسشى­سىنىڭ: ء“ارتاراپتاندىرۋدىڭ وزەگى كا­سىپكەرلىك بولادى”, – دەگەن ءسوز­دەرىنە جۇگىنسەك تە جەتكىلىكتى. كوزدەگەن ماقسات – وڭىرلەردەگى كا­سىپ­كەرلىكتىڭ جاڭا تولقىنىن قا­لىپتاستىرۋ جانە سول ارقىلى قو­سىمشا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋ بولىپ تابىلادى. وسى ورايدا, ەلىمىزدىڭ دامۋىندا قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلاتىن شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە مول سەنىم ارتىلىپ وتىرعانىن تاعى دا قايتالاپ ايتۋ ارتىق بولماس. قوعامدا ورتا تاپتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ – ستراتەگيالىق سيپاتتاعى مىندەت. ۇلتتىق بۋرجۋازيا بولماسا, ەكونوميكالىق شارىقتاۋدىڭ دا, يگىلىكتىڭ دە بولۋى ەكىتالاي. جولداۋدا “داعدارىستان كەيىنگى الەمنىڭ سىناقتارى مەن قاۋىپ-قاتەرلەرىنە سايكەسىنشە ساي بولاتىن” قارجى جۇيەسىندەگى رەت­تەۋلەردىڭ ماڭىزىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. وتاندىق قور رىنوگى 2020 جىلعا قاراي تمد مەن ور­تالىق ازياداعى يسلام بانكىنىڭ وڭىرلىك ورتالىعىنا اينالۋى جانە قۇرلىقتاعى جەتەكشى قارجى ورتا­لىقتارىنىڭ وندىعىنا كىرۋى ءتيىس. جولداۋداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى تۇجىرىمداما – جاڭا دامۋ ورتا­لىق­تارىن قۇرۋ ارقىلى يننوۆا­تسيا­نى ىنتالاندىرۋ. يننوۆاتسيالىق ءوندىرىس سالاسىندا عىلىمي سەرپى­لىستى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا ءۇش عىلىمي ورتالىق: ءومىر تۋرالى عى­لىمدار ورتالىعى; ەنەرگەتيكالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعى; تاقىرىپ­ارا­لىق اسپاپتىق ورتالىق قۇرىلاتىن بولدى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل يننوۆا­تسيانى, عىلىمدى قاجەتسىنەتىن ال­دىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ جۇمىسىنا بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ مەملەكەتتىك ستراتەگياداعى ەلەۋلى بەتبۇرىس بولىپ وتىر. بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ الەمدىك احۋالدىڭ كەلەشەكتەگى تالاپ-سى­ناق­تارىنا توتەپ بەرە الاتىندىعىن ايقىن كورسەتە الادى دەپ وي­لاي­مىن. جولداۋدا اگروونەركاسىپ كەشە­نىن قارقىندى دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى مەن ەكسپورتتى ءارتا­راپ­تاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءمىن­دەت­تەرىن ءبىر مەزگىلدە شەشۋگە ءمۇم­كىندىك بەرەدى. 2000-2009 جىلدار ارالىعىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ءۇشىن 790 ميلليارد تەڭگە, ال جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 250-گە جۋىق ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. ولاردىڭ 110 ميل­لياردقا جۋىعى سۋبسيديا تۇرىندە ءبولىنىپ بەرىلدى. بۇل – اۋقىمدى قا­راجات. دەگەنمەن, اۋىلدى دامىتۋعا قاتىستى وڭ ىلگەرىلەۋشىلىكتەرمەن قاتار اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر ءالى دە ورىن الىپ وتىرعانى ءمالىم. سوندىقتان پرەزيدەنت اگرو­ونەر­كاسىپ كەشەنىن دامىتۋ ءجونىن­دەگى ناقتى مىندەتتەردى العا قويدى. 2014 جىلى اگروونەركاسىپ كەشەنى­نىڭ ونىمدىلىگى ەكى ەسە ءوسىپ, ىشكى نارىق وتاندىق ازىق-ت ۇلىك تاۋار­لارى­مەن 80 پايىزعا قامتىلۋعا, 2015 جىلعا قاراي اگرارلىق سالا­نىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتى 8 پايىزعا دەيىن ۇلعايۋى ءتيىس. بۇل جولداۋ حالىقارالىق جوعا­رى ستاندارتتارعا سايكەس قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتىنىڭ قويىلعاندىعىمەن دە تاريحي قۇجات دەر ەدىم. دەمەك, وسى سالاداعى ماسەلەنى بايىپتاي كەل­گەندە, قوعامىمىزدا بۇل رەفور­ما­لار­دى باتىل جۇرگىزەتىن ۋاقىتتىڭ كەلگەنى انىق. پرەزيدەنت مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وسى جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتتىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋعا باعىتتالعان ءتيىستى زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, پارلامەنتكە ەنگىزۋدى مىندەتتەدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتىندەگى ەكپىن مە­كەمەنىڭ ىشكى مۇددەلەرىنەن ازامات­تار قۇقى مەن مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋعا قاراي اۋىستىرىلۋى ءتيىس. باسقاشا ايتقاندا, مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتتارى ادام قۇقىن قورعاۋ بولۋى كەرەك. پرەزيدەنت جازالاۋعا بەيىمدىك­تەن ارىلىپ, باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنىڭ بالاما تۇرلەرىن كەڭەيتۋ, جانجالداردى سوتتان تىس ادىستەرمەن شەشۋدى بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ مىندەتىن دە العا قويدى. ەرەك­شە ماڭىزدى ماسەلە: زاڭداردى ىزگىلەندىرۋ, ولاردىڭ ساپاسىن ارت­تىرۋمەن قاتار قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدى جۇزەگە اسىرۋدا قاتاڭ پارلامەنتتىك جانە قوعامدىق باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگى ايقىندالىپ وتىر. كەز كەلگەن جوسپاردىڭ ىسكە اسۋى قازاقستاندىقتاردىڭ الەۋمەت­تىك احۋالى مەن دەنساۋلىق جاعدايى­نىڭ جاقسى بولۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى اقيقات. تەك ادام كاپيتالى عانا وسكەلەڭ وزگەرىس­تەر­دىڭ, يننوۆاتسيانىڭ جانە ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان ستراتەگيادا ەلىمىزدىڭ ەكونومي­كالىق دامۋىنىڭ وسى ماڭىزدى ساتىسىنا باسا نازار اۋدارىلعان. جولداۋ, سونىمەن قاتار, قا­زاقستاننىڭ الەۋمەتتىك باعداردى ۇستانعان مەملەكەت بولعانىن جانە وسىلاي قالا بەرەتىنىن دە ناقتى ايقىنداپ بەردى. ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ساپالى جۇيە­لەرىنە قول جەتكىزۋ ءمۇم­كىندىگىنىڭ ارتا ءتۇسۋى دە ستراتەگيا­لىق سيپات­تاعى مىندەتتەر رەتىندە بەلگىلەندى. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بويىن­شا “جاڭا حالىقارالىق ۋنيۆەر­سيتەت”, “ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپ­تەر” جانە “ارناۋلى قور” ەرەكشە وقۋ ورىندارى قۇرىلدى. سونىمەن بىرگە مەملەكەت باسشىسى قازاق­ستان­دىق جوعارى وقۋ ورىندارىن الەمدىك دەڭگەيدەگى الدىڭعى قاتارعا شىعارۋ جونىندە ناقتى تاپسىر­مالار بەردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات ەندى سالاماتتى ءومىر سالتى مەن ادامنىڭ ءوز دەن­ساۋلىعى ءۇشىن ىنتىماقتى جاۋاپ­كەر­شىلىك قاعيداسىن ەنگىزۋدى العا قويدى. پرەزيدەنت الداعى ون جىلدا قازاقستاننىڭ بارلىق ازامات­تارى­نىڭ ءومىر ساپاسى مەن تىرشىلىك دەڭ­گەيىن جاقسارتۋدى, الەۋمەتتىك تۇ­راقتىلىق پەن قامسىزداندىرىلۋىن نىعايتۋدى الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ باسىم باعىتى رەتىندە بەلگىلەدى. جىل سايىن الەۋمەتتىك كومەك مولشەرى ۇلعايىپ كەلەدى. رەسپۋب­ليكالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە تۇرعىنداردىڭ ءتۇرلى توپتارىنا كور­سەتىلەتىن تولەمدەردىڭ, جەڭىلدىك­تەردىڭ جانە جاردەماقىلاردىڭ 30-دام استام ءتۇرى بەلگىلەنگەن. بۇگىندە تمد-داعى بىردە-ءبىر مەملەكەتتە جان باسىنا شاققاندا ءوز ازامات­تارىنا وسىنداي الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتىلمەيدى. كەيىنگى ون جىلدا مەملەكەتتەگى الەۋمەتتىك جاردەماقىلار مەن زەي­نەتاقى مولشەرى 3 ەسەدەن استام ءوستى. ەندى ءبىز قازاقستان ءوز ازا­مات­تارىنىڭ ءبىلىم الۋى, دەنساۋلىق ساق­تاۋى مەن الەۋمەتتىك قورعالۋىن باستى نازاردا ۇستاپ, تولىق جاۋاپ­كەرشىلىكتى موينىنا العان مەملەكەت دەپ باتىل ايتا الامىز. 2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستان حالىقارالىق دارە­جەدەگى جوعارى ميسسيانى اتقارۋ­عا – ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋگە كىرىستى. بۇل ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلى مەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ الەمدىك اۋقىمداعى كورنەكتى سايا­سات­كەر رەتىندەگى مارتەبەسىن ناق­تى­لاعان تاريحي ماڭىزدى وقيعا. قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ قۇرىلىسىنداعى ءىرى تابىستار عانا ەمەس, سونىمەن قا­تار الەمدىك ارەناداعى يادرولىق قارۋسىزدانۋ, ەكونوميكالىق ىق­پال­داستىق, سەنىم جانە قاۋىپسىزدىك شارالارى, تولەرانتتىق جانە كون­فەسسياارالىق ۇنقاتىسۋ سەكىلدى ەرەك­شە ماڭىزدى ۇردىستەر دە پرە­زيدەنتتىڭ اتىمەن تىكەلەي باي­لانىستى. ەلباسى اتاپ وتكەندەي, وسى زا­مانعى ادامزات تاريحىنداعى كۇردەلى كەزەڭدە ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ – بۇل وتە جاۋاپتى ماسەلە. قازاق­ستان­نىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ­دەگى پرەزيدەنت ايقىنداعان تۇجى­رىمداما زور حالىقارالىق سەرپىلىس تۋعىزىپ, الەمدىك قوعامداستىقتىڭ تاراپىنان وڭ قابىلداندى. 2010 جىلعى تاعى ءبىر ەلەۋلى وقيعا – قازاقستان, رەسەي جانە بە­لا­رۋستىڭ كەدەن وداعىنا كىرۋى بو­لىپ تابىلادى. بۇل قازاقستاندىق كومپانيالار ءۇشىن ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەرىن ۇلعايتۋعا قولايلى احۋال قالىپتاستىراتىن بولادى. سونىمەن قاتار بۇل وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ كەدەن وداعىنداعى ارىپتەستەرىمەن قاتال باسەكەگە ءتۇسىپ, ءوز تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋىنا تۋرا كەلەدى. كەدەن وداعىنىڭ قۇرىلۋى, ونىڭ بازاسىندا بىرىڭعاي ەكونو­مي­كالىق كەڭىستىك قۇرۋ – بۇل شىن مانىندە ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن ناقتى ىقپالداستىقتى دامىتۋعا باعىتتالعان قازاقستان­نىڭ سىرتقى ساياسي جانە ەكونومي­كا­لىق ستراتەگياسىنداعى ەلەۋلى بەتبۇرىسى. پرەزيدەنت ستراتەگياسىنىڭ تا­بىستى بولۋى جولداۋدا العا قويعان مىندەتتەردى زاڭنامالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋمەن دە تىكەلەي بايلانىستى. بۇل ورايدا بىزدەردەن, پارلامەنتشىلەردەن, “عىلىم تۋ­رالى” جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدى جەدەلدەتۋ, كونتسەسسيالار تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن­داعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ, قۇ­قىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ ءجو­نىندەگى زاڭ جوبالارىمەن تيا­ناق­تى جۇمىس ىستەۋ تالاپ ەتىلەدى. پرەزيدەنت ستراتەگيالىق ءمىن­دەت­تەردى شەشۋدە جۇيەلى قادامدار جاساۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارادى. سوندىقتان پارلامەنتتە ماڭىزدى زاڭنامالىق اكتىلەردى ساپالى ءارى ۋاقىتىلى قابىلداۋعا وراي قاربا­لاس جۇمىستار كۇتىپ تۇر. ءبىزدىڭ قوعامداعى بارلىق توپتاردىڭ بىرىگۋى – پرەزيدەنتتىك سترا­تەگيانى جۇزەگە اسىرۋداعى تۇپكى ناتيجەنىڭ كەپىلى. ءوزارا ءىس-قيمىل, ارىپتەستىك, قوعامدىق كون­سەنسۋس – جولداۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان ءىس-قيمىل تۇعىرناماسى شوعىرلانعان نەگىزگى ۇستانىمدار, مىنە, وسىلار. جولداۋدىڭ وزەگى, مەنىڭ ويىم­شا, اسىرىپ ايتپاعاننىڭ وزىندە, ەلىمىزدى جاڭعىرتۋدىڭ يدەولوگيا­لىق تۇعىرناماسى بولىپ تابىلادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءاربىر قا­زاق­ستاندىق ءۇشىن ەڭ جوعارعى قۇن­دىلىق – ءبىزدىڭ وتانىمىز بولىپ ت­ا­بىلاتىنىن اتاپ ايتتى. ءبىزدىڭ ەندىگى جانە الداعى ۇرانىمىز – “بارىنەن بۇرىن – قازاقستان!”. ءار­بىر ازامات ەل ىشىندە جانە ودان تىس جەرلەردە قوعامداعى تۇراق­تىلىق پەن قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى ىق­تيمال كەز كەلگەن قادامنان اۋلاق بولۋى ءتيىس. ەل ەكونوميكاسىنىڭ سەرپىندى دامۋىنا قولداۋ كورسەتۋ – قازاقستاننىڭ ءار ازاماتىنىڭ پارى­زى. قازاقستان الەمدىك نارىق­قا ىقپالداسۋ جولىمەن العا نىق سەنىممەن باساتىن بولادى. 2020 باعدارلاماسىنىڭ ورىن­دالۋىندا جۇمىستىڭ باستى وزەگى بولىپ تابىلاتىن “نۇر وتان” پارتياسىنىڭ ءرولى ەرەكشە. ناقتى ساياسي جانە جاسام­پازدىق كۇش رەتىندە پارتيا وسى جۇمىس­تار­دىڭ باسىندا بولۋعا, ونى ءوز باع­دارلاماسى ەتە وتىرىپ, ەلدى جاڭ­عىر­تۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بارشا قوعام­دى جۇمىلدىرۋعا ءمىن­دەتتى. بۇگىنگى تاڭدا “نۇر وتان” عانا يننوۆاتسيالىق يدەيانى, سىندارلى جوبالار مەن قوعامنىڭ وزەكتى ءما­سە­لەلەرىن شەشۋ ءجونىن­دەگى ۇسىنىس­تاردى تۋىنداتاتىن قازاقستاننىڭ جەتەكشى وي-ساناسى بولۋعا لايىق. بيلەۋشى پارتيا قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنداعى كۇردەلى دە قي­ىن­دىققا تولى كەزەڭدەرىندە كۇردەلى سىناقتاردان لايىقتى وتە ءبىلدى, سوندىقتان دا ول قازاقستاندىق­تاردىڭ قولداۋى مەن جوعارى سەنى­مى­نە يە بولىپ وتىر. ءبىزدىڭ تابىسقا جەتۋىمىزدىڭ باستى سەبەبى – وتان­داستاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ جولىنداعى قوعام الدىندا تۇرعان ناقتى مىندەتتەردى پارتيانىڭ ءىس­كەر­لىكپەن شەشۋىنە تىكەلەي باي­لانىستى. تۇجىرىمداپ ايتقاندا, مەملە­كەت باسشىسىنىڭ جولداۋى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن الادى. داعدارىستىڭ اقتىق كەزەڭىن­دە, الەمدى ب ۇلىڭعىرلىق جايلاعان ساتتە جاريا ەتىلگەن ستراتەگيادا مەملەكەتتىڭ 2020  جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ نەگىزگى باعىتى مەن باستى كورسەتكىشتەرى مازمۇندالعان. وسى­نىڭ ءوزى ءار ادامنىڭ كوكەيىنە تۇپكى ناتيجەگە دەگەن زور سەنىم ۇيالاتادى. قاسىم-جومارت توقاەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى, “نۇر وتان” حدپ ساياسي كەڭەسى بيۋروسىنىڭ مۇشەسى. بولاشاق ستراتەگياسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ قازاقستان حالقىنا “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونو­ميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىندىكتەرى” جولداۋىن اكادەميك ە.ا. بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ ۇجى­مى ۇلكەن شابىت­پەن قابىلدادى. جولداۋدا ۇسىنىلعان ستراتەگيا قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ءارى قاراي ارتتىرۋعا, ەكونومي­كا­نىڭ وسۋىنە, قوعامداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا, قازاقستاندىقتاردىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا, ءبىلىم ساپاسىن قامتا­ما­سىز ەتۋگە باعىتتالعان. داعدارىس قۇبىلىستارىن ءساتتى جەڭىپ شىعۋ پرە­زيدەنت قويعان جاڭا ستراتە­گيا­لىق ماقساتتارعا جەتۋگە ۇمتىل­دىرادى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ جولداۋىندا تابيعي-شيكى­زات­تىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, ادامزاتتىق مۇمكىندىكتەردى بەل­سەندىلەندىرۋگە, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋگە, ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا باستى نازار اۋدارىلعان. “جول كارتاسى” باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا مىڭ­داعان قازاقستاندىق جۇمىسقا ور­نالاستىرىلدى, جۇزدەگەن قالا­لار مەن اۋىلدار دامۋ ءۇشىن جوعارى ىنتالاندىرۋعا يە بولىپ وتىر. پرە­زيدەنت “بيزنەستىڭ جول كار­تاسى – 2020” اتتى جاڭا جوبا ۇسىن­دى, ونى جۇزەگە اسىرۋ كاسىپ­كەرلىك باستامالاردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا جاردەم­دە­سە­تىندىگى ءسوزسىز. الداعى ون جىلدى پرەزيدەنت جەدەلدەتىلگەن يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ونجىلدىعى رەتىندە جاريالادى. وسىعان باي­لانىستى قۋاتتى ينتەللەكتۋالدىق الەۋەت جيناقتالعان عىلىمي-تەح­نولوگيالىق ورتالىقتارعا, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ەرەكشە جاۋاپ­كەر­شىلىك جۇكتەلەدى. عالىمداردىڭ كۇشى وتاندىق ونەركاسىپ پەن بيزنەس ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتى ماڭىزى بار يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ازىرلەۋگە جانە ەنگىزۋگە باعىتتالۋى ءتيىس. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ەكو­نوميكانىڭ وندىرىستىك جانە شي­كىزاتتىق ەمەس سەكتورلارى, قۇ­رىلىس جانە ينفراقۇرىلىم, اگروونەركاسىپتىك جانە بانكتىك سەكتور سياقتى باسىم سالالار كۇشتى مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولادى, بۇل ءۇشىن ۇكىمەتتىڭ الدىنا ۇلتتىق قوردى ارتتىرۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتى دامۋى تەك ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ەكونوميكانىڭ شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورىنان تۇسەتىن پايدانى ۇل­عايتۋ جاعدايىندا عانا قامتاماسىز ەتىلۋى مۇمكىن. ازاماتتىق قوعام ينستيتۋت­تا­رى­نىڭ دامۋى, قوعامدىق تۇراق­تى­لىقتىڭ نىعايۋى قازاقستاندىق قو­عامدا ۇلتارالىق كەلىسىمدى قام­تا­ماسىز ەتۋدىڭ كەپىلى بولادى. قازاق­ستاندا قالىپتاسقان ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ بىرەگەي ۇلگىسى بارلىق قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ماقتانىشى بولىپ تا­بىلادى. ءبىزدىڭ قوعامداعى بەي­بىت­شىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ساقتالۋى ارقايسىمىزعا بايلانىستى جانە ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقا­تىنىڭ ءوسۋىنىڭ نەگىزى بولىپ تا­بى­لادى. قازاقستاننىڭ ەكونوميكا, ساياسات, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت سالا­لارىنداعى جەتكەن جەتىستىكتەرىنە حالىقارالىق قوعام جوعارى باعا بەرىپ وتىر جانە ەلىمىزدى ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ءسوزسىز كوش­باس­شى رەتىندە مويىنداۋدا. الەمنىڭ جەتەكشى مەملەكەتتەرىمەن جانە بە­دەلدى مەملەكەتارالىق ۇيىمدارمەن سەرىكتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتا ءبىلۋى قازاقستانعا ەۋروپاداعى قاۋىپ­سىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيىمعا جەتەكشىلىك ەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. قوعامداعى الەۋمەتتىك ءال-اۋقات­تىڭ ارتۋى ءومىر ساپاسى مەن ادام رەسۋرستارىنىڭ دامۋ دەڭ­گەيى­نە تىكەلەي بايلانىستى. قازاق­ستان­دىق قوعامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپا­سى­نىڭ ارتۋىندا عىلىم, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­لارى ەرەكشە ءرول اتقارادى. بيۋد­جەتتىك سالا قىزمەتكەرلەرى بيۋد­جەت­تىك باعدارلامالاردى قارجى­لان­دىرۋ, ستيپەنديانى, ەڭبەك­اقى­نى كوتەرۋ ارقىلى كورىنەتىن ەلباسىنىڭ شىنايى قامقورلىعىن ۇنەمى سەزىنەدى. وسىلايشا, ادام كاپيتالىن ينۆەستيتسيالاي وتى­رىپ, مەملەكەت قازاقستاننىڭ ەكو­نوميكاسىنىڭ داعدارىستان كەيىنگى دامۋىنا بەرىك نەگىز جاساپ, سىرتقى رىنوكتا باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ ارتۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ۇلتتىق ەكونوميكانى جاڭ­عىرتۋ ۇدەرىسىندە مەملەكەت قارجى­لان­دىراتىن عىلىمي جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە بو­لادى. عىلىمي ورتالىقتار بولىپ تابىلا وتىرىپ, رەسپۋبليكانىڭ ءىرى جوعارى وقۋ ورىندارى بۇگىندە ۇجىم­دىق قوعامداستىقپەن بايلا­نىس­تارىن نىعايتۋ بويىنشا جۇ­مىستى بەلسەندىلەندىرە تۇسۋدە. بۇل عىلىمي ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيا­لاندىرۋعا, رەسۋرستاردى ساقتايتىن تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا, جو­عارى بىلىكتى عىلىمي-پەداگو­گي­كا­لىق ك­ادرلاردى دايىنداۋعا كومەك­تەسەدى. قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى حيميالىق جانە مەتال­لۋرگيالىق ونەركاسىپكە ەنگىزۋگە ارنالعان بىرقاتار عىلىمي-تەح­نولوگيالىق جوبالار دايىندادى. ولاردى ىسكە اسىرۋ پرەزيدەنت قاجەت دەپ اتاپ وتكەن ايماقتىق دامۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدى باستى مىندەت دەپ ەسەپتەي وتىرىپ, ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قا­راعاندى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسي­تەتىنىڭ ۇجىمى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىن­دىكتەرى” جولداۋىندا اتالعان باسىمدىقتاردى بەلسەندى تۇردە قولدايدى. سەنىم – سەرىگىمىز جامبىل وبلىسى شۋ اۋدا­نى­نىڭ تۇرعىندارى دا بارشا قازاق­ستاندىقتارمەن بىرگە ەل­با­سىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ كەزەكتى جولداۋىن زور ىقى­لاسپەن تىڭداپ, الداعى تۇر­عان ءىس-شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا وزدەرىنىڭ ۇلەستە­رىن قوساتىندىقتارىن ءبىل­دىرىپ وتىر. جاڭا جولداۋ الەمدى جاي­لا­عان قارجى داعدارىسىنان ءسۇ­رىنبەي ءوتىپ كەلە جاتقان مەم­لەكەتىمىزدىڭ قول جەتكەن تابىس­تارىن ەسكەرە وتى­رىپ, ەلىمىزدىڭ الەمدىك دەڭ­گەيدە وركەندەۋ جو­لىنداعى الداعى 10 جىلدىققا ارنالعان اۋقىمدى جوسپارلا­رىن ايقىنداپ بەردى. ونىڭ ىشىندە 2009 جىلى قولعا الىنعان “جول كارتاسى” باعدارلا­ما­سىنىڭ ەلدى مەكەن­دەر­گە تيگىزگەن پايداسىنىڭ زور ەكەندىگىن اۋدان تۇرعىندارى “جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار باسشىلارىنىڭ حالىققا ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ” تۋ­را­لى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جار­­لىعىنا سايكەس وتكىزىلىپ جات­قان اۋدان اكىمىنىڭ تۇرعىن­دارمەن كەزدەسۋلەرىندە ەرەكشە اتاپ كورسەتۋدە. “جول كارتاسى” بويىنشا اۋدان­دا وتكەن جىلى 17 نىسان ءجون­­دەۋدەن ءوتىپ, 346 ملن. 144 مىڭ تەڭگە يگەرىلسە, قايتا دايار­لاۋدان 240 ادام ءوتىپ, 17 ملن. 500 مىڭ تەڭگە, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىن­دارى­مەن 257 ادام قامتىلىپ, 17 ملن. 300 مىڭ تەڭگە, جاستار ءتاجى­ري­بەسىنەن 151 ادام ءوتىپ, 9 ملن. 100 مىڭ تەڭگە, قوعامدىق جۇ­مىسپەن 316 ادام قامتىلىپ, 20 ملن. 054 مىڭ تەڭگە يگەرىلدى. ال 2010 جىلى اۋداندا 20 نىساندى ءجون­دەۋدەن وتكىزۋ ءۇشىن 1 ملرد. 140 ملن. 721 مىڭ تەڭگە يگەرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى ەلى­مىزدىڭ الەۋمەتتىك, ەكونومي­كا­لىق, ساياسي دامۋى جولىندا ىنتىماق پەن بىرلىكتى تۋ ەتىپ, ەۋ­روپاعا توراعالىق جاساۋى­مىز­دى قازاق حالقىنىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمى, ىنتاسى مەن ءجى­گە­رىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە كوتە­رىلۋىنىڭ ناتيجەسى دەپ بىلەمىز. بۇل جەردە ءدىني بىرلەس­تىك­تەردىڭ, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتار­دىڭ, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن جاستاردىڭ الاتىن ورنى ەرەك­شە بولسا, ونىڭ ىشىندە كوش با­سىندا كەلە جاتقان “نۇر وتان” حدپ جۇمىسىنىڭ قانداي دەڭگەيدە بولۋ كەرەكتىگىن ەل­باسىمىز ءوزىنىڭ جولداۋىندا ناقتىلاپ بەردى. ءبىز, شۋ اۋدانىنىڭ حالقى جولداۋدا كورسەتىلگەن باسىم­دىق­تاردىڭ ويداعىداي جۇزەگە اساتىنىنا سەنىمدىمىز. باعىلان قاراشولاقوۆ, شۋ اۋدانىنىڭ اكىمى. جامبىل وبلىسى. جادىمىزعا جاتتاپ جاتىرمىز بيسسميللاحير-راحمانير راحيم! مەيىرىمدى, راقىمدى اللا­نىڭ اتىمەن باستايمىن! ەل پرەزيدەنتى ن.ءا.نازار­باەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا مۇمكىن­دىك­تەرى” اتتى بيىلعى جولداۋىن ءبىز­دەر, ياعني ءدىن وكىلدەرى دە ىجداھاتتىلىقپەن تىڭداپ, ءوز باعىت-باعدارىمىزعا تىڭ سەرپىن الدىق. بارشاعا ءمالىم, ءدىن مەم­لە­كەتتىڭ رۋحاني تىرەكتەرىنىڭ بىرىنە اينالۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە ەلباسىمىز ايتقانداي مەملەكەت مىقتى بولسا, ونىڭ ءدىنى دە, مادەنيەتى دە, بەدەلى دە مىقتى بولادى. يسلام ءدىنى ءوز ءىزباسارلارىن ۇلتقا, ناسىلگە, تىلىنە قاراپ بولمەيدى. قايتا بىرلىككە, ىن­تىماققا شاقىرادى. سول ءۇشىن قازاقستان حالىقتارى ءبارىمىز دوستىق, ءوزارا تۇسىنىستىك جاع­دايدا سىيلاستىقپەن ءومىر ءسۇرۋىمىز قاجەت. ەگەمەندىك الىپ تاۋەلسىز ەل بولعالى دا جيىرما جىلعا جۋىقتاپ قالدى. وسى ارالىقتا رۋحاني وي-دۇنيەمىزگە قاتىستى بۇرىنعى قوردالانىپ قالعان تالاي ىستەر شەشىمىن تاۋىپ كە­لەدى. ءبىز ءدىن وكىلدەرى دە مەم­لەكەتىمىزدىڭ رۋحاني تىرەگى, ءاسى­رەسە, ەلدىڭ رۋحىن كوتەرىپ, وتان­شىلدىق سەزىمىن وياتۋ, ءدىنى­مىز ارقىلى قازاق ەلىنىڭ بولا­شاعىنا ۇلتتىق بىرلىگىمىزدى نى­عايتۋعا قىزمەت ەتۋ بورىشىمىز دەپ ەسەپتەيمىز. ەلباسىنىڭ انا مەن بالا­نى, ستۋدەنتتەر مەن جاس قىز­مەت­كەرلەردى الەۋمەتتىك تۇرعى­دان قورعاۋعا قوماقتى قارجى ءبولۋ ماسەلەسىن العا تارتۋى قۋانتپاي قويمايدى. يسلامنىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – ادامدار اراسىنداعى بەيبىت قا­رىم-قاتىناس ورناتىپ, تىنىش­تىق­تا ءومىر ءسۇرۋ دەسەك, پرە­زي­دەنتىمىزدىڭ جولداۋداعى يگى ماق­ساتتان تۋعان ءمان-ماڭىزى اسا زور وسىنداي ويلارىنىڭ جىلدان-جىلعا ءساتتى جۇزەگە اسىپ, جەمىسىن بەرىپ جاتقانىنا حالىق كۋا. ءيا, ءبىز ءدىن يەلەرى ەلبا­سى­مىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاق­ستان حالقى اسسامبلەياسىنا ءسوز ارناپ, ەلىمىزدەگى دەموكرا­تيا­لاندىرۋ مەرەيىن كوتەرىپ, كە­لەشەكتە جولداۋدا ايتقان ناقتى بەكىتىلگەن تاپسىرما­لا­رى­نا, ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىن­تى­ماعى, دىندەر مەن ۇلتارالىق تاتۋلىق سەكىلدى ۇلى ماقسات­تارىنا جەتۋ ءۇشىن بارىنشا قولداۋ كورسەتۋگە ءازىرمىز. قازاقستان حالقى اسسام­بلەيا­سى پرەزيدەنتىمىزدىڭ جا­سامپازدىققا جىگەرلەندىرەر تاريحي جولداۋىنداعى بەلگى­لەن­گەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسى­رۋعا وتانداستارىمىزدى بەلسەن­دىلىككە شاقىرادى. وسىعان جۇمىلايىق جاماعات! جاقيا قاجى ابدوللا ۇلى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى. كەلىستى كەلبەتىمىزدى كەلەشەكتەن كورەمىز بيىلعى جولداۋدا تىڭ ويلار وتە كوپ. مى­سا­لى دەموگرافيا ماسەلەسىن الايىق. ءبارىمىز جاق­سى بىلەمىز, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى باستى مۇ­رات ەتىپ, تۇرعىندار تۇرمىسىن جان-جاقتى قول­داي­تىن ەلدە حالىق سانى ارتاتىنى بەلگىلى. پرە­زيدەنت 2020 جىلعا دەيىن حالقىمىزدىڭ سانىن 10 پايىزعا ءوسىرۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جا­سا­لا­تى­نىن مالىمدەدى. وسىعان بايلانىستى ءوز ءتا­جى­ريبەمىزگە قاتىستى ءبىر مىسال ايتايىن. ءاس­كەري قىزمەتشىلەر جۇمىس ەرەكشەلىكتەرىنە وراي الەۋمەتتىك تۇرعىدان جان-جاقتى قامتىلعان توپقا كىرەدى. تۇراقتى ەڭبەكاقى, مەديتسينالىق قام­قورلىق, قىزمەتتىك باسپانا سەكىلدى جەڭىل­دىك­تەرمەن قامتىلعان ولار ەرتەڭگى كۇنگە سەنىم­مەن قاراپ, وتباسىندا بالا سانىن كوبەيتۋدەن قورىقپايدى. بۇعان قوسا ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ ەڭبەكاقى مولشەرىنىڭ 25 پايىزعا وسەتىنى ارىپتەستەرىمنىڭ سەنىمىن ارتتىرا ءتۇستى. بۇدان تۇيەتىن وي, ەلباسى جولداۋىندا جوسپارلانعان وسى الەۋمەتتىك سالا باستامالارى جۇزەگە اسسا, وندا حالىق سانى ارتاتىنى ءسوزسىز. پرەزيدەنتتىڭ اعا ۇرپاققا دەگەن ىستىق ىقى­لا­سىنا بارشامىز كۋامىز. اسىرەسە, ۇلى وتان سو­عىسى ارداگەرلەرى ەل قورعاعان ەرلەرگە لايىق قۇر­مەتكە يە. جەڭىستىڭ 65 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتەتىن بيىلعى جىلى ولاردىڭ ارقايسىسىنا ەل­با­سىنىڭ تاپسىرماسىمەن 65 مىڭ تەڭگە ماتە­ريالدىق كومەك بەرىلىپ, بۇدان باسقا دا كوپتەگەن جەڭىلدىكتەر كورسەتىلەتىنى قۋانىشتى ءجايت. 2020 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق جوسپارى­مىزدىڭ ويداعىداي جۇزەگە اسۋىنىڭ العىشارتى – ىشكى ساياساتتاعى تۇراقتىلىق پەن سىرتقى ساياساتتاعى ساۋاتتىلىق ەكەنىن ەلباسى پىسىقتاپ ءوتتى. ءوز ىشىندە بەيبىتشىلىك, تىنىشتىق پەن كەلىسىمدى ساقتاي بىلگەن قازاقستان ۇلتتىق, ايماقتىق جانە الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا كۇش سالۋعا بەيىل. مۇنى الەم ەلدەرى مويىندادى. جاس مەملەكەتتىڭ ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن باسقارۋعا كىرىسكەنى – الەمنىڭ وزىق ەلدەرى مەن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قازاق ەلىنە دەگەن زور سەنىمىنىڭ بەلگىسى. “بۇل باعدارلامانىڭ تۇپكى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن باياندى ەتۋ, قازاقتىڭ ۇلت بولىپ وركەندەۋىنە جول اشۋ, ونىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىنىڭ كەڭ قۇلاش جايۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزۋ”, – دەدى ەلباسى 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋ جوسپارىمىز تۋرالى. بارشامىزدىڭ كوكەيىمىزدەگى يگى مۇراتتار دا وسىلار بولۋى قاجەت. وعان جەتۋ ءۇشىن ارقايسىسىمىزدىڭ جان اياماي ەڭبەكتەنۋىمىز كەرەك ەكەنىن دە مەملەكەت باسشىسى باسا ايتتى. ءاربىر قازاقستاندىقتىڭ قۇلاعىنان كىرىپ, جۇرەگىنەن ورىن تەبەردەي ويلاندىرا دا, سەندىرە دە سويلەدى. تۋعان وتانىمىزدىڭ باقىتى جولىندا ورتاق مۇددە, يگى ماقساتتارىمىزدى ايقىنداپ بەرىپ, وعان جەتۋ جولدارىن كورسەتتى. ء“بىزدىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعىمىز – وتانىمىز, تاۋەلسىز قازاقستان!”. مەملەكەت باسشىسى بارشامىزعا باسشىلىققا الۋعا ۇسىنعان ءتورت قاعيداتتىڭ العاشقىسى دا, وڭ باستىسى دا وسى. بۇل قازاقستاندىقتاردى پاتريوتتىق سەزىم مەن وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەپ, تۋعان ەل مەن جەر الدىنداعى پەرزەنتتىك پارىزىمىزدى ۇمىتتىرمايتىن ءسوز. اباي تاسبولاتوۆ, رەسپۋبليكالىق ۇلان قولباسشىسى, گەنەرال-لەيتەنانت.  استانا. فورۋم مەتاللۋرگتەر قالاسىندا جالعاستى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماق­تارىندا ەلباسى, پارتيا توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ “جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ – قازاقستاننىڭ جاڭا ءمۇم­كىندىكتەرى” جولداۋىنا ارنالعان “نۇر وتان” حدپ-نىڭ فورۋمى جالعاسۋدا. كەزەكتى فورۋم 30 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ باسىن بىرىكتىرگەن ەلى­مىزدەگى ءىرى پارتيالىق ۇيىمداردىڭ ءبىرى – “قازاقمىس” كورپوراتسياسى جانىنان قۇرىلعان “نۇر وتان” حدپ فيليالى جۇمىس ىستەيتىن قاراعاندى وبلىسىنىڭ جەزقازعان قالاسىندا ءوتتى. “نۇر وتان” حدپ فورۋمى با­رىسىندا جەزقازعاننىڭ مەتال­لۋرگ­تەرى مەن كەنشىلەرى مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان اۋقىمدى باع­دارلاما ولاردىڭ ونەركاسىبىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەپ قانا قوي­ماي, ودان ءارى دامىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە ىقپال ەتەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. پرە­زيدەنتتىڭ كەنشىلەردىڭ ماسە­لەلەرى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە ايرىقشا نازار اۋدارعانىنىڭ ارقاسىندا “سارىارقانىڭ مىستى كۇمبەزى” اتالاتىن ۇلىتاۋ-جەز­قازعان ءوڭىرى دامۋدىڭ ەڭ جوعارى كورسەتكىشىنە يە بولىپ كەلەدى. ەلباسى جولداۋى جالپى تاۋ-كەن مە­تاللۋرگياسى سالاسىنىڭ ءور­كەن­دەۋىنە جاڭا مۇمكىندىكتەر اشادى. ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا جۇكتەلگەن تاپسىر­مالار تۋرالى سوزىندە “قازاقمىس” كورپوراتسياسى جانىنداعى “نۇر وتان” حدپ فيليالىنىڭ توراعاسى ەدۋارد وگاي: “مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ بارلىق سالا بوي­ىنشا العا باستايتىن قازاقستان­نىڭ ۇزاق مەرزىمدى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ستراتەگياسىن ءسوزسىز قولدايمىز. جانە دە ونى كوشباسشىلىققا باستايتىن قازاق­ستاندىق جول رەتىندە قابىلداي­مىز. بۇرىنعىداي الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە باسا نازار اۋداراتىن بولامىز”, – دەدى. كورپوراتسيانىڭ جاس مامانى ءسابيت احمەتوۆ تەك قاعازباستى جۇمىسپەن عانا مانساپقا جەتۋ مىندەت ەمەس ەكەنىن ايتا كەلىپ, ء“بىزدىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى سىندى ناعىز كوشباسشى ەڭبەك ۇجىمىندا ءوسىپ, قالىپتاسادى. پرەزيدەنت جولداۋى تىكەلەي جاستارعا باعىت­تالعان. ءبىلىم, ەڭبەكپەن قامتۋ, تۇرعىن-ءۇي, تۇراقتىلىق, بولاشاققا ارنالعان ينۆەستيتسيا”, – دەدى. جەزقازعاندىق مىس قورىتۋ زاۋىتىنىڭ ەنەرگەتيك مامانى الەكساندر سۆەجەنتسەۆ پرەزي­دەنتتىڭ جولداۋدا كوتەرگەن ەڭبەك ونىمدىلىگى, يننوۆاتسيانى ەنگىزۋ ماسەلەلەرىنىڭ اسا ماڭىزدى­لىعىنا توقتالدى. “يندۋستريا­لىق دامۋ – بۇل ءبىزدىڭ جاڭا ونجىلدىقتاعى زور مۇمكىندىگىمىز. “قازاقمىستىڭ” كەنشىلەرى مەن مەتاللۋرگتەرى بۇل جۇمىسقا دايىن”, — دەدى ول. فورۋمدا مىس قورىتۋ زاۋى­تى­نىڭ ارداگەرى جاقسىلىق سارباەۆ تا سويلەدى. ول ءاربىر ادام ءوز ەلىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن جۇمىس ىستەۋى كەرەك­تىگىن, سوندا ەشقانداي قيىنشىلىق بولمايتىنىن ايتا كەلىپ, ء“بىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز ءوزىنىڭ ىستەرىمەن, باستامالارىمەن العا قاراي قالاي ءجۇرۋ كەرەكتىگىن كورسەتىپ كەلەدى”, دەپ اتاپ ءوتتى. قاراعاندى وبلىسى, جەزقازعان قالاسى.