استانا – ۇلتىمىزدىڭ ۇياسى, ۇلى مۇراتتارعا ۇمتىلعان ەلىمىزدىڭ ەرەك سيمۆولى. استانا – بارشا قازاقستاندىقتىڭ ماقتانىشى, جۇرەگىندە ايالاپ جۇرەر اسىلى. سەبەبى قازاق قازاق بولعالى ەشكىمنىڭ نۇسقاۋىمەن ەمەس, ءوزىنىڭ تاڭداۋىمەن, جۇرەگىنىڭ قالاۋىمەن تاڭداعان تۇڭعىش استاناسى وسى بولاتىن.
ءيا, ەلوردا تىم ەرتە ەسەيدى. باياعى ەرتەگى باتىرلارىنداي ساعات سايىن ءوستى. ونىڭ كوز ىلەسپەس دامۋ ديناميكاسى تالايلاردى تامساندىردى. كەشەگى شاعىن شاھار قىسقا مەرزىم ىشىندە ادام تانىماستاي وزگەرىپ, بۇگىنگىدەي ەڭسەسى بيىك, ەكونوميكاسى قۋاتتى قالاعا اينالدى.
ەلباسى مەن ەلوردا ەگىز ۇعىم ىسپەتتى. استانانىڭ ءون بويىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ عاسىرلىق قولتاڭباسى, جاسامپازدىققا جەتەلەگەن جارقىن جەڭىسى جاتىر. استانانىڭ ءار ادىمى مەن دامۋ قارقىنى, ءتىپتى ۇساق-تۇيەك جۇمىسىنا دەيىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس.
پرەزيدەنتتىڭ ءوزى ايالى الاقانىنا سالىپ, جان جىلۋى مەن جاناشىرلىق سەزىمىنە بولەپ وسىرگەن باس شاھار ەندى مىنە, ەرجەتىپ, جىگىتتىك جيىرما جاسقا جەتتى. وسى ۋاقىتتىڭ ىشىندە باس شاھار باعىندىرعان بيىكتەر از ەمەس. ونىڭ قانشالىقتى قارىشتاپ دامىعانىن مىنا سانداردان-اق كورۋگە بولادى: بۇگىندە استانا تۇرعىندارىنىڭ سانى 1 ميلليوننان استى. بۇل دەگەنىڭىز جالپى رەسپۋبليكا حالقىنىڭ 5 پايىزى ەلوردادا تۇرادى دەگەن ءسوز. ال كەزىندە – ەلوردانىڭ قاداسى ەندى قاعىلا باستاعان 1997 جىلى مۇندا نەبارى 300 مىڭ حالىق تۇرعان ەدى.
سوڭعى 20 جىل ىشىندە قالانىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 190 ەسە كوبەيىپ, 5 ترلن تەڭگەگە جەتتى. ونەركاسىپ سالاسى – 30 ەسەگە, ورتا جانە شاعىن بيزنەس سۋبەكتىلەرى وندىرگەن ءونىم كولەمى 4,3 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە تۇسەتىن ءتۇسىم 80 ەسەگە ءوسىپ, 1998 جىلداعى 13 ملرد تەڭگەدەن 2017 جىلى 1 تريلليون تەڭگەگە جەتىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى استانانىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتە ءتيىمدى جوبا ەكەنىن اڭعارتقانداي. وسىلايشا, باس قالا وندىرىستىك ءوسۋ قارقىنى جاعىنان اتىراۋ وبلىسىنان كەيىنگى ەكىنشى ورىنعا شىعىپ وتىر.
جيىرما جىلدىڭ ىشىندە شاھاردىڭ قۇرىلىسىنا 1,6 ترلن تەڭگە سالىنىپ, 1 265 كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇي تۇرعىزىلعان. سوڭعى بەس جىل ىشىندە 9 ميلليوننان استام شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇدان بولەك, وندىرىستىك, الەۋمەتتىك-مادەني جانە قوعامدىق ماڭىزى بار 1 172 عيمارات سالىنعان.
ءيا, استانا قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءوسىپ-وركەندەدى. كەزىندە ەلوردانىڭ باس جوسپارىن جاساعاندار بولاشاق شاھارعا لايىقتى بارلىق جاعدايدى ەسكەرگەنىمەن, 2030 جىلعا دەيىن ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى 800 مىڭعا جەتەدى دەپ بولجاعان ەكەن. بىراق استانا بۇل بولجامنان الدەقايدا اسىپ ءتۇسىپ, قازىردىڭ وزىندە حالىق 1 ميلليوننىڭ ۇستىنە شىقتى. ەلوردانىڭ وسىنداي قارىشتى قادامى مەن حالقىنىڭ كوبەيۋىنە بايلانىستى استانادا تاعى ءتورتىنشى اۋدان قۇرىلماق. جاڭا اۋداندى جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى «بايقوڭىر» دەپ اتاۋدى ءجون كورگەن.
ەركە ەسىلدىڭ قوس قاپتالىندا بوي كوتەرگەن اسەم شاھاردا ەل سۇيسىنەتىن يگى ىستەر بارشىلىق. بەيبىتشىلىك قالاسى اتانعان استانانىڭ ەندىگى ماقساتى – باس قالانىڭ بەت-بەينەسىن ناعىز استانالىق دەڭگەيگە جەتكىزۋ, سول ارقىلى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك, ەڭ اقىلدى مەگاپوليستەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋ. وسىعان بايلانىستى «سمارت استانا» تۇجىرىمداماسى بەكىتىلىپ, قالا تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن جۇيەلەردى زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتاۋ, تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن, جايلى ءومىرىن قامتاماسىز ەتەتىن جوبالار ىسكە قوسىلۋدا. بۇگىندە ە-پيك, ءموبيلدى قوسىمشا, چات-بوتتار سىندى جوبالار قولدانىسقا ەنگىزىلدى. تەك «سمارت استانا» ءموبيلدى قوسىمشاسىندا قازىردىڭ وزىندە تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن 20 قىزمەت ءتۇرى بار. بيىلدان باستاپ ولاردىڭ قاتارىن 50-گە جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇندا «109» قىزمەتىنە سۇرانىم قالدىرۋعا, باسقارما باسشىلارىنىڭ قابىلداۋىنا جازىلۋعا, ەمحانالاردى تاڭداۋعا, ايىپپۇلدى تولەۋگە, ءتىپتى اۆتوتۇراقتاردىڭ اقىسىن تولەۋگە بولادى. جاقىندا وسى ءموبيلدى قوسىمشادا قالانىڭ كورنەكتى ورىندارىمەن تانىستىراتىن «اۋديوگيد» فۋنكتسياسى ىسكە قوسىلدى. ءتىپتى وتەل جالداۋ, پاتەر, حوستەلدەردى ىزدەستىرۋگە دە بولادى.
جالپى, تسيفرلاندىرۋ اياسىنداعى «سمارت استانا» جۇيەسى نەگىزگى ەكى باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. سونىڭ ءبىرى «قاۋىپسىز قالا» بولسا, ەكىنشىسى – «ينتەللەكتۋالدىق كولىك جۇيەسى». بۇل جوبالاردىڭ ماقساتى – جولدا, قوعامدىق ورىنداردا بولاتىن قىلمىس دەڭگەيىن ازايتىپ, تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن بارىنشا قورعاۋ. سونىڭ اياسىندا بىلتىر رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى بولىپ استانا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى اياسىندا «سەرگەك» بەينەباقىلاۋ جۇيەسىن ىسكە قوستى. قالانىڭ 400 كوشە قيىلىسىنا, 300 ۋچاسكەسىنە, جالپى سانى 13 مىڭ بەينەكامەرا ورناتىلدى. بۇل كامەرالار بۇگىندە جولداعى ءتارتىپتى كۇزەتەتىن تاپتىرماس ءتاسىل بولىپ تۇر. استانا قالاسى اكىمى ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ تاراتقان مالىمەتتەرى بويىنشا, وسى بەينەكامەرالاردىڭ كومەگىمەن تەك بيىلعى ەكى ايدىڭ كولەمىندە 18 قىلمىس جانە 1 412 اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپتى.
«تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ءورىسى كەڭەيىپ, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەرى ۇلعايىپ جاتقان «سمارت استانا» جوباسىنداعى تاعى ءبىر جۇيە – «اقىلدى جارىقتاندىرۋ». وسى جوبانىڭ ارقاسىندا قالانىڭ جارىعى 60 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەلىپ, ەكسپلۋاتاتسيالىق شىعىندار 30 پايىزعا قىسقارماق.
جوعارىدا اتالعان جوبالاردىڭ ءبارى ەلوردا تىرشىلىگىنە زاماناۋي رەڭك بەرۋدى جانە تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, تۇرمىس جايلىلىعىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. الداعى ۋاقىتتا مەديتسينا, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا دا سمارت جۇيەلەر جەتىلدىرىلىپ, جۇرتشىلىققا قىزمەت ەتەتىن بولادى.
البەتتە, استانا ەلىمىزدىڭ باس قالاسى رەتىندە قاي جاعىنان دا وزگەلەرگە ۇلگى-ونەگە بولۋى ءتيىس. اسىرەسە, بيىلعى 20 جىلدىق مەرەيتوي – ەلوردانىڭ ەسكىسىنەن جاڭا قادامى كوبەيەتىن ەڭ جاۋاپكەرشىلىكتى كەزەڭ. بىلە-بىلگەنگە, استانانىڭ 20 جىلدىعى – جالپىۇلتتىق مەرەكە. بۇل – كۇللى قازاقستاننىڭ قول جەتكىزگەن تابىستارى استانا ارقىلى اسپەتتەلەتىن ەرەكشە كۇن. ەستى جۇرت تويعا كوڭىل كوتەرۋ ءۇشىن عانا ەمەس, وتكەنىنەن وي ءتۇيىپ, بارىنا قاناعات ەتىپ, بولاشاعىنا باعدار جاساۋ ءۇشىن بارادى. دەمەك, استانا دا جيىرما جىل ىشىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىن سارالاپ, كەلەشەكتەگى ماقسات-مۇراتىن تاعى ءبىر ناقتىلاپ الاتىنى انىق.
بۇگىندە پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وكىمىمەن «ەل جۇرەگى – استانا» – استانا قالاسىنىڭ 20 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. تۇجىرىمداماعا سايكەس ەلوردانىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاۋدىڭ كەزەڭدەرى بەلگىلەندى. وتكەن جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىنان باستاپ, بيىلعى 6 شىلدەگە دەيىن – نەگىزگى كەزەڭ. ال 2018 جىلدىڭ 6 شىلدەسىنەن وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن مەرەكەدەن كەيىنگى كەزەڭ رەتىندە ءىس-شارالار لەگى جالعاسىن تاپپاق, ياعني 2018 جىل مەرەيتويلىق جىل بولعاننان كەيىن جوسپارلانعان ءىس-شارالار جىل بويى وتكىزىلەتىن بولادى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
