مينيسترلىك «ەگەمەندە» جاريالانعان ماقالاعا جاۋاپ بەردى

قازاقستان گەوگرافياسى وقىتىلادى

جۋىردا ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» 2018 جىلعى 17 قاڭتارداعى سانىندا «قازاقستان گەوگرافياسى» ءپانى وقىتىلماي ما؟» اتتى ماقالا جاريالانعان بولاتىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى سىزدەر كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەنى ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ, «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ ساراپشىلارىمەن بىرلەسىپ زەردەلەدى.

ەلىمىزدىڭ گەوگرافياسىن وقۋ, ارينە, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ وقۋ-تاربيە جۇمىسىندا, بولاشاق ۇرپاقتىڭ رۋحاني-ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىن قالىپتاستىرۋدا باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى. وسىعان وراي, 1993 جىلدان باستاپ, ياعني, 25 جىلدان استام ۋاقىت «قازاقستان گەوگرافياسى» وقۋ كۋرسى مەكتەپتەردە «گەوگرافيا» ءپانىنىڭ قۇرامىندا وقۋ باعدارلاماسىنىڭ بولىگى رەتىندە وقىتىلادى:

- 1992 جىلى 8-سىنىپقا ارنالعان «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» شىقتى (اۆتورلارى – ك.قارپەكوۆ, ءا.بەيسەنوۆا, «اتامۇرا» باسپاسى) 2000, 2004, 2008, 2012, 2016 جىلدارى قايتا باسىلىپ شىقتى;

- 8-سىنىپقا ارنالعان «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» وقۋلىعى (اۆتورى – ۇ.ەسنازاروۆا, «اتاۋلى مەكتەپ» باسپاسى) 2004 جىلى شىقتى. 2013 جىلى قايتا باسىلىپ شىقتى.

2002 جىلى مەملەكەت جالپىعا مىندەتتى ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىندا (بۇدان ءارى – مجمبس) «گەوگرافيا» ءپانىنىڭ بازالىق ءبىلىم مازمۇنى كۋرستار تۇرىندە بەرىلگەن:

- جاراتىلىستانۋ (5-سىنىپ).

- فيزيكالىق گەوگرافيا. باستاپقى كۋرس (6-سىنىپ).

- ماتەريكتەر مەن مۇحيتتار گەوگرافياسى (7-سىنىپ).

- قازاقستان گەوگرافياسى (8-9-سىنىپتار).

- گەوگرافيا (جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى 10, 11-سىنىپتار).

- قازىرگى زامانعى گەوگرافيا (قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىتتاعى 10-11-سىنىپتار).

بۇل رەتتە «قازاقستان گەوگرافياسى», «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» جانە «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسى» جەكەلەگەن وقۋ پاندەرى رەتىندە قاراستىرىلماعان.

قولدانىستاعى 2012 جىلعى مجمبس جانە وقۋ باعدارلامالارىنا سايكەس «قازاقستان گەوگرافياسى» 8, 9-سىنىپتاردىڭ «گەوگرافيا» وقۋ ءپانىنىڭ شەڭبەرىندە, 8-سىنىپتا «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» جانە 9-سىنىپتا «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسى» دەپ اتالاتىن وقۋلىقتارمەن وقىتىلادى.

قازىرگى ۋاقىتتا «100 ناقتى قادام: بارشاعا بىردەي قازىرگى زامانعى مەملەكەت» ۇلت جوسپارىنىڭ 76-قادامىنا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم بەرۋدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا (بۇدان ءارى – مەملەكەتتىك باعدارلاما) سايكەس وتاندىق جانە حالىقارالىق ۇزدىك تاجىريبەنى بىرىكتىرۋدى كوزدەگەن «نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى» دببۇ تاجىريبەسى بويىنشا جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنىنا كوشۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا (2016, 2017 جىلدارى 1, 2, 5, 7-سىنىپتار, 2018 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن 3, 6, 8-سىنىپتار, قالعاندارى 2020 جىلعا دەيىن).

جاڭارتىلعان مازمۇنداعى وقۋ باعدارلاماسىندا «گەوگرافيا» ءپانىن وقىتۋ ماقساتتارى ارقىلى كورسەتىلىپ وقىتىلاتىن تاقىرىپتار ءمان ماتىنىندە جەرگىلىكتى ولكەتانۋ جانە ەلتانۋ كومپونەنتتەرىن وقىتۋ قاراستىرىلعان.

اتاپ ايتقاندا, 7-سىنىپتاعى 53 ماقساتتىڭ 19-ى, 8-سىنىپتاعى 60 ماقساتتىڭ 11-ءى, 9-سىنىپتاعى 75 ماقساتتىڭ 53-ءى قازاقستاندىق كومپونەنتتى قۇرايدى.

9-سىنىپ باعدارلاماسىنىڭ بازالىق مازمۇنى قازاقستان گەوگرافياسى, ونىڭ ىشىندە ءبىلىم الۋشىلاردى ازاماتتىلىق پەن پاتريوتتىققا تاربيەلەۋ, ءوز ەلىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە قۇرمەت كورسەتۋ ماسەلەلەرى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋدى قولداۋ ءۇشىن گەوگرافيا باعدارلاماسىنا العاش رەت قازاق توپونيميكاسى بويىنشا وقىتۋ ماقساتى ەنگىزىلگەن.

دەمەك, ءبىلىم الۋشى 9-سىنىپ گەوگرافياسى كۋرسىن اياقتاعاندا فيزيكالىق, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي قازاقستان گەوگرافياسى بويىنشا جەتكىلىكتى كولەمدە ءبىلىم مەن داعدىنى مەڭگەرەدى. جوعارى سىنىپ (10, 11-سىنىپتار) وقۋشىلارى 11-سىنىپ باعدارلاماسىنىڭ بازالىق مازمۇنىن قۇراعاندىقتان قازاقستان گەوگرافياسى كۋرسىن وقۋدى جالعاستىرادى.

ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, قولدانىستاعى «گەوگرافيا» ءپانىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنداعى «قازاقستاننىڭ فيزيكالىق گەوگرافياسى» جانە «قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك گەوگرافياسى» كۋرستارى جاڭارتىلعان مازمۇنداعى وقۋ باعدارلاماسىنىڭ 7, 8, 9-سىنىپتارىندا وقىتىلاتىن «گەوگرافيالىق زەرتتەۋلەر ادىستەرى» بولىمىندە ساقتالعان, وقۋ جۇكتەمەسىنىڭ كولەمى – جىلىنا 68 ساعات (نەمەسە اپتاسىنا 2 ساعات) ساقتالعان.

سونداي-اق «گەوگرافيا» ءپانى بويىنشا جاڭارتىلعان مازمۇنداعى باعدارلامالاردا قازاقستان گەوگرافياسى بويىنشا تاقىرىپتاردى وقىپ, زەردەلەۋگە بولىنەتىن ساعات سانى 62-گە ارتتىرىلعان (2012 جىلعى ۇلگىلىك وقۋ جوسپارىندا – 136 ساعات, 2016-2017 جىلدارى – 198 ساعات).

ەگەر 2013 جىلعى وقۋ باعدارلامالارىمەن جاڭارتىلعان مازمۇنداعى وقۋ باعدارلامالارىن سالىستىراتىن بولساق, «قازاقستان گەوگرافياسى» كۋرسى «گەوگرافيا» پانىندە كەڭىنەن قامتىلعان جانە 7, 11-سىنىپتاردى قامتيدى (وقۋلىقتىڭ اتاۋى – «گەوگرافيا»).

سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭارتىلعان مازمۇنداعى وقۋ باعدارلامالارىندا قازاقستاندىق مازمۇندى وقىتۋ كولەمى گەوەكولوگيا, گەوينفورماتيكا, گەوساياسات, گەوەكونوميكا سالاسىنداعى, سول سەكىلدى, ۇلتتىق مۇددەلەر اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ گەوساياسي بەلسەندىلىگىنىڭ باعىتتارىنا قاتىستى ءبىلىم الۋشىلاردىڭ قۇزىرەتتىلىگىن ۇلعايتۋدى قامتاماسىز ەتەدى. ەندەشە, «قازاقستان گەوگرافياسى» كۋرسى «گەوگرافيا» ءپانىنىڭ شەڭبەرىندە جەتكىلىكتى دەڭگەيدە وقىتىلاتىنى انىق. 

«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە تۋعان ولكەنىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىن كەشەندى تۇردە سيپاتتايتىن گەوگرافيالىق, تاريحي, مادەني, تابيعي جانە باسقا فاكتورلار تۋرالى ءبىلىمدى قالىپتاستىرۋ, تۋعان ولكەگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدى, قورشاعان تابيعاتقا ۇقىپتىلىقپەن قاراۋعا تاربيەلەۋ ماقساتىندا «قازاقستان تاريحى», «قازاق ادەبيەتى» (قازاقتىلدى ەمەس مەكتەپتەر ءۇشىن «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى»), «گەوگرافيا», «مۋزىكا» پاندەرىن تولىقتىراتىن 5, 7-سىنىپتاردا «ولكەتانۋ» كىرىكتىرىلگەن وقۋ كۋرسى ەنگىزىلەدى.

ءبىلىم جانە عىلىم مينسترلىگى بەكىتكەن باعدارلاما نەگىزىندە ءار وبلىس, استانا, الماتى قالالارىندا قۇرىلعان جۇمىس توپتارى وقۋلىقتاردى ازىرلەۋدە.